Lammert’s Weblog

Functioneel is zo’n pet zeker, over modieus valt te discusieëren…

Zo ziet Jabagly er ’s winters uit. Het is bijna een kerstkaart.

Boven de badruimte is een vrij vlak dak aangelegd met metalen golfplaten. Wanneer ’s winters de zon op het dak schijnt worden de platen warmer en smelt de erop gevallen sneeuw. Daardoor loopt het water langzaam naar beneden. Door de lage luchttemperatuur stolt het water daarna echter weer tot ijspegels die langer dan een halve meter kunnen worden.

Hallo thuisfront,

Nauwelijks is de vorige e-mail de deur uit of er is alweer genoeg informatie voor een volgende e-mail. Elmira sprong vanochtend nogal vroeg haar bed uit want Ruslan was teruggekomen van de boerderij. Hij had een stekende pijn rechtsonder in zijn buik en was bang voor een blindedarmontsteking.

De Jabaglaanse huisdokter werd daarom ontboden maar die moest eerst nog zijn kind naar de oppasmoeder brengen. Hij constateerde na enig onderzoek ook dat een blindedarmontsteking wel erg waarschijnlijk was. Omdat een ambulance in het algemeen meer tijd kost dan zelf brengen (met de ambulancechauffeur moet eerst onderhandeld worden over de ritprijs) stapten vervolgens Ruslan, Elmira en beide ouders in de oeazik op weg naar het ziekenhuis in Wanovka. Ik bleef achter in Jabagly.

Een uur of vier later kwamen Elmira en haar ouders weer terug. Ruslan had inderdaad een blindedarmontsteking en de operatie was inmiddels succesvol afgerond. De chirurg vermoedde dat de ontsteking zondag was begonnen wat aardig klopte met de eerste pijnverschijnselen van Ruslan die hij had toen we in de jeep het varken de bergen in brachten. Of er wel even contant afgerekend kon worden voor de operatie, 3000 tenge, ofwel zo’n 18 euro. De zuster had nog eens 2500 tenge nodig om tijdens het komende verblijf van Ruslan in het ziekenhuis op hem te letten.

Ruslan zal nog een week in het ziekenhuis moeten blijven, morgen of overmorgen ga ik mee om te kijken wat een ziekenhuis in deze contreien inhoudt. Ik vermoed echter gezien de prijs van een operatie, dat ik Elmira maar ga instrueren bij ernstige kwalen mij op het vliegtuig terug naar Nederland te zetten.

Elmira is op dit moment een van onze hanen aan het slachten om bouillon van te trekken. Want Ruslan mag de komende dagen nog geen vast voedsel hebben en uiteraard hebben ze zo’n specialistisch dieet in het ziekenhuis niet…

Groeten uit Koudzachstan,

Lammert en Elmira

Hallo platlanders,

Vandaag is het maandag, dus de eerste week op Kazachstaanse bodem zit erop.

Zoals ik in mijn vorige mail al meldde was het enkele dagen geleden groot feest. Een van de zonen van een rijke neef van pappa trouwde in Shymkent. De bruiloft werd gehouden in een nieuw restaurant (pas enkele weken geopend) waar zowaar de toiletten aan westerse maatstaven voldeden. In een eetzaal ter grootte van een sporthal was ruimte voor zo’n 500 familieleden.

Bij een bruiloft in Kazachstan gaat het er niet zo zeer om of het paar gelukkig wordt, maar vooral hoeveel het allemaal wel niet gekost heeft om op te scheppen tegenover de rest van de familie. Zo werd mij vol trots verteld dat deze bruiloft maar liefst 3000 dollar koste. Over het geluk van het paar hadden zowel Elmira als ik onze twijfels. Tijdens de gehele avond zaten ze met de droeg en padroeska op een verhoging zodat iedereen ze duidelijk kon zien, maar we hebben de bruid en bruidegom niet met elkaar zien spreken. De bruid kon evenwel opvallend goed overweg met de droeg. De padroeska had vooral oog voor haar blitse mobiele telefoon, waarschijnlijk een presentje dat ze had gekregen op deze gedenkwaardige dag. Elmira wist te vertellen dat het nieuwe paar sinds twee weken bij elkaar woont. Dat zou een oorzaak voor de wat verkoelde relatie kunnen zijn. Ook was het al eens in de familie voorgekomen dat een echtscheiding 1 dag na de bruiloft voltrokken werd. Het is niet altijd liefde op het eerste gezicht in dit land.

De terugreis per minibusje met 18 grotendeels alcoholisch aangeschoten familieleden werd enkele keren onderbroken voor een noodzakelijke plaspauze. Bij gebrek aan een autoradio werd de tijd gedood met het zingen van liederen waarbij mijn vertolking van “Aan de Amsterdamse grachten” zelfs een internationaal applaus opleverde.

Sneeuwruimen is niet de sterkste van de Kazachstanen. Toen we ’s nachts om 2 uur terugkwamen was het klauteren en glijden over de sneeuw op het betonpad naast het huis. Daarom besloot ik de dag daarop te gaan sneeuwruimen. Het resultaat bleef niet onopgemerkt. Omdat het kennelijk niet de bedoeling is dat een Westerling bij Kazachen het straatje schoon staat te vegen wordt nu iedere ochtend voor ik opsta het gehele betonpad door pappa of Ruslan schoongeveegd. Een geval van het gras voor de voeten wegmaaien, maar wel erg gemakkelijk voor de rest van de familie.

De dames onder de varkens op de boerderij in de bergen hebben al enige weken last van liefdesverdriet en waren in de wijde omtrek naarstig op zoek naar een geschikte levenspartner. Omdat er vanwege de benodigde gezondheidscertificaten nog geen zicht is op levering van sperma vanuit Europa werd daarom besloten een beer (mannetjesvarken) aan te schaffen om voorlopig het inseminatiewerk voor ons te verrichten. Gisteren zijn we daarvoor naar de markt gegaan. Omdat Kazachen geen liefhebbers zijn van varkens (ze vallen voornamelijk op schapen en paarden) worden grote varkens niet op de markt zelf verkocht maar bij mensen thuis. Alleen de biggetjes worden vanuit de kofferbak van auto’s van voornamelijk Russische eigenaars te koop aangeboden. Deze verkopers weten echter meestal wel waar grote varkens te koop zijn en zo hebben we een viertal kleinschalige fokkers in Wanovka bezocht om te kijken of zij een geschikt exemplaar hadden. Bij 1 gezin vonden we wat we zochten, een nog niet gecastreerde beer van twee jaar oud, luisterend naar de naam Boris en zo’n 120 kilogram, bij eigenaren die wel wat geld nodig leken te hebben. Elmira had hier al eens eerder een beer gekocht die al voor zo’n 50 nazaten had gezorgd, maar die was inmiddels gecastreerd en dan werkt het voortplantingsmechanisme niet meer zo goed. Voor de leken: een niet gecastreerde beer is praktisch onverkoopbaar. Zowel het dier zelf, als het vlees stinkt ontzettend en na castratie moet er drie maanden met slachten gewacht worden voor de stank verdwenen is. Wanneer dan in deze barre tijden plotseling een auto voor komt rijden met mensen die een dergelijk dier zonder meer willen meenemen is dat een geluk bij een ongeluk en Elmira wist hier handig gebruik van te maken zodat uiteindelijk het dier onder de actuele vleesprijs voor 120 euro aangeschaft werd. Het dier mag nu eerst zijn kunstjes vertonen, wordt dan van zijn klokkenspel ontdaan en afgemest om vervolgens aan het eind van de winter als de vleesprijs traditioneel het hoogst is verkocht te worden. Aardig voordeliger dan sperma importeren, maar de kwaliteit van de biggen is natuurlijk ook een stuk minder.

Na de koop kwam pas het echte probleem. In een oeazik (legerjeep) is achterin wel genoeg ruimte om twee schapen te vervoeren, en onze pink Wietske 1 had ook al eens op de achterbank mogen zitten, maar transport van een 120 kilo zwaar foklustig stinkend varken bleek een geheel nieuw experiment. Vier mensen uit de buurt werden opgetrommeld om te helpen het dier in de achterbak te laden en na een kwartier moddergevecht lukte dat ook eindelijk. Dit varken bleek echter niet van zins om daar netjes liggen te blijven en had al na 10 seconden door dat de achterbank niets meer dan een klapbank was die hij met zijn kop zo om kon duwen. Elmira, niet bang voor slangen, spinnen en stieren maar duidelijk wel voor varkens gilde en sprong de auto weer uit. Als Nederlander wat meer gewend aan deze roze poepfabrieken stelde ik mijzelf kandidaat om als tegengewicht op de achterbank te gaan zitten en elke keer als Boris zijn kop probeerde omhoog te steken maakte ik hem met een woeste brul en het weer naar beneden drukken van zijn kop duidelijk dat het maar beter was rustig te blijven liggen. Boris, duidelijk onder de indruk van deze onverschrokken volvette Hollandse Edammer kaas, staakte dan ook na verloop van tijd zijn pogingen om zijn plaats achterin in te ruilen voor een plekje bij de voorruit. Elmira was mij inmiddels komen vergezellen op de achterbank, duidelijk een beetje bang en af en toe bijna overgevend van de stank van de nieuwe aanwinst maar over de besneeuwde wegen en paden wisten we Boris uiteindelijk na bijna een uur veilig op de boerderij in de bergen af te leveren. Daar was hij duidelijk blij dat hij met ons deze barre tocht ondernomen had. Direct werd hij omringd door een tiental paarlustige jongedames wat hem voor een geheel nieuw dilemma stelde, welke nu eerst?

Het zal wel duidelijk zijn dat zowel de oeazik als wijzelf na dit avontuur aan een wasbeurt toe waren…

Een van de meest gewaardeerde geïmporteerde goederen uit Nederland blijken de oornummers te zijn die door Ruslan en Elmira vol enthousiasme werden aangebracht. Bij de volwassen varkens en koeien blijkt het praktisch onmogelijk ze nog aan te brengen door de dikke laag kraakbeen, maar er zijn nu al zestien kalfjes van een nummer voorzien. Dit scheelt een heel stuk werk in de administratie van mamma die tot nu toe van alle runderen in een boek schetsen maakte.

Ik heb een foto van het schetsboek bijgevoegd waar de gegevens van Boxer vermeld staan, de stier die Elmira en ik vorig jaar bij ons huwelijk cadeau hebben gekregen. Binnenkort gaan Elmira en ik met de digitale camera wederom de bergen in om van alle dieren een foto te maken en die voor mamma uit te printen zodat ze duidelijke afbeeldingen heeft van alle dieren. Beschaving doet langzaam zijn intrede in dit afgelegen gebied.

Ik heb ook een foto bijgevoegd van Wietske 1. Ze is inmiddels in verwachting van haar eerste kind.

En dan nog het laatste nieuws, zo juist was Nederland bijna een minuut op het Kazachse televisiejournaal met beelden van de ergste storm en hoogste water in de afgelopen zeven jaar. Zo slecht heb ik het in Kazachstan dus nog niet.

Groeten van Lammert en Elmira

Hallo Holland,

Dat er sneeuw gevallen is, is niet de enige verandering hier in het dorpje in Kazachstan. Ook op andere vlakken is het nodige veranderd, zo is de benzineprijs bijna verdubbeld ten opzichte van een half jaar geleden: Desastreus voor de keuterboertjes met hun benzineslurpende oude Russische tractoren, die al nauwelijks hun hoofd boven water konden houden. Na drie jaar economische groei van 10% per jaar zou er wel eens een recessie aan kunnen komen.

De gaten in de grond voor de opvang van het overtollige water van de douche, toilet en keuken zijn inmiddels vervangen door een heuse aansluiting op de riolering. Dat is ook wel noodzakelijk want na twee dagen niet gebruiken stond er 10 centimeter ijs in de WC pot. Dat de WC twee dagen niet gebruikt werd kwam doordat Elmira naar Almaty was om mij op te halen. Je raadt het dus al, de rest van de familie gebruikt ondanks de buitentemperaturen nog steeds het gat in de grond.

Mijn inschatting is, dat baboeska Rostov minimaal 95 wordt. Deze taaie Russin heeft wat last van achteruitgaande geestelijke vermogens (ze krijgt zo’n kindse glimlach op haar gezicht) maar het is met name de omgeving die daar hinder van ondervindt, niet zijzelf. Ze woont nu in het huis in het dorp en elke ochtend staat ze vroeg op om het kippenhok uit te mesten. Daarna schept ze het pad sneeuwvrij en zoekt ze alle rommel bij elkaar om op te stoken in de banje. De hele dag is ze buiten, ondanks de vrieskou, en eten doet ze niet meer dan nodig; en dat is niet veel… Nu ik dit mailtje schrijf doet ze de afwas. Als het hotel straks klaar is zou het een goede hulp zijn.

[…]

Dat dit dorp niet zonder zijn oude tradities kan blijkt ook wel uit de overbuurman Jirzan. Jirzan kennen jullie vast nog wel als de overbuurman met de jeep die ons o.a. naar de Aksu kloof gereden heeft. Jirzan is zich er duidelijk bewust van dat hij, ondanks zijn bruisende leeftijd van 26, met zijn pokdalige gezicht en zijn buikje niet zo in de smaak valt bij de gemiddelde Kazachse vrouw dus heeft hij zijn ouders gevraagd een aanstaande bruid op te zoeken. Na vier vrouwen die niet aan de smaak van Jirzan voldeden is nu in een dorpje vlakbij een geschikte kandidaat gevonden. De ouders hebben overeenstemming bereikt over de bruidschat en iedereen weet ervan, behalve de vrouw zelf. Jirzan rijdt nu periodiek door het dorpje om te kijken of zijn aanstaande buiten loopt en als dat zo is zal hij haar volgens oud Kazachse traditie ontvoeren in zijn jeep en naar zijn ouderlijk huis brengen. Lang leve de gelijkheid tussen man en vrouw!

We leven in 2003, maar volgens Elmira vindt nog steeds 25% van alle huwelijken in Jabagly op deze manier plaats. Het geeft een wat genuanceerder beeld op het hoge echtscheidingspercentage in de regio.

[…]

Gisteren zijn we wezen kijken naar een te koop staand huis. Volgens Elmira en haar vader het huis waar het minste reparatie noodzakelijk is. Vroeger is het van een tante van Elmira geweest, het is later gekocht door een Oezbeekse familie die nu in een andere plaats wil wonen en het huis weer te koop aan biedt. “Het minste reparatie is nogal een relatief begrip. Er is geen toilet, de waterleiding is buiten, maar op dit moment bevroren dus het is mij een raadsel hoe de zes mensen die er nu wonen overleven. De kozijnen zijn bij de bouw geschilderd maar later nooit weer, het dak van zo’n slechte kwaliteit dat het er bij een storm al eens in zijn eentje vandoor is gegaan en in één kamer was het maar beter dat ik niet naar de hoek liep want de houden vloer was daar door de paddestoelen nogal veerkrachtig…

Samen met 3 hectare grond kwam dit idyllische optrekje op drieëneenhalf duizend dollar, dus zeg maar drieduizend euro.

Zelfs Elmira vond de prijs prestatieverhouding niet helemaal in de haak maar dit was het beste wat op dit moment te koop was. Dus waarschijnlijk gaan we toch maar bouwen, kunnen we het toilet en douche direct meebouwen en isolatie aanleggen zodat we ’s winters niet koud zitten.

Want aan kou hebben de Kazachen een hekel. Het is gebruikelijk dat ze met muts op en twee truien aan in dezelfde kamer zitten waar ik van mijn overhemd mijn mouwen nog opgestroopt heb. Duidelijk een kwestie van genetische aanleg volgens mij. Ik begin er langzaam achter te komen dat het niet voor niets is dat het juist de Nederlanders zijn die je overal ter wereld vindt. Waarschijnlijk is de combinatie van de natte winderige herfst, koude winters, druilerige lentes en zompige zomers ideaal om een sterk ras te kweken dat zich aan elke weersomstandigheid kan aanpassen.

Zo, tot nu toe de opbeurende verhalen voor vandaag, zodra er weer wat melden is komt er weer een berichtje uit dit verre land. Dat zal wel nooit zo lang duren want vanavond ga ik naar een originele Kazachse bruiloft om te zien hoe onze eigen bruiloft ook gevierd had kunnen worden.

Groeten uit Kazachstan

Dit bericht heb ik op 18 december 2003 aan mijn familie gestuurd. Sommige stukken met een persoonlijke tint zijn verwijderd i.v.m. publicatie op internet.

Jabagly is ’s winters vaak besneeuwd. Deze foto laat de centrale weg door het dorp zien die uiteindelijk uitkomt bij het Aksu-Jabagly natuurreservaat.

Een interessante plaats voor een buitenlander is het voormalige eiland Urk, met zijn haven, vuurtoren en dicht op elkaar gestapelde huisjes.

Een toeristische must voor elke buitenlandse toerist: de afsluitdijk.

“Eén van de grote nadelen van Nederland is dat alles hier zo goed geregeld is”, aldus Elmira. Daarom verveelt ze zich soms stierlijk. Gelukkig zijn computerspelletjes dan de redder in de nood.

De heggen zijn door Elmira keurig gesnoeid. Ze heeft daarbij maar twee keer het snoer van de heggeschaar doorgeknipt…

Elmira vond mijn auto in Nederland maar een vuilnisbak en dus heeft ze hem keurig gewassen en leeg geruimd.

Pake en Elmira demonstreren dat een lange stok met grijphandje het ideale hulpmiddel is om peren van onbereikbare plekken in de boom te plukken.

Elmira’s vliegtuig uit Almaty komt vroeg in de ochtend aan. Om zeker op tijd te zijn zijn we gisteravond al vroeg vertrokken. Dit deel van de luchthaven blijkt echter ’s nachts niet gebruikt te worden voor binnenkomende vluchten, waarschijnlijk vanwege beperking van geluidsoverlast voor de omliggende woongebieden. Daarom kunnen we weinig anders doen dan rustig wachten op de banken en kijken naar het bord wanneer de vluchten gepland binnenkomen.

Paardrijden wordt kinderen in Kazachstan al vroeg in de jeugd bijgebracht. Hier zit een achterneefje van Elmira die normaal in de grote stad woont op één van onze paarden alsof hij daar elke dag op rondrijdt.

Hallo Nederland,

Hier in Bouwvakstan is de hitte echt uitgebroken. In de stad Shimkent (waar Elmira en ik op dit moment twee keer per week heengaan) is het 38 graden in de schaduw. In Jabagly is het relatief uit te houden en komt de temperatuur in de schaduw niet boven de 30 graden. ’s Nachts is het koel en Elmira en ik slapen tegenwoordig buiten op de veranda.

Het bouwvakken verspreidt zich als een virus. Ook Elmira is nu bezig om de muren in huis te stukadoren en de scheuren rond de deurkozijnen netjes weg te werken. Komende week wil ze buiten alle kozijnen en het hek verven. Komende week? Komt ze niet naar Nederland? We houden het nog even spannend. Je kunt meer lezen verderop in deze e-mail.

Het badkamerproject nadert zijn voltooiing. De voegen tussen de tegels zijn gevuld, het grootste deel van de muur is gestukadoord en gisteren hebben we in Shymkent matglas gekocht voor de ramen. Nu kan er niemand meer naar binnen gluren als er gedoucht wordt. Wel is het nu wat vochtiger binnen want de architect heeft aan ventilatie niet gedacht (ventilatie mist ook in de WC’s en badkamers van het hotel, dus waarschijnlijk is het Kazachstaanse traditie).

De waterleidingen zijn geverfd. Alleen moet ik de onderste 15 centimeter van de waterleiding in de WC en de afvoer van het wasbakje daar nog zwart verven. Elmira was hevig verbaasd dat ik zowel witte als zwarte verf kocht om de waterleidingen te verven. Toen ik haar uitlegde dat ik de onderste 15 centimeter van de buizen zwart wilde verven omdat de onderste rij tegels in de WC ook zwart is keek ze me aan of ik van Mars kwam. Misschien kom ik ook wel van Mars maar ik betaal de pot verf (halve euro) dus het worden leidingen in Nederlandse stijl en niet Kazakse kliederstijl.

Er is inmiddels ook water in de keuken. Op één van de foto’s zien jullie de trotse Elmira de afwas doen in de wasbak in de keuken. Het model wasbak zou je in eerste instantie niet in een keuken verwachten, maar deze wasbak was nog over omdat de gespecialiseerde bouwvakkers vergeten hadden een afvoer voor een wasbak in de doucheruimte aan te leggen. Zo heeft het beestje nog een nuttige bestemming gekregen.

Het aanleggen van een waterleiding en afvoerbuis is bij de Kazachstaanse bouwwijze relatief gemakkelijk. Men neme een ouderwetse booromslag, een 20 mm metaalboor, en binnen een minuut ben je door 40 centimeter muur. Vervolgens pook je wat met een stuk betonijzer en hoepla, de afvoerbuis van 5 centimeter doorsnee past er met gemak doorheen. Het huis is gebouwd van leem en stro met een laagje van 2 millimeter specie aan de buitenkant en het verbaast mij nu niet meer dat bij de recente aardbeving in de buurt van Taras (waar we met de bus doorheen zijn gereden) 7000 huizen total-loss zijn geraakt. De kartonnen dozen waar daklozen in Nederland in wonen zijn nog degelijker van makelij.

Ruslan is met zijn hobby bezig, dat wil zeggen sleutelen. Op dit moment ligt de tractor al vier maanden uit elkaar. Over enkele dagen moet hij gebruikt worden om te maaien en te hooien dus dat wordt nog spannend. In mei werd mij gezegd dat de cabine opnieuw gelast moest worden en er een hydrauliekslang lek was. Inmiddels weet ik beter. De volledige motor is gereviseerd inclusief cilinders, kleppen, krukas, alle lagers, bovendien zijn er nieuwe lagers in de stuurinrichting gekomen, is er een nieuwe compressor op gekomen, een nieuw chassisframe en er moet nog een nieuwe cabine op. Op de foto zien jullie de huidige staat van de tractor. Ik denk dat jullie het met mij eens zijn dat het optimistisch is om te denken dat hij komende vrijdag weer rijdt.

Civilisatie komt soms met kleine dingen. De tuinslang was maar enkele meters lang en daardoor was het niet mogelijk om de bloemen voor het huis te sproeien. In een genereuze bui heb ik daarom 11 meter extra slang gekocht (de volledige voorraad van de winkel) en de slang is direct nuttig ingezet om de ramen te wassen.

De tussenstand van de kledenwasserij: op dit moment zijn er 8 kleden uit het dorp op de oprit geboend en gewassen.

[…]

En dan nu het verhaal waarom wij twee keer per week in Shymkent zijn (de stad die vanwege zijn hitte door mij al omgedoopt is tot Crematorikent). Om het huwelijk in Nederland geregistreerd te krijgen is slechts één Kazachstaans document nodig, een zogenaamde apostille waarop een ambtenaar op provincieniveau verklaart dat ons trouwboekje echt is. Simpel, in Nederland heb ik vier apostilles gehaald voor documenten en dat koste mij 10 minuten. Maar jullie begrijpen het al, bij deze hitte werken de ambtenaren niet meer zo hard (anders ook niet trouwens) en dus gaan we twee keer per week onverrichter zake naar Crematorikent. We kopen dan uiteraard ook nieuwe bouwmaterialen in (en Ruslan onderdelen voor de tractor) dus echt nutteloos zijn deze bezoeken niet, maar helemaal vlekkeloos gaat het ook niet. Probleem is, dat het huwelijk binnen zes maanden na voltrekking in Nederland geregistreerd moet zijn, anders zijn de documenten volgens de Nederlandse wet verjaard; en dan ben ik voor de Kazachstaanse wet getrouwd en voor de Nederlandse niet. Dat lijkt mij geen prettige optie. Vandaar dat wij toch gebrand zijn op een snelle voltooiing van deze procedure.

De apostille is ook nodig voor de visumaanvraag voor Elmira. Wanneer we kunnen aantonen getrouwd te zijn gaat de verlening van een visum door de ambassade veel sneller. Het viel mij bij de eerste bezoeken aan Crematorikent al op dat Elmira het niet echt erg vond dat de apostille procedure niet vlekkeloos verliep. Ze had het maar over jonge biggetjes die in augustus geboren zouden worden, werk op de school dat ze misschien in september wilde doen dus enkele dagen geleden heb ik haar maar eens op de man (vrouw) af gevraagd of ze nou wel of niet naar Nederland wilde. Heel politiek antwoordde ze dat ze wilde zijn waar ik ook was, maar dat ze zich in Nederland wel erg zou vervelen en dus eigenlijk veel liever in Kazachstan was. De trage procedure kwam haar dan ook niet erg ongelegen. In augustus wilde ze bovendien graag in Kazachstan zijn om haar moeder te ontlasten omdat er in die periode door het hooien erg veel werk op de boerderij te doen is. Bovendien wilde ze (als handelaar van de familie) dan vers geoogst voer inkopen voor de varkens omdat dan de prijs het laagst was door het vele aanbod. We hebben daarom afgesproken dat ik eerst naar Nederland ga en dat zij in september voor maximaal anderhalve maand (maar eigenlijk wil ze liever maximaal een maand) mij volgt.

Ik mag mij tegenwoordig trouwens ook boer noemen omdat we binnenkort eigenaar zijn van drie koeien. Door pappa en mamma krijgen we vanwege ons huwelijk een koe of stier aangeboden, van de rest van de familie een tweede exemplaar, en Elmira heeft het plan om nog een derde koe van haar ouders te kopen. Op dit moment is de prijs op de veemarkt ontzettend laag vanwege twee redenen. Ten eerste is het in het land nu te warm om vee over lange afstanden te transporteren. Daarom wordt er weinig vee naar de noordelijk gelegen steden vervoerd waardoor er op de markten aan de zuidrand van het land een overschot is. Bovendien is juli de traditionele maand dat het schoolgeld voor de kinderen betaald moet worden. Veel ouders verkopen daarom in deze periode vee om dit te kunnen betalen. Door deze twee redenen is de prijs voor vee in juli en augustus altijd veel lager dan in de rest van het jaar. Omdat Elmira haar ouders geld nodig hebben voor de dagelijkse uitgaven (jullie bijdragen zijn grotendeels gebruikt om de oprit, de badkameruitbouw en het stukadoren van de boerderij in de bergen te betalen) willen ze op de eerstvolgende markt een koe verkopen. Elmira wil nu als volleerd speculant tegen de huidige marktprijs dat dier kopen, om hem vervolgens in november als het koud wordt en de vraag naar vlees toeneemt weer te verkopen. Mijn vermoeden is, dat dit in de toekomst nog wel vaker gaat gebeuren en dat wij zo langzamerhand de hele veestapel van Elmira’s ouders overnemen.

Zo, dit was weer een hele lap tekst. Geniet van de foto’s en over een week ben ik weer bij jullie dus waarschijnlijk is dit voorlopig mijn laatste e-mail uit Kazachstan.

Lammert en Elmira

De foto’s:

15 jaar hebben Elmira en haar moeder gewacht op stromend water in de keuken, nu ze een schoonzoon uit Nederland hebben is het eindelijk zo ver.

Elmira werkt de scheuren bij naast de kozijnen in huis

Wie durft er een taart op de verwedden dat deze tractor komende vrijdag weer gereed is?

Civilisatie komt soms met eenvoudige dingen.

Het raam met figuurglas, en het handdoekenrek en plankje voor de shampoo, spons etc. in de badruimte. Het gestukadoorde deel is nog vlekkerig omdat het op de foto net gestukadoord was maar is nu inmiddels strak wit. Uiteraard naast de wasmachine de wasmand, een echt Westers attribuut.

Het wasbakje in de toiletruimte nadat ik een nieuwe afvoer gemonteerd heb, hem opnieuw (stevig) tegen de wand heb geschroefd, de voegen gevuld en de buizen geverfd. De onderste 15 centimeter van de afvoerpijp en de waterpijp moeten nog zwart geschilderd en het cement moet nog wit gestucadoord.

[…]

Dit bericht heb ik op 9 juli 2003 aan mijn familie gestuurd. Sommige stukken met een persoonlijke tint zijn verwijderd i.v.m. publicatie op internet.

Hallo Nederland,

Ook in Kazachstan wordt het verkeer steeds gevaarlijker. Recentelijk heb ik in Jabagly nog een Hells Angle op de foto gezet die hier door het dorp scheurde. De onverlaat is de afgelopen weken niet meer gesignaleerd, waarschijnlijk door de politie van de weg gehaald wegens onverantwoord weggedrag.

Vandaag was een bouwvakkerdag. Het stukadoren van de badkamer een paar dagen geleden ging niet van een leien dakje. Toen ik een paar vierkante meters gedaan had ging Ruslan nieuwsgierig de Russische handleiding op de verpakking lezen. Het aan ons verkochte super stukadoor spul bleek volgens de handleiding niet watervast. En inderdaad, na vierentwintig uur uitharden de doucheslang erop en als melk spoelde het weer van de muur, niet echt geschikt voor een badkamer dus. 8 euro door de riolering gespoeld. Niet echt een grote investering dus en ik weet nu tenminste dat ik voor het hotel dat spul niet moet hebben.. Dus maar naar een winkel in Shymkent en watervast spul gehaald.

Vandaag zijn de eerste vierkante meters watervast gestukadoord en het resultaat ziet er veel beter uit. Vannacht laten uitharden en morgen volgens de Gamma doe-het-zelf handleiding op internet nabewerken voor het optimale resultaat. Het ziet er nu al veel beter uit dan het rommelwerk dat de bouwvakkers hebben afgeleverd. Alleen het mengen is nog een kunst. De eerste menging was zo droog dat het achter de spatel aan liep, de tweede menging liep als yoghurt langs de muur, maar nu heb ik de slag aardig te pakken en lijkt het voor een amateur best aardig. Pappa heeft mij al tot specialist uitgeroepen maar dat ben je hier volgens mij al wanneer je als je een sigaret opsteekt niet het filter in de brand zet.

Het voegen van de tegels is een kunst op zich. Op zich is het voegmiddel prima, van Duitse makelij, duur, maar uitstekend verwerkbaar en zelfs geschikt voor tegelwerk in zwembaden dus watervastheid geen probleem. Alleen is het een kunst de voegen zo te vullen dat het toch nog een beetje professioneel lijkt terwijl sommige naden 5 millimeter zijn en op andere plekken de tegels strak tegen elkaar aan liggen. Ook zitten de naden soms vol met cement en andere naden kan nog rustig een compleet muizennest achter wonen. Dit is dus nog even afwachten hoe het er uiteindelijk uit gaat zien.

Samen met Elmira ben ik ook bezig met de laatste stap van de riolering. Jullie hebben waarschijnlijk wel de uitnodigende waterleiding en rioleringsbuis gezien die buiten tegen de muur van het huis uit het beton staken om uiteindelijk in de keuken aangesloten te worden. Ik kan inmiddels meedelen dat het hier alleen buizen betrof. De andere kant van de buizen was namelijk niet aangesloten. Elmira is daarom nu met mijn hulp bezig een diep gat te graven in de tuin waar een stapelput moet komen waarop de wasbak van de keuken uitkomt; en dat is bij 30 graden en een grond van leem vol met stenen zeker geen prettig werk. Maar Elmira wil dit werk klaar hebben voor we naar Nederland komen omdat ze anders zeker weet dat het helemaal niet gebeurt.

Gisteren ook de procedures in gang gezet om ons trouwboekje in Nederland geaccepteerd te krijgen. Hiervoor is een zgn. apostille nodig, een stempel van iemand op provincieniveau dat het trouwboekje inderdaad een origineel document is. Toen ik in Nederland vier apostilles nodig had voor documenten van mijn gemeente koste me dat 52 euro en precies 10 minuten op de rechtbank in Leeuwarden. Hier in Kazachstan kost één apostille 1 euro (goedkoop dus) maar minimaal één week. Of we na 1 juli maar wilden terugkomen omdat dan misschien de apostille gereed was, maar het was misschien wel zo slim om eerst te bellen om teleurstellingen te voorkomen. Het is dus nog even de vraag of het allemaal lukt met de visumaanvraag voor Elmira want die kan pas in gang gezet worden als de apostille er is. Spannend dus.

Jullie merken het, ik verveel mij hier helemaal niet al heb ik aan mijn kwaliteiten als computerprogrammeur bijzonder weinig.

Groeten,

Lammert en Elmira

Hallo feestvierders,

Vandaag was onze echte grote dag. In klein comite hebben Elmira en ik onze handtekening gezet voor een leven gezamenlijk. Op de bijgevoegde foto ons trouwboekje.

Groeten van Lammert en Elmira Bies

Hallo Nederland,

Elmira is onder de indruk van het aantal babykonijntjes […van mijn vader]. Ze heeft nu Machabat een dag uit logeren en ze is er nu zelf al achter dat we het misschien maar bij 1 babykind moeten houden. Het is toch meer werk en minder nachtrust dan ze dacht.

Er zijn veel kaarten binnengekomen. De meeste kwamen enkele dagen nadat jullie teruggekeerd waren naar Nederland. […] Elmira is duidelijk tevreden met de score. 2 kaarten uit Kazachstan en 13 uit Nederland. Ik geloof dat ze langzaam begint te begrijpen waar haar vrienden zich bevinden. Met haar eigen familie is ze al bijna helemaal klaar. Toen ik vroeg naar welk cadeau we van haar familie had gekregen zei ze lachend: “morgen, of misschien overmorgen komen ze het brengen”. Van alle Nederlanders hadden we wat gekregen, en van al haar vrienden, de dokter en de directie van het natuurpark. Maar afgezien van haar twee zussen van haar eigen familie helemaal niets.

Elmira wil trouwens graag weten wanneer ik mijn eerste woordjes brabbelde. Zelf liep ze na zeven maanden en sprak ze haar eerste woordjes toen ze nog maar 10 maanden oud was.

[…]

Van het geld dat verschillende mensen hebben gegeven bij de bruiloft hebben we een wasmachine gekocht. Het is de tweede wasmachine in het dorp, de andere staat bij het hotel waar kon worden gedoucht. Elmira is duidelijk in haar nopjes met het apparaat en de was wordt veel schoner en ruikt veel lekkerder dan met de hand. Direct na de installatie van het apparaat vlogen de stoppen eruit dus we moesten eerst zwaardere zekeringen in Shymkent kopen voor het apparaat zijn diensten kon bewijzen. De machine hebben we in Shymkent gekocht maar het transport viel mee. Voor 100 Tenge (een halve euro) wilde de streekbuschauffeur hem wel in zijn bus van Shymkent naar Jabagly rijden en diezelfde dag nog werd hij keurig volgens dienstregeling ’s avonds om zeven uur voor de deur afgezet.

De vooruitgang neemt hier handoverhand toe. Na jullie terugkeer heb ik (in het begin duidelijk tegen de zin van pappa) het voortouw genomen in de afbouw van het douche- en toiletgebouw. De boiler is gemonteerd en werkt, de douche hangt en de wasbak in de WC heb ik gesloopt en vervolgens helemaal nieuw gemonteerd. Elmira vertelde mij dat tijdens mijn verblijf in Nederland zes bouwvakkers en haar vader gestudeerd hebben op de manier hoe de afvoer aan de wasbak gezet moest worden. Ze kwamen tenslotte tot de conclusie dat de afvoer te groot was, hebben hem vervolgens met een mes van de flexibele slang afgesneden en het restant van de slang met touw omwikkeld en met een soort bisonkit in de wastafel vastgelijmd. Het resultaat hebben jullie gezien. Ze kwamen niet op het idee om de ene schroef in het midden los te draaien, de afvoer in de wasbak te klemmen en de schroef weer vast te draaien, want zo simpel is het. Kennelijk is de modernisering in dit deel van de wereld zover gevorderd, dat bij geen enkele bouwvakker thuis op dit moment al een wasbak te vinden is…

Samen met Elmira ben ik een dag met de taxi naar Shymkent gegaan om inkopen te doen. Zo is er nu een roestvrijstalen WC rolhouder gekocht, een zeepbakje, handdoekenrek, een glazen plankje in de douche voor shampoo, tandenborstels etc en een wasmand. Dit voor Westerse prijzen, maar ook Westerse kwaliteit. Ik heb Elmira uitgelegd dat je beter een WC rolhouder van 10 euro kunt kopen die het 20 jaar volhoudt, dan eentje van 2 euro die na een week in stukken van de tegels afvalt zoals het plastic geval dat jullie hebben gezien. Elmira begrijpt dit inmiddels allemaal wel maar voor haar vader is dit nog een cultuurschok. Hij vindt het allemaal maar veel te duur (terwijl ik het betaal) en wil eigenlijk niet eens komen kijken. Morgen ga ik de stukken muur stukadoren die ik met een (botte) bijl uitgehakt heb voor de stroomvoorziening van de boiler en wasmachine en vervolgens de voegen tussen de tegels netjes afwerken. Ik kan het met hulp van de doe-het-zelf uitleg van Gamma op internet gauw beter dan de bouwvakkers die hier aan het werk zijn geweest. Die bouwvakkers komen wat Elmira en mij betreft ook niet meer terug. Enkele staaltjes van deze mannen die volgens Elmira’s vader de specialisten uit de gemeente zijn:

• Ze snapten niet hoe je een afvoer aan een wasbak moest monteren. Het schots en scheve tegelwerk hebben jullie gezien.
• De riolering is niet aangesloten op de dorpsriolering maar mondt uit in een gat buiten. Door het veelvuldige gebruik van de WC, douche en wasmachine stroomt dit gat nu bijna over.
• De badkuip is verkeerd om gemonteerd waardoor je met de rug tegen de kranen zit. Resultaat is dat de badkuip waarschijnlijk nooit gebruikt zal worden.
• Er was geen elektrische bedrading aangelegd voor de boiler, terwijl bekend was dat die boiler gemonteerd zou moeten worden.
• Voor de wastafel in de doucheruimte hadden ze vergeten de afvoer onder de vloer te leggen. Daarom wordt die wastafel nu maar in de keuken gemonteerd, anders zou de hele vloer opengebroken moeten worden.
• In de betonoprit naast het huis vallen spontaan gaten omdat het beton niet goed gemengd is. Er zitten veel zandnesten in die je er met een tuinslang zo uit spuit.
• Bij de betonblokken die ze gelegd hebben voor de fundering van het hotel hebben ze de dunste blokken gebruikt voor de dragende muren en de dikste voor tussenwanden. Overigens heb ik opdracht gegeven alle nog resterende betonblokken te verkopen en als het hotel verder gebouwd wordt dat dat met gestort beton gebeurt.

[…]

Ik heb nog een paar foto’s toegevoegd.

Hier genieten we de dag van jullie terugkeer in Almaty. Bij nader inzien zijn we toch maar geen bouwmarkten gaan bezoeken maar hebben we een dagje vrij genomen en zijn per kabelbaan naar het vakantiepark Medeo bij Almaty gegaan.

Medewerkers van de Zuider Apotheek […in Nijmegen] worden steeds universeler inzetbaar.

Het toilet met de nieuwe WC rolhouder en de WC borstel van een waarschijnlijk bekend ontwerp…

Vol bewondering wordt de eerste wasbeurt van de wasmachine bijgewoond.

De waterleiding voor de douche wordt gelegd. De badkuip heb ik vandaag met een soort VIM bewerkt en glimt alsof nu weer hij zo uit de showroom is gekomen.

In het dorp heeft men inmiddels een nieuw doel bedacht voor de betonoprit van de familie. Er zijn al drie vloerkleden op de oprit schoongeboend en er komen waarschijnlijk nog meer.

Groeten uit Kazachstan,

Lammert

Dit bericht heb ik op 22 juni 2003 aan mijn familie gestuurd. Sommige stukken met een persoonlijke tint zijn verwijderd i.v.m. publicatie op internet.

Hallo allemaal,

Uit verschillende e-mailtjes hebben we al mogen vernemen dat er bij de thuisreis niet al te veel problemen zijn opgetreden. Helaas moest ons antwoord enige dagen op zich laten wachten. Het zal wel door vrijdag de dertiende gekomen zijn, maar sinds onze thuiskomst uit Almaty deed de telefoon het niet. Sinds een paar uur is er weer contact met de buitenwereld mogelijk.

Mede namens en Elmira en haar familie wil ik jullie hartelijk bedanken voor de fijne anderhalve week die we hier rond ons huwelijk hebben mogen meemaken. Ook in de toekomst zijn jullie allemaal van harte welkom en zal het onthaal van dezelfde orde zijn als deze keer.

Elmira en ik kijken uit naar de 24e waarop we het DA-woord voor het burgerlijk huwelijk zullen herhalen en we hopen dat we daarna zo snel de visumpapieren rond krijgen dat Elmira samen met mij op 15 juli naar Nederland kan reizen voor onze “zomervakantie”.

Hartelijke groeten,

Lammert, Elmira, familie Karatayev

En aan het eind van de avond wordt de bruiloftstaart aangesneden.

Je mag volgens de Kazachstaanse wet met maximaal drie vrouwen getrouwd zijn, maar ik houd het bij één, namelijk Elmira. De vrouw aan mijn andere zijde is Nurbibi, de gids en tolk tijdens de bruiloft en de dagen er om heen.

En de hele avond worden op Kazachse wijze toosten uitgebracht op onze toekomst, zoals hier door de naaste familie van Elmira. En elke keer vooral de wens dat we maar veel kinderen mogen krijgen.

De danseressen krijgen meer dan voldoende aandacht van het publiek

Oeps, wie is dit? Het zal wel een neef van mijn tweelingbroer zijn…

Culturen verbroederen op de dansvloer

Volgens Kazachstaanse traditie krijgen de ouders van de bruidegom traditionele kleding aangeboden van de ouders van de bruid.

In de van origine Russische bruiloftstraditie spelen de Droeg en Padroega (vriend en vriendin) een belangrijke rol. Zij ondertekenen als getuigen mede de huwelijksakte en ’s avonds zitten ze bij het bruidspaar aan tafel. Elmira’s vriendin Angelika uit Rostov heeft de eer padroega te zijn; als droeg fungeert mijn neef Jan.

Het moment van het uitwisselen van de ringen. Onder het toeziend ook van Angelika en de ambtenaar van de burgerlijke stand schuif ik de ring rond Elmira’s vinger. Zowel in Naderland, als in Kazachstan behoort een trouwring tot het gebruik. In Nederland zijn we gewend de naam van de partner in de ring te graveren samen met de trouwdatum, maar in Kazachstan kent men die gewoonte niet (waarschijnlijk om de ring later gemakkelijker te kunnen hergebruiken). Het ingraveren van Elmira’s naam in cyrillische lettertekens in mijn ring kostte daarom nog de nodige moeite. We hebben uiteindelijk de naam in een sierlijk lettertype met de computer geprint en die tekst door een handgraveur in de ring laten aanbrengen.

Gelukkig is het slechte weer alleen lokaal tegen de bergrand en schijnt in Shymkent volop de zon.

Half vier ’s middags en eindelijk komt Elmira eraan, nu nog omkleden en zes uur trouwen we al in Shymkent!

Het mooie weer is op de huwelijksdag vervangen door mist en motregen.

Oeps in pak? Oh ja, het is vandaag 7 juni 2003 en we gaan trouwen!

Een echte toerist in Kazachstan is gemakkelijk herkenbaar. Niet alleen de gelaatstrekken zijn meestal anders dan van etnische Kazachen, maar het aantal camera’s is ook een goede indicatie. De kans dat het bij deze foto gaat om een echte toerist is met andere woorden heel erg groot.

Veel bloemen die in Kazachstan in stalletjes te koop zijn worden uit Nederland geimporteerd. Ook de producten die nodig zijn om lang van bloemen te kunnen genieten blijken uit Nederland te komen. Op zoek naar een geschikte plek om ons bruidsboeket te laten maken kwam ik in een bloemenzaak deze vitrine tegen met een aantal Chrysal en Pokon potjes. Mijn chauvinistische gevoel vertelde mij dat ik er onmiddellijk een foto van moest maken.

Drie generaties. Elmira haar moeder en oma komen uit Rostov aan de Donau in Rusland bij de Zwarte Zee. Elmira’s moeder is naar Kazachstan verhuisd na haar huwelijk met Sagit. Oma kwam sinds die tijd vaak voor langere perioden over en is nu alweer bijna een half jaar in Kazachstan.

Ruslan—het broertje van Elmira—is de sleutelaar in de familie. Niet zelden moet echter toch nog de zwengel er aan te pas komen om de jeep te starten.

De schapen en runderen gaan elke dag de bergen in. Maar als het voor de kleine lammetjes te zwaar wordt om weer naar huis te lopen geeft Elmira ze graag een lift.

Vanuit het dorp Jabagly is er uitzicht op de besneeuwde bergtoppen van het Aksu-Jabagly natuurreservaat.

In Jabagly waren in de Sovjet tijd twee kindercreches. Eén is half verbouwd tot nieuw dorpshuis, maar de verbouwing is gestrand wegens geldgebrek en het gebouw staat nu leeg. De andere creche is met de grond gelijk gemaakt en de bouwmaterialen zijn verkocht of geroofd.

Hallo Nederland,

Vandaag ontdekte Elmira een slang onder een trekkerband op het erf in Jabagly. De slang werd door Elmira vakkundig in een fles gevangen. Bij navraag bij de bioloog Svetlana bleek het om een ongevaarlijke dobbelsteenslang te gaan. Met Elmira bij ons kunnen we ons dus veilig voelen.

Groeten uit Kazachstan,

Lammert

Elke zondagochtend wordt in het nabijgelegen Wanovka een veemarkt gehouden. Mensen uit de omgeving komen hier hun vee verkopen of nieuw vee aankopen. De handel is kleinschalig en de meeste handelaren komen met niet meer dan twee of drie dieren naar de markt.

De dieren zijn netjes naar soort op de markt gerangschikt. Hier is de hoek waar de paarden worden verhandeld. De rook komt van de in Centraal Azie zo bekende shaslik stalletjes waar vlees aan de spies wordt gerookt op een houtskoolvuur. Achter de drie jongens op de voorgrond staat een samofaar waarin water wordt gekookt voor de thee.

De ZIL vrachtwagen waarvan ik voor 1500 euro eigenaar geworden ben. Het vehikel is bijna 20 jaar oud maar motorisch nog in verbazend goede staat vergeleken met de meeste andere vrachtwagens in Kazachstan. De meeste bouwmaterialen worden hiermee naar de bouwplaats van het hotel in de bergen vervoerd. Aan het stuur zit Joera, de man van Diana, de jongere zus van Elmira. Joera doet mij steeds denken aan Dik Trom en zijn nasale stem (t.g.v. een neusoperatie) geeft een heel speciaal effect.

Zelfs de hydraulische kip-installatie van de vrachtwagen werkt nog naar behoren. Wanneer het hotel klaar is wordt de vrachtwagen misschien omgebouwd tot overland-truck voor toeristen. Toeristen die niet snel genoeg uitstappen kan zo met de kip-installatie een handje geholpen worden…

Links op de foto de “brigadier”, ofwel de leider van de ploeg bouwvakkers die bezig is met de bouw van het hotel. Vanwege het aanhoudende slechte weer in de bergen helpen ze hier mee met het verharden van het terrein rond het huis van mijn schoonouders zodat de gasten uit Europa in juni niet door de modder hoeven te lopen.

Het hotel in zijn huidige toestand. Een foto zegt meer dan duizend woorden. Ik denk dat iedereen nu wel begrijpt dat er tijdens de bruiloft nog niet in het hotel geslapen kan worden. Het weer is praktisch continu zoals op deze foto: miezerig en nat, dus de bouwactiviteiten vorderen maar zeer langzaam. Door de bergen zijn er enorme verschillen in klimatologische omstandigheden op verschillende plekken. De foto van de zussen met kinderen hierboven werd ca. 10 kilometer noordelijker genomen in het vlakke land en daar schijnt praktisch continu de zon. Overigens is deze verregende lente zeer uitzonderlijk.

1. Neem in het vliegtuig een balpen en eventueel een leesbril mee. Bij Lufthansa worden de declaratieformulieren voor de douane in Almaty reeds in het vliegtuig uitgedeeld. Die kunnen dan in alle rust worden ingevuld waardoor de formaliteiten op de luchthaven sneller verlopen.
2. Het zonlicht in Kazachstan is veel feller dan in Nederland. Zorg daarom voor afdoende zonnebrandmiddel (minimaal factor 12) en een zonnebril. Ook een pet kan veel ellende voorkomen.
3. Neem voor een zaklamp en eventueel andere draagbare apparatuur zelf batterijen mee. De batterijen in Kazachstan zijn van Chinees fabrikaat en hebben een zeer korte levensduur.
4. Op het vliegveld van Almaty kan geen geld gewisseld worden. Dit is echter ook niet nodig. De eerste noodzakelijke inkopen zoals flessen water en koekjes zullen door ons gedaan worden. Tijdens de rit naar Jabagly zal bij een bank gestopt worden om geld te wisselen. Houd er rekening mee dat er officieel geen Kazachstaanse Tenges mee naar huis mogen worden genomen. Wel kunnen Tenges bij een bank tegen een normale koers worden teruggewisseld naar Euro’s. De koers op dit moment is 151 Tenge voor een dollar en 168 Tenge voor een Euro.
5. Een GSM telefoon is vrij nutteloos tijdens deze reis. Alleen in Almaty en tijdens de bruiloft in Shymkent is er dekking. E-mailen kan vanuit het huis van mijn schoonouders en gaat zeer snel. Maak vooraf vanuit Nederland wel een e-mail account aan bij bijvoorbeeld Yahoo of Hotmail dat vanuit Kazachstan benaderbaar is.
6. Neem naast een paar stevige wandelschoenen ook een paar instappers mee. Het is gebruikelijk om de schoenen bij de deur uit te doen en bij veelvuldig familiebezoek begint het steeds los- en vastveteren van een paar wandelschoenen op den duur te vervelen.

Ik kreeg bericht van het reisbureau dat alle paspoorten met visa (op 1 persoon na die vanwege een reis naar het buitenland zijn paspoort later heeft ingeleverd) inmiddels zijn opgestuurd naar het huisadres. Heb je het paspoort nog niet terug, neem dan zo snel mogelijk contact op met Baobab of het visumbureau in Amsterdam want dan is er waarschijnlijk ergens iets misgegaan!

Het visum zelf is een paginavullende sticker met hologram waarop de data zijn ingevuld waarop het toegestaan is in Kazachstan te verblijven. Daarnaast wordt in Kazachstan zelf nog eens een halve pagina groot stempel in het paspoort gezet om het visum officiëel te registreren. Een leuk souvenir voor later dus.

Mijn eigen visum is toegekend voor een periode van drie maanden. Dat betekent dat ik na jullie vertrek in Kazachstan blijf en pas op een later tijdstip zal terugreizen naar Nederland.

Lammert

Hier had Elmira even rust nodig na de zware voorbereidingen voor ons huwelijk.

Mijn eerste 10 dagen Kazachstan in 2003 zitten er inmiddels op. De vlucht met Lufthansa verliep relatief vlot en met een snelle overstap in Frankfurt kwam ik om 11 uur ’s avonds in Almaty aan waar Elmira reeds op mij stond te wachten. Een gunstige tijd waardoor er voldoende tijd overblijft voor een goede nachtrust. Omdat ook de vlucht van 2 juni om 11 uur ’s avonds aankomt betekent het dat ook de huwelijksgasten genoeg tijd hebben in Almaty om bij te slapen. Het bezit van een investeerdersvisum lijkt wonderen te doen want de douane was zowaar vriendelijk en wenste mij een goed verblijf in Kazachstan. Misschien dat het SARS virus hier ook aan bijdraagt want alle medewerkers op de luchthaven dragen mondkapjes en het kan best de huidige policy zijn om mensen zo snel mogelijk het land in te loodsen en er zelf zo weinig mogelijk contact mee te hebben. Kazachstan is een buurland van China en hoewel de SARS problematiek zich in het oosten van dat land afspeelt vele duizenden kilometers van Almaty merk je op de televisie toch dat men het als een serieus probleem ziet en er ook als zodanig mee omgaat.

De busreis van Almaty naar Jabagly is als gewoonlijk. Een volgestampte bus met het gangpad vol handelswaar. Alleen nu ook nog eens een toerist met een reistas van 24 kg. Aan het eind van de avond komen we-veel vroeger dan gepland-aan in het dorpje aan de rand van de bergen.

Het leven in Jabagly is tot nu toe één grote film. Had ik de vorige keer dat ik hier op bezoek was al na twee dagen de burgemeester op bezoek, nu was het de teamleider voor Centraal Azie van het overkoepelende Europeese Tacis hulpprogramma dat jaarlijks vele miljoenen Euros in de regio stopt om het verder te ontwikkelen. Hij was in Jabagly vanwege een door Tacis gesponserd festival en had reeds mijn website uitvoerig bestudeerd en veel over mij gehoord. De dag daarop kwan een televisieploeg uit Almaty langs voor een interview omdat ze het verhaal van een Nederlander die zo diep in de bergen zijn geliefde had gevonden en daar zelfs wilde wonen zo interessant vonden dat ze voor de nationale zender daarover een uitzending wilden maken.

Kortom, over belangstelling hoef ik hier niet te klagen. Ondanks dat ik mij ver van de westerse beschaving bevind lijkt het hier wel het centrum van de wereld.

Aan voorbereidingen voor het huwelijk wordt druk gewerkt. Speciaal voor de Europeese gasten (en met name mijn ouders die vanwege hun leeftijd in deze maatschappij in hoog aanzien staan) wordt op dit moment een stuk bij het huis van mijn schoonouders aangebouwd waarin een westers toilet en zelfs een douche met boiler voor warm water komen. Zo’n grote investering is het al met al ook weer niet want het totale budget bedraagt rond de EUR 300,= maar voor de familie is het een noviteit.

De bouw van het hotel loopt minder vlot. Het weer is slecht en naar men zegt regent het meer dan ooit. De natuur is zeker drie weken achter op schema wat voor de gasten in juni wel weer prettig is want dan staan er nog veel berghellingen volop in bloei met tulpen. Nu de sneeuw sinds twee weken eindelijk weg is heeft men kans gezien de bouwput van het hotel grotendeels uit te graven en enkele dagen geleden is met enig ceremonieel vertoon het eerste beton van het fundament gestort. Hierbij is naar oud Kazachs gebruik op elk hoekpunt van het gebouw een munt onder het fundament gelegd. Vanwege het internationale samenstelling van de familie zijn dit uiteindelijk twee euro´s een Kazachste Tenge en een Russische Roebel geworden.

De hoop dat het hotel ten tijde van het huwelijk klaar is heb ik inmiddels wel definitief laten varen. De hulpmiddelen zijn naar onze maatstaven vooroorlogs. Zo wordt voor het beton van het hotel zelfs geen betonmolen gebruikt maar wordt het met de hand omgeschept. Wanneer je dan bedenkt dat er zo’n 800 ton beton verwerkt moet worden is het gemakkelijk te begrijpen dat elke Westerse vorm van planning zinloos is. Maar ja, een betonmolen is duurder dan personeel in deze streek.

Hoe het hotel er van binnen uit gaat zien begint ook langzamerhand meer vorm te krijgen. Elmira heeft in Nederland een hoop ideeen opgedaan en heeft duidelijk een meer westerse kijk op hoe het hotel eruit moet gaan zien dan de rest van de familie. Voor de muren is een zacht geel gekozen en voor het dak een donkere grijs. Mijn uitdrukkelijke wens om alle bedden uit te voeren in een lengte van 210 centimeter heeft heel veel overredingskracht gekost maar volgens mij is iedereen het er nu wel over eens dat het gemakkelijker is een kleine toerist in een lang bed te stoppen dan een lange toerist in een klein bed. De hoogte van de stoelen is nog een discussie punt omdat de kleine Kazachjes zelf ook graag op de stoelen willen zitten dus over de definitieve hoogte zijn we nog niet uit. Misschien dat het een mixvorm wordt met zowel hoge stoelen voor de grotere westerlingen als ook een serie wat lagere.

Het hotel zelf is gelegen aan de rand van het Aksu-Jabagly natuurpark en wel op zo’n strategische plek dat alle toeristen die het park via de belangrijkste toegangsweg willen bezoeken over het terrein van het hotel rijden. Een geval van sluwe koopmanskunst van mijn schoonvader die enkele jaren geleden alle land buiten de ingang van het reservaat heeft opgekocht. Zelfs de rangers van het park kunnen hun werkgebied niet bereiken zonder zijn toestemming.

Het terras moet het hoogtepunt worden van het hotel. De grens tussen het terrein van het hotel en het natuurgebied wordt gevormd door een kloof van zo’n 50 meter diep en het terras ligt aan de rand van de kloof.

Het slangengevaar blijkt reeel te zijn. Dit jaar is een lam door een slang gedood en eind vorig jaar een kalf. In beide gevallen ging het om een Pallas’ groefkopadder die ik vorig jaar zelf ook al in de buurt van de boerderij gezien en gefotografeerd heb. De slang heeft te weinig gif om grote zoogdieren zoals volwassen schapen, koeien of mensen te doden maar het dragen van hoge dichte schoenen bij wandelingen wordt zeker aangeraden. Volgens bioloog Svetlana Baskakova zijn er dit jaar door de overvloedige regen meer slangen actief dan in andere jaren.

Enkele dagen na de televisieploeg uit Almaty stond een televisieploeg uit het nabij gelegen Taraz op de stoep. Deze keer ging het interview over het leven van de tulp in Nederland; waar je al niet een televisieuitzending over kunt maken. Geheel onvoorbereid werd ik ’s ochtends uit mijn bed getrommeld om in de tuin bij 10 uit Nederland geimporteerde zwarte tulpen het wel en wee van de tulp in ons kikkerland te beschrijven. Ik schijn hier kennelijk een of andere bezienswaardigheid te zijn. Er zijn nog enkele buitenlanders die in dit gebied verblijven maar dat zijn zonder uitzondering 60 plussers die af en toe hier bivakkeren en zich bezig houden met het natuurreservaat. Een jonge Nederlander die hier permanent zijn geluk wil zoeken is iets heel bijzonders.

In sommige zaken is Kazachstan verder dan in Nederland. Iedereen heeft toegang tot internet, mits men natuurlijk de beschikking heeft over een computer. Er is niet het woud van internet providers, inbelnummers, abonnementsoorten etc. zoals bij ons. Simpelweg een centraal telefoonnummer draaien en zonder inlognaam of andere zaken is de verbinding gereed. Als de telefoon het doet tenminste want daar schort het nog wel eens aan. Van de 10 dagen dat ik hier ben heeft al met al de telefoonlijn totaal minder dan 24 uur gefunctioneerd.

Het zoeken van een goed restaurant voor de bruiloft in de stad Shimkent was een feest op zich. Als volleerd reiziger heb ik mij niet laten leiden door de uitstraling van de eetzaal, maar door de kwaliteit van de toiletten. Elmira keek bij het eerste restaurant een beetje vreemd toen ik naar het toilet vroeg maar al snel begreep ze dat hieraan de werkelijke kwaliteit van een restaurant kan worden afgelezen. We lagen beiden in een deuk bij het derde restaurant. De toegang tot het restaurant was via bruggetjes over vijvers met fonteinen, de vloer van glimmend marmer, een tafel op verhoging voor het bruidspaar met luxe gordijnen gedrappeerd, maar toen we naar het toilet vroegen werden we gestuurd naar een buiten gelegen stinkend hok met smerige hurk WC’s. Zelfs Elmira hield haar neus dichtgeknepen vanwege de stank toen ze er weer uitkwam en dat wil voor een Kazach heel wat zeggen.

Na zes luxe restaurants op deze wijze geinspecteerd te hebben raakten we toch een beetje gedemotiveerd. Het leek erop dat zelfs in een stad met honderdduizenden inwoners als Shimkent het begrip sanitaire voorzieningen nog niet doorgedrongen was. We besloten daarom eerst maar langs het bouwkundig bureau te gaan dat het tekenwerk voor het hotel verricht. Terwijl pappa aldaar de nieuwste tekeningen ophaalde verkenden Elmira en ik de straat. Geheel onverwacht stuitten we aan de zijkant van een troosteloze betonnen woonkazerne op een ingang van iets wat een restaurant leek. Nieuwsgierig gingen we naar binnen en zagen zaken die we nog niet eerder gezien hadden zoals sfeervolle inrichting, frisdranken in kleine flesjes in plaats van de in Kazachstan gebruikelijke twee liter flessen en toen we naar de WC vroegen kregen we niet een argwanende blik toegeworpen maar wees men vriendelijk de weg. De toiletten bleken zelfs naar westerse maatstaven prima: betegeld, normaal formaat WC potten en zelfs een toiletbril. Elmira en ik besloten dan ook dat hier het feest dan maar gehouden moest worden. Het erop volgende gesprek met de eigenaar maakte veel duidelijk. Het bleek hier niet te gaan om een Kazach, maar om een Griek die hier een restaurant was begonnen. Een menukaart met 51 hoofdgerechten uit meer dan 10 landen, een overdekt terras en voor de liefhebbers zelfs Heineken uit de tap. Deze man had in tegenstelling tot al die andere restaurant eigenaren wel door hoe je buitenlanders aan je moet binden. Hij sprak met ons af om twee dagen later met een door hem geregelde tolk het menu en avondindeling door te nemen.

Lammert

Ruiters uit de omgeving spelen hier een wedstrijd “kokpar” dat ook in andere landen in Centraal Azie wordt gespeeld. Meestal is een feestelijke gebeurtenis zoals een bruiloft aanleiding voor een wedstrijd. Deze wedstrijd werd gehouden naar aanleiding van de viering van de capitulatie van Duitsland in de Tweede Wereldoorlog op 9 mei jl. Bij de wedstrijd is het de bedoeling een onthoofd schaap naar bepaalde plekken op het speelveld te brengen. De voorste ruiter op het bruine paard heeft hier het witte schaap te pakken en probeert uit handen van de medespelers te blijven. De hoofdprijs is 700 dollar, een behoorlijk bedrag in dit land.

Van links naar rechts de zussen Elmira, Gulnara en Diana. Op de voorgrond de kinderen Alexei en Machabat. Alexei is de 5 maanden oude zoon van Diana en Machabat de anderhalf jaar oude dochter van Gulnara.

Machabat laat zien dat het niet uitmaakt of je een kind bent uit Kazachstan of een kind uit Nederland. Met een ijsje wordt het altijd een lekkere smeerboel.

Gisteren kreeg ik per e-mail de bevestiging van Baobab dat wij van Almaty naar Jabagly vervoerd zullen worden in een grote 45 persoons touringcar. Daarmee hebben we voldoende ruimte en hoeven de adviezen over compactheid van de bagage zoals die verder in dit document worden vermeld niet meer zo strikt nageleefd te worden.

Lammert

De ervaring leert, dat vaak teveel wordt meegenomen op reis. Eigen inzicht en ervaring is belangrijk maar daaraan zou ik toch de volgende opmerkingen willen toevoegen.

1. Het meenemen van een koffer met harde schaal (zoals een samsonite) is zeer onhandig. De kans is groot dat we met een Mercedes sprinter busje vervoerd worden van Almaty naar Jabagly. Het is moeilijk voor te stellen hoe dan ook nog zo’n 15 grote koffers mee zouden moeten. Er is daarom het sterke advies om de bagage mee te nemen in één of twee zachte reistassen die zonodig onder de stoelen kunnen worden geschoven en zo niet al teveel ruimte innemen.
2. Een koffer of reistas op wieltjes heeft weinig waarde in Kazachstan, alleen op Schiphol kan het handig zijn. Een ieder moet voor zichzelf de afweging maken of de ca. 2,5 kilo extra die met wieltjes, handvat en bodemplaat toch al gauw gemoeid gaat opweegt tegen het beperkte voordeel op Schiphol.
3. Neem voldoende medicijnen mee indien die gebruikt worden voor een (chronische) aandoening. Het advies is minimaal 3 keer zoveel als normaal benodigd zou zijn, waarvan de helft wordt bewaard in de handbagage en de andere helft in de koffer. Op die manier is er bij verlies van een deel van de bagage altijd nog een reservevoorraad voorhanden van anderhalf keer de benodigde hoeveelheid. Het genoemde extra is voor bijvoorbeeld vertraging van de terugvlucht, maar ook indien bij maagklachten een net ingenomen medicijn door overgeven er weer uit komt.
4. Er is geen medische controle bij binnenkomst op het vliegveld van Almaty, maar afhankelijk van de individuele situatie kan het zinvol zijn een medische verklaring in de Engelse taal bij de huisarts te vragen waarop hij vermeldt welke medicijnen worden meegenomen tegen welke kwaal. Het vermelden van de latijnse naam van de medicijnen is gewenst omdat merknamen in Kazachtstan vaak anders zijn. Bij een besmettelijke ziekte is het beter niet zo’n verklaring aan de douane te tonen en de medicijnen onopvallend te vervoeren omdat anders misschien de binnenkomst in Kazachstan bemoeilijkt wordt. Wel is zo’n verklaring handig bij onverhoopte ziekenhuisopname.
5. Neem een waterfles mee waar minimaal 2 liter in kan tijdens tochten in het natuurpark. De flesjes die in buitensportzaken te koop zijn van 0,7 liter zijn vaak wel modieus van kleur maar in het droge en warme Kazachstan volstrekt nutteloos. Zelf drink ik op een lange wandeldag vaak 3,5 tot 4,5 liter!
6. Neem voor de zekerheid hadex waterzuiveringsdruppels mee. Flessenwater is niet te koop (alleen met bubbels) en voor gewoon water is men aangewezen op het water uit de bergriviertjes. Hoewel mijn eigen ervaring is dat dit goed drinkbaar is kan het voor de toeristen die minder weerstand in dergelijke buitenlanden opgebouwd hebben toch zinvol zijn om het water eerst te zuiveren voor het te drinken. Hadex moet minimaal een kwartier inwerken voor het water gezuiverd is.
7. Neem voldoende fotorolletjes mee. Er zijn fotorolletjes in Kazachstan te koop, maar die zijn van zeer dubieuze kwaliteit. APS films heb ik in Kazachstan nog niet gezien. Voldoende is een ruim begrip. Reizigers naar verre streken nemen in het algemeen 1 rolletje van 36 opnamen per twee dagen mee. Bij de fanatieke fotograaf kan dat oplopen tot 2 rolletjes per dag. Dat komt voor een reis met 9 effectieve dagen in Kazachstan neer op 5 tot 18 rolletjes. Neem liever eentje teveel mee dan één te weinig. Niet zelden zie je de laatste dagen van een reis tussen de medereizigers een levendige ruilhandel opbloeien in fotorolletjes omdat mensen in het berekenen van het benodigde aantal rolletjes toch net iets te krap uitgekomen bleken te zijn.
8. Een paspoort is een belangrijk bezit in Kazachstan. Het verlies ervan kan tot grote problemen leiden. Bewaar het daarom zorgvuldig en maak thuis een kopie van de persoonspagina en het visum en neem die gescheiden van het paspoort mee om bij verlies van het origineel de aanvraag van een noodpaspoort bij de ambassade en een vervangend visum gemakkelijker te maken. Een noodpaspoort moet in Almaty worden aangevraagd dus leidt zeker tot vertraging en misschien zelfs tot het missen van het huwelijk. Wees dus uiterst zorgvuldig met het paspoort.
9. Ook andere documenten zijn belangrijk zoals het reisverzekeringsbewijs en het ziektekostenverzekeringsbewijs. Neem ook het telefoonnummer mee van de reis- en ziektekostenverzekeringsmaatschappij.
10. Voor de wandelingen in het natuurpark zijn goed ingelopen wandelschoenen belangrijk.
11. Geld kan het beste in contanten meegenomen worden. De euro heeft een betere koers dan de dollar, onder andere door een anti-Amerikaans sentiment in het land. Enkele officiële zaken dienen toch in dollars betaald te worden dus het is veilig om ca. 100 US$ per persoon mee te nemen. De euro’s kunnen omgewisseld worden naar de lokale munteenheid tenge. Het avondeten in het hotel in Almaty dient zelf betaald te worden en komt op ca. 20 euro. Overnachting en eten in ons hotel of bij familie thuis is in principe gratis, maar ze zullen het zeer op prijs stellen indien bij tevredenheid dit aan het eind kenbaar gemaakt wordt door een gift naar keuze. Verwacht ongeveer 10 euro kwijt te zijn per dag in het natuurpark (15 euro wanneer een paard nodig is). Een taxi naar de nabij gelegen stadjes met markten is ca. 3 euro per rit. Prijzen voor andere excursies zijn mij nog niet bekend. Een veilige hoeveelheid geld om mee te nemen naast de 100 US$ lijkt mij 250 euro waar waarschijnlijk veel van mee terug genomen kan worden naar huis.
12. Zoals mijn broer het tijdens zijn reizen in de tachtiger jaren naar de Sovjet-Unie al formuleerde: “Met een rol WC-papier en een kaas kom je de hele wereld rond”. Dit waren dan ook de standaard attributen in zijn bagage. En nu is het nog even waar. Een rol WC-papier is zeer handig in de handbagage, wanneer in de buitenlucht de nood plotseling snel komt opzetten of de toiletten minder hygienisch blijken te zijn dan gedacht.
13. Ook voedsel waar je aan gewend bent is soms onontbeerlijk, bijvoorbeeld bij maag- en darmklachten of bij inspannende wandelingen. Zelf prefereer ik echter Liga fruitkicks boven een stuk kaas. Deze voedingsrijke staven hebben een neutrale smaak en geven in korte tijd veel energie om een dipje teboven te komen. Ook sultanas hebben dit effect. Vergeet dus niet een noodvoorraad hiervan mee te nemen wanneer de lokale omstandigheden je even teveel worden.

Een uitgebreide lijst die ik zelf gebruik voor zowel mijn privé als zakelijke buitenlandse trips kan hier gevonden worden.

Lammert

Uiteraard volg ik de bouw van het hotel op de voet. De laatste tijd kreeg ik tegengestelde berichten over de vorderingen waaruit ik recentelijk heb moeten concluderen dat het hotel begin juni 2003 niet zover zal zijn dat er (provisorisch) overnacht kan worden. Dit betekent niet dat een slaapplaats voor jullie in gevaar komt. Er zijn voldoende mogelijkheden in het dorp om o.a. bij mijn aanstaande schoonfamilie te kunnen overnachten.

Zodra ik over enkele weken in Kazachstan ben zal ik de situatie precies in kaart brengen en via deze pagina aangeven hoe de overnachtingen geregeld zullen worden.

Lammert

Wat is de netspanning?

De netspanning in Kazachstan is 220 Volt, net als in Nederland. Nederlandse stekkers met twee ronde polen passen in de stopcontacten. Randaarde kennen ze in Kazachstan niet.

Waarom vliegen we via Almaty?

De reis naar Jabagly gaat per vliegtuig naar Almaty (het vroegere Alma-Ata) en vervolgens 600 kilometer per bus. Er is bewust voor gekozen om niet via het veel dichterbij liggende Tashkent in Uzbekistan te reizen omdat de grensovergang tussen Uzbekistan en Kazachstan lastig te passeren is. De bus mag hier niet de grens over waardoor er een bus in Uzbekistan, én een bus in Kazachstan geregeld zou moeten worden. Bovendien duren de formaliteiten niet zelden enkele uren waarbij je in de brandende zon buiten moet wachten totdat de hele procedure afgehandeld is. Bovendien zou bij reizen via Tashkent een extra double-entry visum voor Uzbekistan noodzakelijk zijn. Reizen via Almaty duurt daarom wel wat langer maar is veel eenvoudiger.

Hoe is het busvervoer in Kazachstan?

Er rijden in Kazachstan nog bussen rond uit het Sovjet tijdperk, maar veel van de tegenwoordige bussen zijn tweedehands gekocht in West Europa, met name Duitsland en Oostenrijk. De bus waar wij in vervoerd worden is afhankelijk van het aantal deelnemers een Mercedes Sprinter of een 45 persoons touringcar.

Moet ik mijn kleding aanpassen aan lokale normen?

Het land is niet fundamentalistisch in het geloof. Afgezien van bezoeken aan moskeeën is het dragen van een hoofddoek niet nodig. Wel moet je beseffen dat we op een achteraf gelegen deel op het platteland verblijven waar de vooruitgang niet zo snel gaat als in de steden. Je zou het deels kunnen vergelijken met de jaren vijftig in Nederland. Uit respect voor de bevolking is het daarom verstandig niet te veel ontbloot rond te lopen.

Wat zijn de gevaren in het natuurpark?

In het natuurpark komen een aantal diersoorten voor die mogelijk gevaarlijk zijn voor de mens. De beren zullen zich in de zomer in het algemeen niet laten zien. Zij komen pas naar de bevolkte delen wanneer voedsel schaars wordt en hun maag begint te rommelen aan het eind van de winter. Wel is het dragen van een lange broek absoluut noodzakelijk vanwege de teken en andere insecten en de gifslangen (adder- en groefkopaddersoorten) die in het park voorkomen. Er is een beperkt risico op rabies bij de honden die in de bergen de boerderij van mijn schoonouders bewaken. Deze honden jagen veelvuldig op vossen en wolven om het vee te beschermen en kunnen zo in contact komen met dit virus en het uiteindelijk overbrengen naar de mens. Lees verder de uitgebreide documentatie die bij boeking naar jouw huisadres toegestuurd is.

Is er verhoogd risico op de ziekte SARS?

We vliegen van Amsterdam via Frankfurt naar Almaty en terug. Almaty is niet een gebruikelijke tussenstop voor mensen die van Zuidoost Azië naar Europa reizen. Daardoor is de kans zeer klein dat we tussen Almaty en Frankfurt samen met mensen in het vliegtuig zullen zitten die recent (incubatietijd SARS ca. 10 dagen) in het met SARS besmette gebied zijn geweest. Die kans is theoretisch gezien op het traject Frankfurt-Amsterdam groter, maar als dat een reëel risico zou zijn is geen enkele Europeese vlucht meer veilig.

Lammert

Voor het maken van meerdaagse tochten in het natuurpark zijn een aantal tenten aangeschaft. Het gaat hierbij om koepeltenten met een binnentent grondoppervlak van 210 x 210 cm2 en ze wegen ca. 5,5 kg per stuk. De tenten zijn op dit moment nog in Nederland. Huwelijksgasten die nog voldoende ver onder de 20 kg grens zitten zouden een tent mee kunnen nemen naar Kazachstan. Uiteraard is dat op vrijwillige basis. Je kunt je per e-mail voor het meenemen van een tent aanmelden.

Eerlijkheidshalve moet ik melden dat ik niet zeker weet of het in juni al mogelijk is een meerdaagse tocht door het natuurpark te maken omdat hiervoor een goede route uitgezocht moet worden en bovendien overleg met het beheer van het natuurreservaat en de nodige organisatie omtrent koken e.d. noodzakelijk is.

Lammert

Het huwelijk en de voor velen bijzondere omgeving zal een reden zijn om veel foto’s te maken. Bij het vervoeren van de filmrolletjes dient met een aantal zaken rekening gehouden te worden. De onderstaande aanbevelingen gelden voor zowel belichte, als onbelichte films.

1. Vervoer filmrolletjes nooit in de bagage die in het ruim van het vliegtuig gaat. De röntgenapparatuur die hier wordt gebruikt is vele malen sterker dan de apparatuur voor controle van handbagage dus de kans op kleurzweem is heel reëel. Bovendien wil check-in bagage nog wel eens zoek raken en het zou toch zonde zijn thuis te komen zonder foto’s?
2. Tot 11 september 2001 werd alle röntgenapparatuur voor het scannen van handbagage veilig geacht voor filmrolletjes. Sinds de aanslag op New York heeft men echter gaandeweg zwaardere apparatuur geïnstalleerd (ook op Schiphol) waardoor filmrolletjes in principe ook beschadigd zouden kunnen raken door ze in de handbagage mee te nemen.
3. Gebruik géén loden zak om de filmrolletjes in te vervoeren. De praktijk wijst uit dat zo’n zak niets helpt omdat men net zo lang het röntgenvermogen opschroeft tot het wel lukt te zien wat er in de zak zit. Daardoor krijgen de filmrolletjes dezelfde, of juist meer stralingsenergie te verwerken dan wanneer ze zonder beschermingszak worden vervoerd.
4. Officieel zeggen IATA regels dat röntgen gevoelig materiaal met de hand gecheckt moet worden. Op Schiphol zal dit na enig aandringen nog wel lukken maar in Kazachstan is er weinig kans. M.i. de beste manier om de rolletjes te vervoeren is bij kleine hoeveelheden in een heuptasje, of bij grotere hoeveelheden in de handbagage. Het effect van röntgenstraling op filmrolletjes moet ook niet overdreven worden. In de praktijk valt het wel mee en zal het alleen zichtbaar zijn voor een kritisch kijker die hooggevoelige (ISO 400 of hoger) diarolletjes meeneemt. Kleurafwijkingen bij foto’s worden in de ontwikkelcentrale in de meeste gevallen afdoende gecorrigeerd.
5. Laat de rolletjes nooit in de zon, of in een afgesloten bus liggen. De praktijk wijst uit dat warmte een veel desastreuzere invloed heeft op fimmateriaal dan röntgenstraling.

Keuze van films
Voor het natuurgebied is een kleurenfilm nodig die met name de groenkleuren natuurlijk weergeeft. Mijn voorkeur gaat hierbij zonder twijfel uit naar Fuji Superia Reala, ISO 100. Dit is een professionele film die niet in elke fotozaak te koop is. Een goede tweede is de algemeen verkrijgbare Fuji Superia die van ISO 100 t/m ISO 400 te koop is. Bij deze films is het groen wel iets blauwer en het contrast is harder waardoor de lucht vaak wit en de schaduwpartijen heel donker of zwart worden afgebeeld. Neem minimaal ISO 200 voor kleine camera’s zonder verwisselbare lens om bewegingsonscherpte te voorkomen.

Het fotograferen van het trouwfeest is een ander verhaal. De bestes films zijn waarschijnlijk de professionele films Fuji 160S NPS en Fuji 400 NPH. Deze films zijn geoptimaliseerd voor huidskleur en bovendien hebben ze een heel laag contrast waardoor bij een foto van het bruidspaar zowel de lichte trouwjurk als het donkere trouwpak nog met voldoende detail wordt weergegeven. Deze films worden door professionele fotografen vaak gebruikt voor bruidsreportages en geven het voor die reportages zo kenmerkende zachte effect. De hierboven genoemde Fuji Superia Reala zou ook gebruikt kunnen worden omdat ook hiervan het contrast vrij laag is.

De aangeraden diafilm voor het natuurpark en het huwelijk is Fuji Provia 100F en Provia 400 voor situaties met minder licht. Als alternatief kunnen de consumentenfilms Fuji Sensia 100 en Fuji Sensia 400 worden gebruikt waarbij de kleurweergave echter minder uniform is en vaak wat harder overkomt.

De Kodak Color Gold serie films wordt door veel mensen gebruikt maar wordt voor deze reis afgeraden. Deze films hebben de eigenschap dat ze kleuren extra versterken wat bijvoorbeeld wel goed werkt in steden, strandvakanties en dergelijke om een extra accent te geven maar met name bij natuur- en landschapsfotografie zorgt voor onnatuurlijke kleuren.

Bovenstaande adviezen voor (professionele) films gelden alleen, wanneer je ook op andere punten aandacht besteedt aan de verwerking van je fotomateriaal. Als je de afdrukken bijvoorbeeld bij de Hema of een andere 1-uurs service laat verzorgen zijn deze professionele films een verspilling omdat het ontwikkelen en afdrukken van professionele films speciale aandacht vergt en daardoor het resultaat juist slechter kan zijn dan met een consumentenfilm omdat de operator met die films ervaring heeft. Opsturen naar een grote ontwikkelcentrale is dan een must. Het is een goed idee wanneer je voor het eerst met een nieuw soort film op stap gaat om eerst in Nederland een rolletje voor proef vol te schieten om te kijken of het resultaat wel aan je wensen voldoet.

Veel mensen zijn ook bang voor korrel wanneer ze ISO 400 of nog gevoeliger films zouden nemen. Dat is voor moderne kwalitatief hoogwaardige films (dus niet het huismerk van de Hema of Dixons) ongegrond en berust op verhalen van 25 jaar of nog langer geleden. Onscherpte van foto’s ontstaat in 99% van de gevallen door beweging van de camera of te kleine scherptediepte. Een statief is de ideale remedie tegen onscherpe foto’s.

Wat niet te doen
Laat nooit de films ontwikkelen in Kazachstan. Hoewel je misschien staat te popelen om de resultaten van je fotografeeracties te zien betekent het ontwikkelen van je films in Kazachstan bijna een gegarandeerde beschadiging van je materiaal. Bewaar dus het geduld tot je weer thuis bent.

Lammert

Recentelijk is in Jabagly het Nauryz feest gevierd. Dit Kazachse feest luidt het begin van de lente in. Hoewel het tijdens het feest ongebruikelijk koud was lieten de mensen zich niet uit het veld slaan. Hierbij enkele foto’s die ik per e-mail van Elmira kreeg opgestuurd. Mijn verwachting is dat dergelijke kostuums ook tijdens het huwelijk gedragen worden.

Lammert

Binnenkort zal ik naar Kazachstan afreizen om al voor het huwelijk bij Elmira te zijn. Ik reis dan ca. 26 mei weer terug naar Nederland om met alle belangstellenden op 2 juni weer af te reizen. Ik blijf, zij het misschien af en toe met wat grotere tussenpozen per e-mail bereikbaar.

Lammert

Hoewel wij beiden vinden dat de belangstelling die jullie tonen door te komen eigenlijk al voldoende is voor ons als cadeau hebben mensen aangegeven dat ze toch graag iets persoonlijks aan ons zouden willen geven. Vanaf 10 april 2003 kunnen ze daarvoor telefonisch of per e-mail contact opnemen met mijn moeder die dan van ons een lijstje gekregen heeft. Zij is bereikbaar op:

Tel: 0516-49xxxx
of xxxx@xxxxxx.nl

Elmira en Lammert