Lammert’s Weblog

Het is ongelovelijk maar waar, Elmira heeft haar nieuwe paspoort in haar bezit. 7 weken na het starten van de aanvraag en anderhalf jaar na ons huwelijk heeft ze nu eindelijk een Kazachs identiteitspapier waarop staat dat ze Elmira Bies heet in plaats van Elmira Karatayeva. Er zijn landen waar zaken nu eenmaal wat rustiger gaan dan in Nederland. Maar nu volgen de echte problemen.

Bij de burgerlijke stand moet ze zich opnieuw in laten schrijven op het adres waar ze woont, want op papier bestaat de vorige bewoonster immers niet meer. En dat moet gebeuren bij dezelfde burgerlijke stand waar ook in 2003 ons huwelijk voltrokken is. Kennelijk heeft de informatie daar wat moeite om van het ene bureau naar het andere over te waaien Maar wat wil je in een land waar de hoofd boekhouder van de regionale bank nog steeds geen computer heeft? Kazachstan—zeker op het platteland—is nog steeds een land van briefjes, stempels en mondelinge afspraken.

Maar in ieder geval kan Elmira nu wel weer vrij in Nederland op bezoek komen dus het zal nooit meer zolang duren voor we elkaar weer zien (daar of hier).

Net Elmira aan de telefoon gehad. Ze zit op de boerderij in de bergen met haar broertje Ruslan en twee knechten en er ligt rond de boerderij zo’n 30 centimeter sneeuw. Een koelwaterleiding van de jeep is kapotgevroren en zal eerst gerepareerd moeten worden en onze Lada trekt het niet op de besneeuwde berghellingen. De benenwagen is dus op dit moment het betrouwbaarste vervoermiddel.

In ieder geval mooi dat we een jaar geleden een radiotelefoon gekocht hebben waarmee er nog contact met de buitenwereld (en Nederland) mogelijk is. Hoe zei Wilhemina het ook weer, “Eenzaam maar niet alleen” ?

Al weer meer dan een jaar zijn Elmira en ik gelukkig getrouwd. Tot nu toe hebben we familie, vrienden en kennissen van onze belevenissen in Kazachstan op de hoogte gehouden per e-mail, maar een weblog is hiervoor toch eigenlijk een veel geschikter en breder medium. Vandaar dat vanaf heden onze verhalen hier te vinden zijn. Voor hen die van niets weten is een korte historie denk ik wel op zijn plaats.

Elmira (25, geboren in Kazachstan) en ikzelf, Lammert (36, geboren in Nederland) hebben elkaar 4 jaar geleden bij toeval ontmoet in een boerderijtje aan de rand van het Aksu-Jabagly natuurreservaat in Kazachstan. Na enkele jaren van brieven schrijven, e-mails en bezoeken over en weer zijn we in 2003 getrouwd in Kazachstan. Ons doel is in Kazachstan een toekomst op te bouwen waarbij ik langzaam van part-time emigrant een volwaardig ingeburgerde Kazachse allochtoon zal worden. Onze eerste afstammeling wordt medio 2005 verwacht.

In Kazachstan zelf verbouwen we op dit moment ons huis, houden koeien, varkens en kippen en proberen hoogwaardige Nederlandse agrarische technologie zoals rundveesperma en schrikdraad aan de man te brengen. Daarnaast promoten we toerisme naar de regio. In Nederland ben ik daarnaast nog zelfstandig computerprogrammeur en ik verdeel mijn tijd tussen mijn bezigheden in Kazachstan en Nederland.

Op dit moment zit ik in Nederland voor enkele projecten, Elmira is in Kazachstan achtergebleven omdat ze wacht op een nieuw paspoort (wat gemiddeld 3,5 maanden kost met de bureaucratie aldaar). Het zal nog ongeveer een maandje duren, dan zijn wij weer bij elkaar, of zij hierheen op vakantie, of ik die kant op, dat zien we nog wel.

Lammert

Tweelingbroer inspecteert hier de sleuf die gegraven wordt om de oude waterleiding naar de kippenslachterij bij Jabagly op te graven.

Hallo vanuit Kazachstan,

Mijn computer is nog steeds kapoerewiets, maar ik kan via een omweg in Jabagly wel weer e-mail berichtjes intikken. Alleen het verzenden moet nog steeds in Shymkent. Foto’s kan ik niet meesturen omdat ik geen foto’s kan inlezen vanuit mijn digitale fotocamera.

Zoals ik al had gemeld zijn we begonnen met de verbouw van ons twee etage huis aan het begin van het dorp, niet te verwarren met ons nieuw te bouwen huis in het centrum van het dorp tegenover het hoofdkantoor van het natuurpark. We zijn nog steeds zoekende naar goede bouwvakkers om ons nieuwe huis te bouwen en omdat we toch al twee jaar eigenaar zijn van het twee etage huis aan het begin van het dorp (ooit gekocht om afgebroken te worden voor bouwmaterialen voor het hotel) trekken we daar eerst in zodat we de tijd hebben voor de bouw van ons uiteindelijke onderkomen. Van de verbouwing maken we een videoverslag zoals het televisieprogramma “De Verbouwing” zodat jullie straks kunnen zien hoe het was, en hoe het wordt.

Ons huis is in 1986 gebouwd toen ook de kippenslachterij bij Jabagly is gebouwd. Tot 1986 woonden de meeste mensen in Jabagly in jurten, (ronde nomaden tenten), maar onderdeel van het kippenslachterij project was het volledig in huizen onderbrengen van de bevolking van Jabagly.

Ons huis lag in die tijd op een gunstige lokatie, aan het begin van het dorp dicht bij de kippenslachterij. Daarom was dit de plek waar de boekhouder van de slachterij verbleef. Het huis is daarom wat groter dan de er naast gelegen woningen. De buitenafmetingen zijn 10 x 6,7 meter, dus iets groter dan het
ouderlijk huis in Donkerbroek. Op de begane grond zijn een hal, woonkamer, keuken, toilet en slaapkamer en op de eerste verdieping zijn een bad en vier slaapkamers.

De huidige badruimte is ontzettend klein, 1 meter bij 1,60 meter. Het bad past er net in en ernaast is nog 30 centimeter ruimte over om te staan. Omdat dat zelfs voor Elmira wel erg krap is hebben we besloten om een van de slaapkamers op de eerste verdieping tot badkamer te bombarderen. De huidige badkamer
wordt dan een grote inbouwkast. Ook de WC op de begane grond komt op een andere plek omdat er voor mijn lichaam nauwelijks plaats is. Nu ligt de WC naast de keuken met alle geluiden en luchtjes vandien en we willen hem verplaatsen naar de hal die nu wel erg groot is. In de huidige WC ruimte willen we dan o.a. de wasmachine en de elektrische boiler plaatsen.

Oorspronkelijk was de centrale verwarming van het huis aangesloten op het warmwatersysteem van de kippenslachterij. Na het faillissement van de slachterij is de verwarming omgebouwd tot kolenstook en nog later toen het door waterlekkage in de keuken erg ging stinken op de begane grond heeft men op de eerste etage een lemen kachel met oven gebouwd. Het is daardoor wel een erg grote warboel geworden van leidingen en omleidingen. Die ben ik daarom op dit moment allemaal aan het weghalen. De radiatoren
worden ontroest en opnieuw geschilderd om straks bij onze nieuwe centrale verwarming hergebruikt te worden. Omdat de gasleverantie hier steeds betrouwbaarder wordt zullen we niet meer op kolen gaan stoken, maar op gas. Hierbij zullen we alle radiatoren van een kraan voorzien zodat we zelf kunnen
kiezen welke kamers verwarmd worden. Voor zover ik weet is dit een unicum in Jabagly.

De vloeren op de eerste verdieping zijn van beton, met daarop zo’n 10 centimeter zand waarop spaanplaat is gelegd. Op de begane grond ligt het spaanplaat direct op het gestorte zand. Hier is er geen betonvloer. Doordat het spaanplaat direct op het zand ligt zijn de vloeren volledig verrot. De plinten zijn voor het merendeel tot aan de verf opgegeten door houtworm. We willen daarom op de begane grond een nieuwe geisoleerde betonvloer storten. In de keuken komen dan tegels zodat de vloer daar gemakkelijk schoon te maken is, in de overige kamers waarschijnlijk vloerbedekking of linoleum. Op de eerste verdieping halen we in ieder geval het zand weg uit de slaapkamer waar we de badkamer willen. De tien centimeter die dan vrij komt kan gebruikt worden voor de afvoerbuizen van het bad en wasbak, en het doucheputje. Misschien komt er een tweede toilet, maar dat weten we nog niet zeker. In de badkamer storten
we een nieuwe betonvloer waarop tegels komen. Hoe de vloeren in de slaapkamers worden is nog een vraag.

De ramen en kozijnen zijn in de 18 jaar dat het huis nu staat alleen bij de bouw geschilderd. Het hout is grotendeels verrot en nog maar een paar ramen willen open. We hebben Sergei (de humanofobe timmerman) gevraagd om de komende maanden nieuwe kozijnen en ramen voor ons te maken. Het honingseizoen is grotendeels afgelopen dus hij heeft de komende maanden tijd om hiermee bezig te gaan.

Het dak en de buitenmuren willen we pas volgend jaar grootschalig gaan aanpakken. Op dit moment bestaat het dak uit asbest golfplaten. Een stuk of tien platen missen en de meeste andere platen zijn gebroken. Waarschijnlijk zijn door regen de dakspanten ook aangetast. Voorlopig willen we alleen de missende golfplaten vervangen. Lekkage is er niet, want de betonplaten die het plafond van de eerste verdieping vormen blijken waterdicht te zijn. Met een noodreparatie van het dak komen we dus de winter wel door. Komende zomer vervangen we dan het hele dak door metalen golfplaten met dakpannen profiel. Dat is in dit land de “meest luxe” manier om het dak te bedekken want dakpannen zoals in Nederland kennen ze hier niet. De metalen golfplaten zijn maar in vier kleuren leverbaar, maar daar hebben we bij toeval vorige week een oplossing voor gevonden toen we onderdelen zochten voor de kapotte jeep van pappa. Autolak is in veel kleuren leverbaar, bestand tegen buitenomstandigheden en heeft een levensduur van vele jaren, in tegenstelling tot de normale verf die hier binnen een jaar begint te bladderen. De verkoopster in een stalletje met autolakken op de autoonderdelen markt in Shymkent vertelde ons dat veel mensen autolak gebruiken om hun metalen golfplaten van een duurzaam kleurtje te voorzien. De kleur hebben we inmiddels uitgezocht, bordeaux-rood wat zal moeten contrasteren met een zacht-gele buitenmuur.

Ook de buitenmuur gaan we pas volgend jaar volledig opnieuw stucadoren. De stuclaag bevat nu veel scheuren en op veel plekken is de stuclaag naar beneden gevallen door “economisch” gebruik van cement. Door de waterlekkage in de keuken is de buitenmuur bij de keuken jarenlang nat geweest waardoor de stuclaag en de eerste vijf centimeter bakstenen door opvriezen in de winter daar grotendeels kapot gevroren is. Het is dus eerst zaak om de riolering en waterleiding in de keuken weer volledig waterdicht te krijgen voor het zinvol is om stucadoors aan het werk te zetten voor een nieuw buitenlaagje.

De buitenmuur is nu anderhalf steens, zonder spouw, zo’n 40 centimeter dik. We willen de muur aan de binnenkant met glaswol isoleren met een nieuwe dunne binnenmuur van gipskarton. De zes centimeter die de muur dan dikker wordt gebruiken we om nieuwe elektriciteitsleidingen in te leggen want de stroomvoorziening is op dit moment crisis. In de keuken is slechts 1 stopcontact, wel erg weinig voor een moderne vrouw als Elmira. Omdat het huis slechts 20 meter van de centrale transformator af staat willen we hier bovendien krachtstroom zodat bij gelijktijdig gebruik van de boiler, wasmachine en eventueel nog wat keukenapparatuur de stroomvoorziening niet direct in elkaar zakt.

Kortom, zoals jullie lezen hebben we hier een hoop te doen. De ijzerzaag en breekijzer zijn op dit moment de belangrijkste hulpmiddelen want eerst moet al het oude spul eruit voor we kunnen beginnen met opbouwen.

Dit is niet het enige waar we mee bezig zijn. De jeep van pappa heeft het zo’n twee week geleden begeven. Voor de vijfde keer liep het koelwater van de motor in de cilinders. Na vier keer vervangen van de koppakking besloot pappa dat het nu maar eens tijd werd voor een volledige revisie. Omdat dit bij de Kazachstaanse werkmethode zeker een week stilstand inhoudt besloten Elmira en ik om dan het minder technische deel van de auto aan te pakken.

Al in februari is door pappa een nieuwe zeil gekocht voor vervanging van het huidige lekke dakzeil van de auto. Ook was al in mei een nieuwe voorruit aangeschaft voor de vervanging van de huidige voorruit vol met scheuren. Tot nu toe hadden Ruslan en pappa het niet nodig gevonden om deze tijdens slechte weersomstandigheden noodzakelijke attributen te monteren. Het was toch immers nog steeds zomer? Allereerst hebben Elmira en ik daarom de nieuwe voorruit in de jeep gezet. Vervolgens kwam het probleem van het dekzeil.

Het plafond van het interieur van de jeep bestond oorspronkelijk uit opgespannen wit gaatjes doek zoals vroeger ook in Europeese auto’s te vinden was. Dit was echter in de loop der tijd in vele stukken gescheurd. Als vervanging had pappa al maanden geleden een stuk groene vloerbedekking gekocht, dat echter nog op maat gesneden, genaaid en opgespannen moest worden. Een nauwkeurig karwei, om te zorgen dat het niet ergens gaat doorhangen of bulteren. Niet echt werk dus voor een Kazach. Ook Elmira zat met haar handen in haar haar, want ze had wel een drie jarige opleiding gevolgd voor het op maat maken van mensenkostuums, maar een autokostuum was wel een heel ander verhaal. Daarom besloot ik om deze taak maar zelf op me te nemen. Met meetlint gewapend en door de overblijfselen van het vorige plafond als een legpuzzel weer aan elkaar te leggen probeerde ik een beeld te krijgen van de afmetingen van de oorspronkelijke stukken. Toen ik daar een goed beeld van had kwam het tweede probleem, hoe de verschillende stukken aan elkaar te krijgen? De naaimachine was voor het naaien van vloerbedekking niet echt geschikt dus nam ik mijn toevlucht tot constructielijm. Dit bleek wonderwel te werken. Ik had de stukken op het patroon van de vloerbedekking uitgeknipt waardoor na de lijmactie de naden zelfs niet te zien waren. Een geslaagd experiment zogezegd.

Het opspannen ging prima door de vloerbedekking met slangenklemmen aan de buizen van de dakconstructie te bevestigen. Nog even het nieuwe zwarte dakzeil erover en hopla… Nou ja, hopla… Het nieuw gekochte dakzeil bleek zo’n 3 centimeter te klein, maar de overbuurman die dit klusje zelf al eerder bij de hand gehad had kwam met een handige tip. De auto in de zon zetten zodat het zeil warmer en rekbaarder zou worden en dan zou het met enige moeite wel moeten lukken om het zeil te monteren. Inderdaad, met 34 graden buitentemperatuur, een brandende zon en 130 kilo hangend aan het zeil bleek het na anderhalf uur noeste arbeid eindelijk te lukken om het zeil over de buizen gespannen te krijgen. Toch maar een goed idee om nu in de zomer het nieuwe dakzeil te monteren want deze klus was in de winter nooit gelukt.

Terwijl Elmira en ik het bovendeel van de jeep renoveerden zat pappa gebogen over het aandrijvingsdeel. Ruslan, die alle eerdere revisieklussen had uitgevoerd, had zich verscholen in de bergen op de boerderij, hij wilde niet weer meehelpen. Daarom moest pappa nu zelf met een grote slijpsteen de door de warmte krom getrokken cilinderkop vlakken, de koppeling vernieuwen, de startmotor reviseren en een niewe accu plaatsen. Drie van de vier banden bleken lek, en de rem rechtsachter moest gereviseerd.

Inmiddels rijdt de jeep weer, alleen moet de werkplunjer van de koppeling nog vervangen, de cardanas naar de voorwielen gemonteerd, de regelaar van de dynamo werkt niet waardoor de accu overkookt en de rechter voordeur hangt scheef door een onzachte landing op een grote steen. Maar daar kunnen we niets van zeggen want de jeep was een paar jaar geleden een cadeau van Sapar toen hij met Gulnara trouwde en een gegeven paard mag je niet in de bek kijken zoals een Nederlands (en Russisch) spreekwoord luidt.

Een week geleden heeft fokbeer Boris een grote hap in mamma’s linker dijbeen gezet. Boris die toch al op de nominatie stond om geslacht te worden omdat hij zich de afgelopen maanden agressief gedroeg tegen zijn soortgenoten, is daarom enkele dagen geleden naar de worstenfabriek afgevoerd. In het been van mamma zit nu een gat met een diameter van een euro muntstuk en een diepte van zo’n 6 centimeter van een van de hoektanden van Boris. Elmira heeft dit vakkundig gedesinfecteerd met Betadine en vervolgens van een snelverband uit de uit Nijmegen overgebrachte noodhospitaalvoorraad voorzien. Met een tetanus spuit gehaald bij de polikliniek hier in het dorp huppelt mamma nu weer redelijk normaal rond.

We vervelen ons hier zeker niet, maar we hebben nog wel een paar vragen voor het thuisfront.

Allereerst hebben we geprobeerd om zelf zure haring te maken. Het resultaat bleek echter zo zuur dat de vullingen uit de kiezen sprongen. Daarom horen we graag op welke manier we haringen tot zure haringen kunnen omtoveren die smaken zoals bij de visboer die elke donderdag in Donkerbroek komt.

Bovendien hebben we de grind-zand-cement-water verhoudingen nodig van

• stampbeton
• gewapend beton
• metselspecie
• stucadoorspecie

Waarmee moeten we een keldermuur insmeren zodat deze waterdicht wordt?

Het probleem van de koeien synchronisatie is waarschijnlijk opgelost omdat hier het product Oestrophan te koop is uit Tsjechie. Aanvoer uit Nederland is daarom voorlopig niet nodig.

Voor het geval naar Kazachstan gebeld wordt: normaal bellen is erg duur. Het goedkoopst bellen gaat door 0900-1523 te bellen. Voer vervolgens het volledige telefoonnummer in gevolgd door een hekje, dus voor het mobiele nummer “007300431xxxx#”. Dit kost maar 15 eurocent per minuut. Normaal bellen naar een mobiel nummer kost meer dan een euro per minuut.

Groeten van Elmira, Lammert en de overige familieleden hier

Tweelingbroer poseert in zijn geliefde werkkledij. Bij de hoge temperaturen ’s zomers in Kazachstan is een korte broek tijdens zware arbeid een must.

Er is brand bij het hoofdkantoor van het natuurreservaat. Tijdens laswerkzaamheden in een loods is een brandje ontstaan. Op zich geen groot probleem, maar in dezelfde loods ligt ook de brandstof opgeslagen voor de voertuigen van het reservaat. Wel een beetje dom om daar te gaan lassen, maar het kwaad is geschied dus nu moet er actie worden ondernomen.

De brandweer heeft een kazerne in Wanovka. Twee wagens worden ingezet, die elk hun eigen voorraad schuim aan boord hebben. De brandweerlieden zijn duidelijk niet happig om lang in de gevarenzone te blijven, en met bliksembezoeken binnen van enkele seconden proberen ze polshoogte te nemen om te kijken hoe ze het blussen het beste kunnen aanpakken.

Uiteindelijk slaat de brand niet over naar de brandstof en met wat schade aan het dak kan uiteindelijk het sein “brand meester” worden gegeven.

Heb je je ooit afgevraagd hoe je iemand uit een land als Kazachstan leert om altijd de autogordel te dragen? Ik heb daar een prima oplossing voor gevonden. In Kazachstan gebeuren relatief veel autoongelukken, en vaak stoppen we even met de auto langs de kant van de weg om te zien hoe het ongeluk gebeurt is en om in te schatten hoe de inzittenden er het vanaf gebracht hebben. Dat blijkt zeer leerzaam te zijn. Elmira draagt sinds we daarmee begonnen zijn altijd autogordels. De deuken in de voorruit waar de hoofden tegenaan waren gebotst hadden haar heel snel overtuigd.

Deze auto was op weg over een binnenweg naar Almaty. De weg zie je bovenin de foto in een bocht gaan. Langs de bocht is een ravijn van zeker vijf meter diep. De auto is uit de bocht gevlogen en al stuiterend en rollend tot stilstand gekomen. De inzittenden waren op slag dood volgens de man die vlak bijwoonde en waar we een gesprek mee aanknoopten.

Interessant detail, het ongeluk was nog maar enkele dagen geleden gebeurd, maar de autoradio was door een liefhebber al mee naar huisgenomen.

Het voormalige centrale badhuis van Jabagly in Kazachstan. Na de val van het communisme kon het niet meer gefinancierd worden en recentelijk is het door een lokale boer gekocht voor opslag van tarwe.

Binnenkort ga ik weer naar Nederland en Elmira blijft in Kazachstan achter. Om te kijken of ze toch misschien nog mee kon hebben we geprobeerd of ze in mijn reistas paste. Met gemak. Enig probleem is dat ze wel klein is, maar toch nog ruimschoots boven de grens van twintig kilo uitkomt. Toch maar weer een ticket kopen als ze naar Nederland wil dus.

Deze boom staat al decennia in een riviertje bij de ingang van het Aksu-Jabagly natuurreservaat. Ondanks de aantasting staat hij ’s zomers nog altijd fier in het blad.

Eén van de paarden op de familieboerderij doet zich te goed aan het sappige gras.

Tweelingbroer maakt hier een close-up van één van de beroemdste plantensoorten uit Kazachstan, de tulp.

Bij het bergdorpje Jirsu, niet ver van Jabagly zijn in het voorjaar de berghellingen bezaaid met de rood gekleurde Greigii tulpen.

Een rupsennest bij het Aksu-Jabagly natuurreservaat.

De bloemenpracht van het Aksu-Jabagly natuurreservaat en de omgeving maakt het een ideale lokatie voor imkers. In de zomer gaan Sergei en Misha bijna dagelijks met hun motor met zijspan de bergen in om hun bijen te controleren.

Het bouwterrein in het centrum van Jabagly dat we hebben gekocht om ons nieuwe huis te bouwen heeft een decennia oude appelboomgaard. We zijn de overburen van het hoofdkantoor van het Aksu-Jabagly natuurreservaat en even verderop hebben we uitzicht op de besneeuwde bergtoppen.

Vandaag zouden mensen van de telefoonmaatschappij een nieuwe kabel leggen vanaf de telefooncentrale in het centrum van het dorp naar het huis van Elmira’s ouders. Helaas regent het, dus de Kazachse mensen klimmen dan zeker niet in palen, maar op de een of andere manier werkt het internet verkeer weer een beetje. Met horten en stoten haal ik op dit moment de bijna 1500 wachtende e-mailtjes op (de meesten reclame) en ik hoop aan het eind van de dag ook de stuk of tien interessante e-mailtjes binnen te hebben. Helaas moet ik mij eerst door de rijstebrijberg van reclameboodschappen voor Viagrapillen en dergelijke worstelen. Ik maak in ieder geval wel deze e-mail zover klaar dat zogauw de lijn weer een beetje werkt hij naar Nederland verzonden kan worden.

Enkele dagen geleden is ons huis uitgezet. Zowaar haaks met gebruikmaking van slechts een touwtje en een meetlint. Ons huis gaat zeker een uitzondering in het dorp worden. Vanochtend is de hoeveelheid buis voor de riolering berekend. Zo’n 60 meter is nodig om onze woning op het centrale net aan te sluiten. Deze buizen zullen we binnenkort in Shymkent gaan ophalen met de vrachtwagen, samen met de eerste tonnen cement. Gravers om de fundering uit te graven zijn ook voldoende te vinden. Ze melden zich massaal bij ons aan om voor 150 tenge per kuub (minder dan een euro) aan de slag te gaan. Alleen zit het weer nu door de regen wat tegen dus het graven gaat nog niet zo erg hard.

Tarzan, één van de trouwe waakhonden op de boerderij die de wolven en beren op een afstand moet houden.

Dat de radiotelefoon een handige uitvinding is om contact met de boerderij te onderhouden was mij inmiddels wel duidelijk geworden. Minstens 10 keer per dag wordt er onderling getelefoneerd, soms om door te geven dat er suiker op de markt gekocht moet worden, maar soms belt mamma ook om pappa de huid vol te schelden als hij weer eens tijdens het werk gedronken heeft. Van dat alles kan het hele huis meegenieten want het toestel in het dorp heeft alleen een hands-free stand dus alles wat er in de bergen gezegd wordt schalt het hele huis door. Deze ochtend belde Elmira’s moeder echter met minder goed nieuws. ’s Ochtends hadden ze de varkens in hun omheining gelokt maar de broer van Boris was er weer onmiddellijk vandoor gegaan, en wel met zo’n geweld dat de stroomdraad gebroken was. Dus of wij op korte termijn langs konden komen om de draad te repareren en de broer van Boris weer te zoeken.

Het leek erop, dat de varkens een behoorlijke leerschool moesten doorlopen om te wennen aan het idee van een omheining. Ook niet onlogisch voor varkens die een jaar of langer gewend waren om de berghellingen af te struinen naar paddestoelen en andere niet te versmaden lekkernijen. Vorig jaar was de minister-president van Kazachstan zelf op bezoek geweest in Jabagly in een Kazachs hotel zo’n 600 meter van de boerderij. Hij had toen bij pappa persoonlijk zijn beklag gedaan waarom onze varkens nota bene het zwembad daar uit hadden gekozen om te drinken. Het valt te begrijpen dat dieren die op een dergelijk niveau dineren niet gemakkelijk terug tussen een paar draadjes te stoppen zijn.

Toch bleek er toen we voor de derde dag naar de boerderij gingen wel vooruitgang geboekt. Ondanks dat de omheining nu slap hing en de varkens er gemakkelijk overheen konden stappen bleven de meesten netjes op het middenterrein, kennelijk overtuigd van de werking van het schrikapparaat. We konden dus rustig de spanning afschakelen om met de herstelwerkzaamheden te beginnen, het aan elkaar knopen van de draad en het herplanten van een boom die volledig horizontaal was gegaan. Dat was snel gebeurd en ook de broer van Boris kwam in de loop van de middag weer terug. Toen hij voor de derde keer in de omheining werd geloodst was het voor hem wel duidelijk: geen uitbraakpogingen meer en voldoende afstand tot de lijnen houden. Sindsdien hebben we geen uitbraken meer gehad. De varkens lopen net als in Nederland nu netjes op hun eigen hectare en mamma – inmiddels volledig overtuigd van de werking – heeft ook al enkele koeien, twee paarden en de jonge kalfjes binnen het schrikhek gebracht. Het scheelt handen vol werk wanneer de dieren op één plek lopen en niet elke avond bij elkaar hoeven worden gezocht, dus het omheinde terrein zal waarschijnlijk op niet al te lange termijn uitgebreid worden. De echte proef komt nog, om te zien of ook vossen, wolven en beren voldoende ontzag voor de stroomlijnen hebben om buiten te blijven, want in tegenstelling tot in Nederland is het de bedoeling dat de omheining in twee richtingen werkt. Een van onze zeugen heeft een fiks aantal littekens op de rechter dij, het gevolg van een beer die haar enkele weken geleden probeerde haar te grijpen. Kennelijk dacht de beer na zijn winterslaap een gemakkelijke prooi te hebben aan ons speklapje maar dat mislukte en ze is nu een gelukkige mamma met kinderen.

Jonge biggetjes zijn altijd leuk om te zien, al vinden vele van huis uit islamitische Kazachen het eigenlijk maar onreine dieren.

De volgende dag zijn we wederom de bergen ingetogen. De varkens hadden inmiddels ontdekt dat ze het schrikdraad vrij eenvoudig met hun neus op konden tillen om er onderdoor te kruipen. Dat zou wel anders worden als het schrikdraadapparaat zou zijn aangesloten, maar dat zouden ze wel merken. Pappa bleef sceptisch over de werking dus toen wij in het begin van de middag eindelijk de 8000 Volt op de draden konden zetten wilde hij meteen wel even proberen of het wel werkte. Ik had bewust in Nederland één van de zwaarste apparaten uitgekozen dus ik wachtte rustig af. Toen pappa echter de draad aanraakte en van schrik bijna een meter achteruit sprong was het voor iedereen wel duidelijk: dit zou bij de dieren ook wel werken. Ruslan was direct zo onder de indruk van de werking dat hij niet meer hoefde te proberen.

Als echte dierenvrienden hebben we vervolgens de varkens met wat voer in hun nieuwe buitenverblijf gelokt om vervolgens het schouwspel gade te slaan. Twee dingen werden wel duidelijk. Varkens kunnen behoorlijk schreeuwen, maar ze kunnen nog veel harder lopen. Toen de broer van Boris (de grootste van het stel met minstens 160 kg) onder de draden door wilde kruipen schrok hij zo van de schok dat hij onder de lijn doorschoot en in sneltreinvaart richting het natuurreservaat rende. We konden na een minuut nog net een roze stipje ontwaren waar hij heen was gevlucht. Het resultaat met de andere varkens was soortgelijk. Maar na een aantal uitbraakacties begon een groepje van 13 varkens toch te beseffen dat het misschien wel veiliger was om binnen de witte lijntjes te blijven, net als bij voetbal. De scheidsrechter scheen nogal heftig op te treden tegen spelers die buitenspel wilden spelen. In de loop van de avond kwamen 6 van de 7 uitbrekers weer terug, de broer van Boris bleef echter weg, zelfs na een intensieve zoekactie van Elmira, Ruslan en Kole.

Er was op 22 april nog meer slecht nieuws te melden. Op enkele plekken komt op de berghellingen een kruid voor dat bij koeien in de pens voor hevige gasvorming zorgt. Dit kruid groeit alleen als er overdadige regenval is en vanaf juni is het gevaar geweken. Helaas bleek onze Wietske van dit kruid gegeten te hebben. Zelf kennelijk al bewust dat er wat ernstigs aan de hand was, kwam ze terugrennen naar de boerderij waar Elmira onmiddellijk de symptomen herkende. Het lichaam was helemaal opgezwollen en zo hard als een autoband en actie was geboden. Pappa, die dit al eerder bij de hand had gehad, stak onverschrokken met chirurgische precisie met zijn mes door de huid van Wietske heen de pens lek, maar net te laat. Het gas ontsnapte wel, maar Wietske lag inmiddels te stuiptrekken op de grond. Nog geen minuut daarna heeft onze Wietske het leven gelaten, snif snif snif. Elmira vertelde dat ze in het verleden al vaak een koe op deze manier hadden kunnen redden en dat het alleen heel vroeger (ver voor ze de boerderij in de bergen hadden gekocht) was voorgekomen dat een koe daadwerkelijk was overleden aan het eten van dit kruid. Jammer genoeg moest Wietske dus op de boerderij primeur hebben. Wietske is vervolgens direct gevild en aan een worstenfabriek verkocht voor 12000 Tenge, minder dan we er indertijd voor hebben betaald, maar in ieder geval nog geld terug. In Nederland moet elke koe die niet in het slachthuis sterft worden vernietigd en dat kost geld. Elmira en ik hebben in ieder geval besloten om van deze 12000 Tenge een nieuw kalf te kopen dat uiteraard de naam Wietske 2 krijgt.

Niet zo’n positieve dag dus, een koe minder en een varken dat zo geschrokken was van het schrikdraad dat hij misschien niet meer naar de boerderij terug zou keren. In niet al te vrolijke staat zijn we daarom ’s avonds terug naar Jabagly gegaan. Gelukkig kwam daar ’s nachts om 12 uur over de radiotelefoon een positief bericht. De broer van Boris had eieren voor zijn geld gekozen en was op eigen houtje teruggekeerd naar de boerderij. Konden we toch nog een beetje opgelucht naar bed gaan.

Boris—onze fokbeer in de bergen—heeft er afgelopen winter geen gras over laten groeien. De zeugen beginnen achterelkaar te bevallen. Heel opvallend is, dat om en om een zeug van Elmira’s ouders, en een zeug van ons haar kroost ter wereld brengt. Onze zeugen zijn nog jong en bevallen voor de eerste keer, de andere zeugen gaan al een jaartje langer mee. Kennelijk heeft Boris er deze winter bewust voor gekozen om en om een rijpe dame en een maagdelijke meid te grazen te nemen. Afwisseling doet eten kennelijk.

De snelle aanwas van nieuwe varkens heeft de noodzaak om het schrikdraad te installeren alleen maar groter gemaakt. Ruslan heeft toen ik in Nederland zat al een veertigtal bomen geplant die als palen dienst zouden moeten doen. Jammer genoeg was bijna de helft scheef gewaaid door de hiervoor al beschreven alles verslindende storm. Dus toen we de 21e begonnen met het aanleggen van het schrikdraad was er nog wel wat werk te verzetten.

De organisatie was bijna Westers te noemen. Ruslan en de hulp Kole herplantten de bomen, terwijl mamma op het resterende stuk de palen vasthield die pappa met een 10 kg zware moker in de lemen grond probeerde te rammen. Met mijn accuboormachine heb ik vervolgens alle bomen en palen van isolatoren voorzien terwijl Elmira mij op de voet volgde met de stroomdraden. Omdat er in de stal nog 70 meter elektriciteitssnoer moest worden gelegd konden we helaas het werk niet afmaken, maar voldaan zijn we om een uur of elf naar Jabagly teruggegaan.

Op het moment dat ik dit schrijf weet ik nog niet wanneer het verhaal gelezen wordt. Het telefoonsysteem in Jabagly heeft al enkele weken kuren. Dwars door je eigen gesprek hoor je andere gesprekken, in-gesprekstonen en dergelijke. Voor een normaal telefoongesprek is dat niet zo erg, wel gezellig eigenlijk met z’n zovelen op één lijn, maar een computer kan van al die herrie weinig chocola meer van maken. E-mail werkt daarom niet meer en het kan nog wel even duren voor men het euvel gevonden en verholpen heeft. De plaatselijke hoteleigenaar (waar in juni gedoucht kon worden) heeft de reparateurs zo ongeveer door de telefoonlijn gesleurd omdat zijn toeristen ook geen e-mail meer konden verzenden en ontvangen maar tot nu toe zonder succes, dus het is maar afwachten of, en wanneer communicatie met Nederland straks weer werkt.

De reis ging uitermate voorspoedig met een aankomst in het nieuwe luchthaven gebouw. Door een sluis naar de paspoortcontrole en de bagage en zelfs een lift naar de lager gelegen verdieping. Geen formulierengedoe meer om het geld aan te geven en de grote bagage hoeft niet meer door de Röntgenscanner. Gelukkig heeft dit 200 miljoen kostende project hier en daar z’n Kazachse trekjes behouden met verfdruipers over het behang en dergelijke. De gezapige lokale cultuur heeft zich vermengd met het strakke westen zullen we maar zeggen.

Elmira heeft nu ook de goede busverbinding naar Jabagly gevonden. Vanaf één van de centrale markten in Almaty vertrekken namelijk elke middag tussen 12 uur en half één een aantal bussen naar Shymkent met marktkooplui en handelswaar. Deze mensen kopen ’s ochtends spullen goedkoop in op de markt in Almaty om ze de volgende dag duur te verkopen op de markt 600 kilometer verderop. Deze kooplui zijn op de penning dus onderweg wordt slechts 1 keer 10 minuten gestopt om wat drinken en eten in te slaan zodat ik voor het eerst voor zonsondergang aankwam op het busstation zo’n 20 kilometer van Jabagly aan de “snelweg”. Niet om half vier ’s nachts, het tot nu toe gebruikelijke moment.

In Jabagly heb ik uiteraard direct gekeken hoeveel vloeibare stikstof er nog in de bak met sperma zat die enige tijd daarvoor na vele omzwervingen van Elmira langs douanekantoren was aangekomen. 17 centimeter, ruim voldoende om het sperma in diepgevroren toestand te houden tot de stikstof begin mei weer wordt aangevuld. Een zorg minder, het spul heeft het transport dus goed overleefd. Het in gebruik nemen van de inhoud kost echter nogal wat voorbereiding, eerst moeten alle stieren gecastreerd worden, anders weten we immers niet wie de biologische vader is van de nieuwgeboren kalfjes.

Gelukkig hoefde ik niet lang te wachten voor ik mijn kunsten kon vertonen. Na een paar dagen cursus schijn je hier in Kazachstan al de status van hoogleraar te krijgen, dus of ik niet even kon controleren of één van de koeien in de bergen misschien toevallig een paar maand zwanger was. Met dat dier wilde het namelijk niet lukken, terwijl er vroeger wel elk jaar een kalf uitkwam. Toen ik de staart optilde en wit etterig spul uit de schede zag druppen heb ik hen toch maar even gevraagd of dit dier toevallig niet een infectie van het voortplantingsapparaat had. Daar hadden ze zelf nog niet aan gedacht. Voor de zekerheid, en om mijn status veilig te stellen als runder-zwangerschaps-specialist, heb ik vervolgens onverschrokken een handschoen aangetrokken en de nietsvermoedende koe van achteren gevisiteerd, onder de verbaasde ogen van Elmira, haar moeder en de knecht die niet door hadden dat je om de baarmoederinhoud te voelen via het poepgat naar binnen moet. In ieder geval was er bij deze koe weinig aan jong kroost te bespeuren, dus misschien in het heel vroege stadium, maar waarschijnlijk helemaal niet. In Nederland zou een dergelijk geval afgevoerd worden naar het slachthuis schat ik in. Nou geldt dat laatste volgens mij voor ongeveer 95% van de veestapel in de bergen. Want naast het insemineren heb ik inmiddels ook een redelijke hoeveelheid kennis om het exterieur van vee in te schatten (naar Nederlandse maatstaven welteverstaan), zoals lichaamsbouw, kwaliteit van het beenderwerk en uierkwaliteit. Ik heb een beoordelingskaart met allemaal voorbeeldfoto’s van goede en slechte runderen waarmee Elmira en ik binnenkort de bergen in gaan om elk dier afzonderlijk te beoordelen zodat zij er ook kijk op krijgt wat wel en niet van belang is, maar ik vrees voor de uitkomst.

Ik heb nu ook voor het eerst één van de beruchte Baykonur stormen meegemaakt. Sinds op Baykonur namelijk raketten worden gelanceerd schijnt het weer in de regio grotendeels veranderd te zijn. Plotseling steken rukwinden op die met alles verslindende kracht zich een weg banen over het kale steppelandschap. Op 18 april was het zover. ’s Ochtends was er niets aan de hand, windstil, maar 5 minuten later stormde het met minimaal windkracht acht of negen, alles van enige omvang met zich meesleurend. Ik had Elmira de dag ervoor verteld dat onze André Kuipers vanaf Baykonur gelanceerd zou worden dus dit moest de oorzaak zijn. De storm heeft een dag aangehouden en is uiteindelijk gaan liggen.

Toen de storm bedaard was kwam op de televisie het heugelijke nieuws dat een raket was gelanceerd met drie astronauten aan boord, waaronder onze André. Alleen één klein probleempje, de lancering was 24 uur na de storm. Sinds de lancering is het hier opvallend windstil in Jabagly dus ik denk dat ik hier een klein fabeltje ontraadseld heb. Er kan veel, maar het lijkt mij vrij onwaarschijnlijk dat een storm ontstaat voordat een raket gelanceerd wordt. Bovendien is de hoeveelheid energie die bij een raketlancering ook weer niet zo groot dat, dat een storm op 700 kilometer afstand kan veroorzaken. Ik heb al eens geopperd dat het misschien toch het gevolg zou kunnen zijn van het snel opdrogende Aral-meer even ten westen van Baykonur maar daarvoor is men Oost-Indisch doof. Het is politiek kennelijk niet verantwoord te praten over een natuurramp die veroorzaakt is om miljoenen Oezbeken niet te laten verdorren in de woestijn; en de schuld wordt liever in de schoenen van de Russen geschoven die sinds tien jaar de lanceerbasis huren. Gek is ook dat de stormen pas de laatste 10 jaren worden waargenomen terwijl er hier al sinds 1957 een actief ruimtevaartprogramma is.

Het huis op ons bouwterrein is sinds enkele dagen ontruimd. Het schamele huisraad is met de bewoners naar een leegstaand huis in de buurt getrokken. De mensen waarvan we het huis gekocht hebben, hebben eerst een paard, koe en kalf gekocht en als die slachtrijp zijn willen ze een ander huis kopen. Tot die tijd wonen ze in een huis bij iemand anders op het erf. De kinderen en hun ezels hebben duidelijk heimwee want die zijn nog veelvuldig op ons terrein te vinden. Een goede test straks voor ons schrikapparaat We zijn precies 5 minuten in het huis geweest. Daarna zijn we door de stank er maar weer vrij snel uitgetrokken. Het lijkt of er sinds de bouw in 1910 (jawel, voor de Russische revolutie!) weinig is schoongemaakt en gelucht. Dat wordt straks in ieder geval anders want Elmira en ik zijn vanavond al bezig geweest om alle plastic flessen, snoeppapiertjes en andere rommel uit de tuin te vissen. Daar zijn we zeker nog een paar dagen mee bezig want een terrein van 40 bij 80 meter dat door 2 mensen, 5 kinderen, een aantal ezels en een koe jarenlang vervuild is heb je niet een-twee-drie weer schoon.

Elmira heeft er in haar organisatie geen gras over laten groeien en eergisteren is een vrachtwagenlading vol hout aangekomen. 20 kuub hout dat oorspronkelijk bedoeld was voor de vloeren, ramen en deuren van het hotel maar nu goed van pas komt bij de bouw van ons huis. Met vloerdelen van 5 centimeter dik zal de vloer niet snel onder mijn gewicht veren denk ik. Het hout is volgens oud Kazachstaanse traditie gelost. Eerst alle planken met veel lawaai uit de vrachtwagen flikkeren en vervolgens ze met veel handkracht weer opstapelen. Ze liggen nu echter netjes op een paar balken en met klosjes hout ertussen te wachten tot ze worden ingezet in ons huis. Een kleedje erover tegen te felle zonneschijn.

Gisteren hebben we met de hoofdbouwvakker ons plan doorgesproken. Eerst moet de waterleiding en riolering tot naast het huis worden aangelegd en de sleuven voor de fundering uitgegraven. De fundering wordt van gewapend beton van 45 centimeter breed en wapening van 16 en 20 mm. De muren worden anderhalf steens (totaal 40 centimeter) met elke zes steenlagen een wapeningslaag van gaas. Zo kunnen we een aardbeving tenminste doorstaan.

Ruslan zijn we aan het opvoeden om zelfstandig geld te gaan verdienen. Tot nu toe moet hij steeds met pappa mee als die met de bulldozer weer een of ander afbraakklusje heeft, maar daar verdient hij niets mee. We hebben hem nu 600 Tenge per dag geboden (3,5 euro) om voor ons met de vrachtwagen cement, zand en grind te halen en dergelijke. Een gigantisch loon in deze omgeving. Ik ben benieuwd wat dit voor uitwerking in de familie heeft, pappa denkt dat hij onbeperkt over de onbezoldigde werkkracht van zijn nu 20 jarige zoon kan beschikken, maar Ruslan heeft tijdens oud en nieuw al laten weten dat het in 2004 afgelopen is met het werken en er niets voor terugkrijgen. Wij geven hem nu een klein steuntje in de rug. De strijd van kapitalisme versus communisme die, behalve in Noord Korea, tot nu toe in alle gevallen gewonnen is door het kapitalisme.

De desastreuze gevolgen van het niet vooruit denken van het communisme blijkt ook wel weer uit de waterleiding naar de voormalige kippenslachterij. Zoals mogelijk bekend is pappa sinds eind vorig jaar in opdracht van de gemeente bezig de waterleiding naar de failliet gegane kippenslachterij uit de bodem te trekken. De buizen worden vervolgens door de gemeente verkocht in Shymkent. Ik heb mij toen al eens afgevraagd of het niet gek was om de waterleiding naar zo’n groot complex te slopen, maar mij was verteld dat de waterleiding niet nodig was, de nieuwe eigenaren (Koreanen) zouden zelf een bronwaterput slaan om in hun water te voorzien.

Nu, nauwelijks enkele maanden later, blijkt het oppompen van het grondwater van 170 meter diepte toch niet zo gemakkelijk als gedacht en de kippenslachterij (nu struisvogelfokkerij in wording) die midden in het vrije veld staat zit nu volledig zonder water. Dus, binnenkort wordt er een volledig nieuwe waterleiding aangelegd om de slachterij net als vroeger weer op het centrale net aan te sluiten. Dus, ben ik nu gek of zijn zij het? Geen idee. In ieder geval zijn ze goed in het niet vooruit kunnen denken.

Je eigen kippen houden heeft zo zijn voordelen. Zolang je ze voert ben je voorzien van een dagelijks aangevulde voorraad eiwitrijk voedsel. Al is het soms wel eens wat meer dan je wenst.

Al een tijdje zijn we op zoek naar een goede plek om ons nieuwe huis te bouwen. Het liefst in het dorp zelf aan het oostelijke stuk van de centrale weg. Daar zijn de voorzieningen zoals riolering en waterleiding het best. Na een aantal terreinen bezocht te hebben is onze keus uiteindelijk gevallen op het terrein van Talgat en Nikara. Hij werkt voor het natuurreservaat als herder bij de paarden en hun oude huisje is langzamerhand te klein geworden voor hun grote kinderschare. Het terrein heeft enkele prachtige oude appelbomen die nog elk jaar flink vrucht dragen.

Het oude huisje is voor ons niet zo van belang, maar het terrein in het midden van het dorp met een oppervlak van zo’n 3000 vierkante meter is een prima uitgangspunt om ons uiteindelijke huis op te bouwen. Op de foto wordt de voorlopige koopovereenkomst getekend die door Elmira later bij de notaris nog eens bekrachtigd is. 80.000 Tenge betalen we, ofwel omgerekend ongeveer 450 euro. Dat is in Nederlandse begrippen eigenlijk bijna helemaal niets.

Hallo Vlaklanders,

De dagen van de terugkeer naar Nederland kunnen worden afgeteld. Nog een paar dagen en dan landt mijn vliegtuig op Schiphol. Jammer, want Elmira en ik hadden best nog wat langer bij elkaar willen blijven. Hopelijk bereikt deze e-mail voor ik zelf weer thuis ben. De telefoon werkt al vier dagen niet sinds bij andere mensen in het dorp een telefoonaansluiting is aangelegd en de man die normaal de telefoonleidingen repareert is spoorloos: hij zal het wel te koud vinden om boven in de telefoonpalen te klimmen. Het verhaal gaat nu dat hij morgen weer aanwezig is, maar in dit land heb ik al vaker het woord “morgen” gehoord.

De winter hier in Kazachstan valt tot nu toe alleszins mee en is niet veel erger dan in Nederland. De afgelopen week was het een aantal graden boven nul en alle sneeuw is weggedooid. De sneeuwruim foto die ik heb bijgevoegd is van een week geleden. Hier aan de zuidrand van Kazachstan tegen de bergen is het klimaat duidelijk milder dan in het noorden van het land. De weerberichten laten daar bijna constant temperaturen van -15 overdag en -27 ’s nachts zien. Als Elmira daar had gewoond hadden we waarschijnlijk nu al wel besloten in Nederland te gaan wonen.

[…]

Gisteren zijn we naar Shymkent geweest om een auto te zoeken. Er zijn drie opties. Eén optie is, dat ik mijn Nederlandse auto naar Kazachstan laat brengen. Niet ver van Jabagly zit namelijk een kennis van pappa die periodiek met een vrachtauto vanuit Duitsland auto’s naar Kazachstan brengt. De tweede optie is, dat we op de automarkt in Shymkent een reeds geïmporteerde Westerse auto kopen en de derde optie is dat we een nieuwe Russische auto kopen (Lada, Wolga of Oeazik).

De eerste optie is de goedkoopste, maar wel lastig. In Kazachstan rijden nauwelijks Ford’s rond, dus het zal zoeken worden naar onderdelen als er wat gerepareerd moet worden. Bovendien zijn hier nauwelijks onderdelen voor dieselmotoren te krijgen. Praktisch alle auto’s rijden hier op benzine. De dichtstbijzijnde pomp waar goede diesel te koop is, is zo’n 100 kilometer hier vandaan. De diesel die ze bij de normale pompen verkopen is alleen geschikt voor tractoren en vrachtwagens want de kleinere brandstoffilters en verstuivers van personenwagens verstoppen heel snel als deze dieselbrandstof gebruikt wordt; dat was een praktische tip van de winkeleigenaar hier die zelf als enige in het dorp al een aantal jaren in een diesel personenauto rijdt. Elke week 200 kilometer moeten rijden om te tanken is wel wat onhandig.

Westerse auto’s worden op de autobazaar te kust en te keur aangeboden en het zijn praktisch allemaal Audi’s of Mercedesen variërend in prijs van zo’n 2000 tot 7000 euro. De onderhoudsstaat van die auto’s is echter een gok want de jongsten zijn toch altijd nog zo’n 15 jaar oud en nieuwe onderdelen voor deze merken worden in de regio Shymkent niet verkocht; alleen onderdelen die van nog oudere exemplaren zijn afgesloopt zijn hier te koop. Voor je het weet heb je een exemplaar gekocht waarvan de remblokken volledig versleten zijn en je bij de eerste de beste kruising rechtuit gaat in plaats van de bocht om.

Daarom hebben Elmira, Ruslan en ik ook verschillende autosalons bezocht op zoek naar een geschikte nieuwe auto. Een aantal modellen valt sowieso af. In de moderne modellen Lada’s is voor mij veel te weinig hoofdruimte en in de oude Lada’s te weinig beenruimte. Gezien de gesteldheid van de weg en omdat we straks ook met onze auto de bergen in willen kwamen we daarom uit op een terreinauto: een Oeazik of een Lada Niva. Oeaziks van het model van de auto van pappa worden nog steeds gemaakt en kosten nieuw niet eens zo heel veel, vanaf 4000 euro, daar koop je in Nederland zeker geen nieuwe zware terreinwagen voor. Waarom die prijs zo laag was bleek wel toen ik achter het stuur stapte. De beenruimte was weliswaar voldoende en veel meer dan in het oude model, maar ze hadden de deur op dezelfde plaats laten zitten als bij de oude interieurindeling. Het was dus een soort van acrobatische toer om achter het stuur te klimmen. Daar bleek ook ergonomisch het nodige mis. Zo zat de snelheidsmeter achter het stuur verstopt, volledig onzichtbaar vanuit een normale positie. Het leek wel duidelijk dat de ontwerpers van deze auto zich uitsluitend interesseerden voor metaal en niet hadden nagedacht over de bestuurder die in dat stuk blik moet zitten. Dat de fabriek weinig vertrouwen had in haar eigen kunnen bleek ook uit de garantietermijn. 6 maanden, terwijl in Nederland geen auto meer wordt verkocht waarop niet minimaal 2 of 3 jaar garantie wordt gegeven.

Binnen bij dezelfde dealer stond ook een Lada Niva. Voor wie niet weet wat dat voor auto is heb ik een foto bijgevoegd die van een Nederlandse website heb afgeplukt, vandaar het Nederlandse kenteken. In Nederland kost deze auto nieuw 12000 euro, in Kazachstan gaat hij door het gebrek aan BTW en BPM en de sterke euro van de hand voor 5150 euro voor het instap model en 5500 euro voor het model inclusief koeienvanger, schijnwerpers, lichtmetalen velgen, blitse treeplank en radio-CD speler. En dat met 2 jaar garantie.

Het comfort binnen bleek alleszins acceptabel. Er was achter het stuur ruimschoots beenruimte en zelfs met de stoel in de achterste stand kon iemand van normaal formaat nog achter mij op de achterbank zitten. Dat is bij mijn Ford in Nederland wel anders. De snelheidsmeters en andere zaken zaten op een logische plaats en boven mijn hoofd was nog zeker zo’n 10 centimeter vrij. Noodzakelijk om op de hobbelige wegen niet periodiek tegen het dak te stuiteren. Bovendien was de 4×4 stand (alle vier wielen aangedreven voor slecht terrein) volledig vanaf de bestuurdersstoel met pookjes te sturen terwijl bij de Oeazik dit via een stelbout in de voorwielen moet worden gedaan (zie bijgaande foto van pappa die in de modder de 4×4 stand inschakelt terwijl Nicole meewarig toekijkt, toen we in juni één nacht in de bergen geslapen hebben).

Gezien bovenstaande hebben Elmira en ik daarom voorlopig maar besloten dat een nieuwe Lada Niva de beste optie is waar we in Kazachstan de komende tijd mee vooruit kunnen. Het enige nadeel dat we hebben kunnen ontdekken is het ontbreken van stuurbekrachtiging dus ik zal bij het terreinrijden wel spierballen krijgen denk ik. Als we er eentje kopen wordt het een witte. De andere kleuren waren niet echt aantrekkelijk en bovendien is wit het koelst in de zomer wanneer de zon onbarmhartig schijnt. Airconditioning is helaas niet als optie leverbaar…

Het kenteken is nog een apart verhaal. In Nederland mag iedereen met een rijbewijs in elke auto rijden, in Kazachstan niet. Bij elke auto is een document met de namen van de bestuurders die bevoegd zijn in die auto rond te rijden. Dat document moet worden voorzien van stempels op gemeentelijk, en provinciaal niveau. Wanneer ik een auto zou kopen (of mijn oude auto van Kazachstaans kenteken wordt voorzien) dan krijgt de auto een gele nummerplaat, dat aangeeft dat de auto een buitenlandse eigenaar heeft. Het is dan absoluut verboden dat een Kazach achter het stuur kruipt. Elmira zou er dan, ondanks haar geldige rijbewijs niet in mogen rijden. Wanneer we een auto kopen die op Elmira’s naam komt te staan dan krijgt de auto een wit kenteken en mag ik er wel in rijden, mits mijn naam natuurlijk op de lijst staat van bevoegde chauffeurs.

Ook op het punt van beschaving zijn we hier weer een beetje verder. Ik heb in het kippenhok licht gemonteerd waardoor de kippen spontaan eieren zijn gaan leggen. Het record ligt nu op 8 eieren op één dag, vandaag waren er zeven, maar de dag is nog niet om dus misschien wordt het record nog gebroken. De plaatselijke winkeleigenaar heeft al aangekondigd dat wanneer de stroom eieren groot genoeg is hij ze wel wil afnemen. Dan brengen de kippen die Elmira afgelopen herfst gekocht heeft toch nog hun geld op, want als vleeskip zijn ze niet echt geschikt, ze wegen nauwelijks meer dan een kilo.

Aan de draadjes die in juni buiten nog in het stopcontact werden gestoken heb ik een stekker bevestigd. Daardoor hoeft er nu niet steeds met het snoer geschud te worden wanneer het licht in het kolenhok of kippenhok uitvalt. Een grote investering, 25 Tenge oftewel omgerekend 14 eurocent.

Door de matige watertoevoer in de winter vanuit de bergen was de heetwatervoorziening vanuit de boiler niet meer optimaal. Douchen was daardoor niet meer mogelijk en alleen baden in de badkuip of in de sauna was nog een optie. Ik heb daarom nog eens nauwkeurig het schema van de boiler bestudeerd en een terugslagklep verwijderd die alleen noodzakelijk is in gebieden met een hele hoge waterdruk, met als resultaat dat ik enkele uren geleden weer lekker kon spetteren onder een heerlijk warme straal water. Wel is de boiler wat klein voor een normaal gezin. De 80 liter is absoluut niet voldoende wanneer Elmira en ik een Westerse levensstijl willen aanhouden met warm water in de keuken, doucheruimte en sauna. Daarom zal in ons toekomstige huis waarschijnlijk een 200 liter exemplaar komen die als voordeel heeft dat het verwarmingselement ook veel groter is en het water sneller warm is.

Vanmiddag zijn Elmira en ik op stap geweest om een huis te kopen. Helaas was het huis dat we op het oog hadden (met 3 hectare grond) gisteren verkocht aan de schoonouders van Elmira’s vriendin Assil (de vriendin met de gouden tanden en de ruzies thuis). Niet getreurd want er staan in Jabagly minstens 25 huizen te koop. Daarom hebben we direct maar een paar andere plekken bezocht. Schuin tegenover het huis van Elmira’s ouders staat een terrein van ca. 1 hectare te koop met daarop twee huizen. Totale vraagprijs inclusief huizen 2500 dollar. Toen we het beste van de twee huizen van binnen bekeken moesten we toch even slikken. De fundering was verzakt, de vloeren hingen zeker 10 centimeter uit het lood. Dat zou volledig afbreken en opnieuw opbouwen van het huis betekenen. Het andere huis was zo slecht dat we voor onze eigen veiligheid maar niet binnen hebben gekeken.

Naast dit terrein was echter nog een terrein van ongeveer 1 hectare waarvan Elmira gehoord had dat het te koop was. Er stond nog een oud huis, een stal en een fundering waar ooit een nieuw huis op had moeten worden gebouwd maar de eigenaresse had nu een huis even verderop gekocht. Elmira had gehoord dat dit terrein 60.000 Tenge moest kosten (omgerekend 350 euro). Toen we de eigenaresse gingen vragen was zij verbaasd. Ze hadden het terrein niet in de verkoop, maar er had ooit eens iemand 60.000 Tenge geboden voor de bomen die er op stonden (hout is duur zoals ik hiervoor al vertelde). Zelf stond ze niet onwelwillend tegenover de verkoop, maar haar man werkte op de raketlanceerinstallatie Baykonur en kwam pas 17 januari terug. Of we dan weer wilden komen, zelf dacht ze aan 90.000 Tenge (500 euro) voor het terrein inclusief de bomen, huisje, stal en nieuwe fundering. Elmira en ik hebben dus nog even de tijd om na te denken of dat terrein een goede plek is. In ieder geval voldoet het aan al onze eisen: waterleiding en gas aanwezig, liggend aan de centrale asfaltweg van Jabagly aan de kant waar zelfs krachtstroom is, (aan de wegzijde van het vorige huis dat we op het oog hadden was alleen 220 Volt), een omheind terrein van ongeveer 1 hectare met stal en (vervallen) huisje en fundering voor de bouw van een nieuw huis. Bovendien was het er door de bomen praktisch windstil en ’s zomers enigszins beschut zodat onze varkens niet constant in de brandende zon zouden hoeven liggen.

Goede bouwvakkers hebben we inmiddels ook gevonden; ze bestaan in Kazachstan! Het hotelletje in het dorp waar in juni voor twee dollar gedoucht kon worden is indertijd gebouwd door een paar baptisten: door Amerikanen bekeerde Russen die in Duitsland de kunst van het bouwvakken hadden geleerd (waarschijnlijk bij het bouwen van kerken daar). Zij waren enkele jaren geleden naar Rusland vertrokken maar door het gebrek aan werk daar waren ze deze herfst weer teruggekeerd naar Kazachstan. Ze waren nu bezig met de verbouw van een aantal kamers in het hotel en Elmira en ik hebben daarvan gebruik gemaakt om hun bouwkunsten te bewonderen. Zelfs de nodige Nederlandse bouwvakkers kunnen daar nog een puntje aan zuigen. De muren waren volledig vlak, leidingwerk netjes in de muren weggewerkt en de tegels hadden ze op de muurhoeken zelfs schuin geslepen om daar een nauwkeurige voeg te krijgen. Voor ons hebben ze een keurig lijstje gemaakt van wat bouw of verbouw van een huis en stal zou gaan kosten (loon per kuub beton, vierkante meter stukadoorwerk etc) en dat ligt ongeveer twee keer zo hoog als de bouwvakkers die het toilet bij pappa en mamma gebouwd hebben maar de kwaliteit is dan ook zeker 10 keer beter, ze hebben zelfs hun eigen betonmolen, een apparaat waarvan ik recentelijk nog dacht dat het in Kazachstan niet bestond. En omdat bouwmateriaal altijd nog de grootste kostenpost is hier in Kazachstan komt het bouwen door deze bouwvakkers hooguit 20% duurder uit dan bij de vorige kneuzen en er is geen ergernis achteraf. Eén van de weinige keren dat missionarissen in den vreemde goed werk verricht hebben volgens mij.

Kortom, de ontwikkelingen staan hier niet stil, maar er is nog niets definitief besloten over hoe onze toekomst er precies uit gaat zien.

Groeten van Lammert en Elmira

Dit bericht heb ik op 16 januari 2004 aan mijn familie gestuurd. Sommige stukken met een persoonlijke tint zijn verwijderd i.v.m. publicatie op internet.

Hallo thuisblijvers,

Helemaal hersteld van de koteletten weer een nieuw bericht uit ver Kazachstan.

Vandaag zijn Elmira en ik op fototocht geweest. Jullie zullen je vast wel herinneren dat tijdens jullie verblijf in Kazachstan de watervoorziening niet altijd even betrouwbaar was. Eén van de oorzaken is een groot lek in de waterleiding aan het begin van het dorp. Als er weinig aanvoer uit de bergen is, stroomt het meeste water al uit de leiding voor het het dorp bereikt. Dat dit voor mooie plaatjes kan zorgen bewijst bijgaande foto. Ook ’s winters spuit het water uit de leiding en op die plek is nu een ijsberg van zo’n drie meter gegroeid.

We zijn ook op bezoek geweest bij Gulnara in het ziekenhuis. Alhoewel, bezoek kun je het moeilijk noemen. Bij Ruslan konden we nog in het trappenhuis op een bankje met hem praten, bij de afdeling gynaecologie is het slechts mogelijk buiten schreeuwend contact te maken met de patiënt achter het raam. Zogenaamde quarantaine om de kleintjes niet met teveel ziekteverwekkers in aanraking te brengen, alsof ze later niet met virussen en bacteriën in aanraking komen. Dus de foto’s van de kleine Bigsultan zijn erg onduidelijk. Op de ene foto zien jullie Gunara die de ingewikkelde Bigsultan in haar armen houdt. Het is gebruikelijk dat het kind zo twee maanden ingesnoerd blijft en dan pas de armpjes en beentjes mag bewegen. Volgens Elmira was dat nodig en ze vond het maar vreemd dat dat in Nederland niet zo ging. Toen ik haar vroeg waarom dat insnoeren bij pasgeboren lammetjes, kalfjes en konijntjes niet nodig was begon ze na te denken, inderdaad, het is hier wel traditie maar waarom eigenlijk? Wanneer ons eerste kind geboren wordt gaan we er denk ik wat Europeser mee om.

De ander foto toont mamma die druk “in gesprek” is met Gulnara terwijl pappa Sapar maar wat tegen de auto aan hangt. Zo heb je het als echtgenoot bij de bevalling van je vrouw in ieder geval niet zwaar…

[…] Oudejaarsavond [was] ook een avond van familiehereniging. Op 23 december werd Alexei (de zoon van Diana [… en Jura]) 1 jaar.

Elmira en haar moeder zijn toen op bezoek gegaan. […] Op oudejaarsavond zijn we met het hele gezin […] wederom op bezoek geweest. Diana en Jura waren niet thuis maar zaten het oude jaar uit bij Jura’s ouders. Elmira en ik hadden een kakstoel meegenomen als presentje voor Alexei […]. Jura was […] snel verdwenen maar na een kwartier overreden door zijn moeder en Diana kwam hij eindelijk de kamer binnen, ons allemaal een hand gevend […]. Hij wilde echter niet op de foto omdat hij vond dat zijn haar niet helemaal goed zat (naar mijn inschatting zo’n maand niet gewassen).

Daarna zijn we naar Gulnara en Sapar gegaan (er was toen nog geen sprake van een baby op komst) waar het ritueel van eten, toosten en foto’s maken zich herhaalde. In beide gevallen heeft Elmira de foto’s gemaakt, vandaar dat zij de grote afwezige lijkt. Op beide foto’s is te zien dat pappa lichtelijk aangeschoten is. Dat bleek bij terugkomst wel toen we zagen dat het rechter voorspatbord ingedeukt was. Waar we precies tegenaan gereden zijn is niet duidelijk, maar waarschijnlijk is het hek bij het achteruit de weg op rijden geraakt.

Elmira en ik bezinnen ons nog steeds op ons toekomstig huis. Het meest voor de hand liggend op dit moment is het huis dat we enkele weken geleden bekeken hebben dat vroeger van een oom en tante van Elmira was.

De vraagprijs is 3500 dollar, maar waarschijnlijk lukt het wel voor 3200 dollar. Er is 3 hectare grond bij voor onze varkens en het ligt aan de rand van het dorp aan de centrale asfaltweg, dus niet aan één of ander kuilenpad zoals alle andere te koop staande huizen. Bovendien loopt de centrale waterleiding van Jabagly door de tuin, dus als wij daar straks geen water hebben heeft het hele dorp straks geen water. Wel moet in het huis het nodige verbouwd en gerestaureerd worden, zo is in één van de kamers de vloer akelig dun en hebben de kozijnen na de bouw nooit meer een schilderbeurt gekregen. De beslissing is m.a.w. nog niet gevallen.

Groeten van Lammert, Elmira en Ruslan

Dit bericht heb ik op 6 januari 2004 aan mijn familie gestuurd. Sommige stukken met een persoonlijke tint zijn verwijderd i.v.m. publicatie op internet.

Een spoeifontein door een lek in de centrale waterleiding heeft er voor gezorgd dat een ijsberg van meer dan 2 meter kon ontstaan.

Hallo Europeanen,

[…]

Vanochtend zijn Elmira en ik voor de vierde keer oom en tante geworden! Om half twaalf ’s avonds kwam Sapar langs, de man van Gulnara. De weeën waren begonnen en Gulnara stond zogezegd op springen van haar tweede kind, een maand eerder dan de heren doktoren hadden voorgerekend: de officiële datum was vastgesteld op 27 januari, op zich natuurlijk al een heugelijke dag […mijn verjaardag]. Sapar was al bij verschillende taxichauffeurs langs geweest maar geen enkele wilde het vervoer naar het ziekenhuis in Wanovka verzorgen omdat de moeder van Sapar op zijn zachtst gezegd niet erg geliefd is in het dorp. Sapar had nu de hoop gevestigd op de auto van pappa, maar pappa bracht de nacht door in de bergen, zoals ik al had beschreven.

Elmira was in 30 seconden gehuld in winterkleren en voorzien van mijn mobiele telefoon (waarbij we nu wel heel blij waren dat we een week daarvoor een lokale telefoonkaart hadden gekocht) en sprintte naar de dichtst bij wonende taxichauffeur om te vragen of hij haar zus naar het ziekenhuis wilde brengen. “Uiteraard!” was het antwoord want de zus van Elmira was kennelijk heel iemand anders dan de schoondochter van Sapar’s mamma en met Sapar en Elmira spoedde de taxi zich even later naar Gulnara om haar naar Wanovka te brengen.

Ruslan en ondergetekende bleven thuis en keken video’s onderwijl heerlijk smikkelend van de koteletten (plat geslagen gekruide gehaktballen) die Elmira eerder die dag had klaargemaakt.

Toen de klok op 1 uur stond vond ik het tijd te bellen. Na 4 keer proberen (Elmira drukte steeds op de verkeerde knopjes van de telefoon om op te nemen) kreeg ik haar aan de lijn, in de taxi om bij de nachtapotheek nog wat geneesmiddelen en spullen te halen voor Gulnara; met Gulnara waren er verder geen complicaties. Het ziekenhuissysteem is toch wat anders dan bij ons. Wie geen geld heeft krijgt geen medische zorg en voor de medicijnen krijg je van de arts in het ziekenhuis een lijstje mee met het verzoek die zelf maar even in te kopen.

Net toen tegen tweeën Ruslan ook even wilde bellen met Elmira over hoe het ging hoorde ik buiten een taxi stoppen. Elmira was weer thuis. Ik was hoogst verbaasd toen ze vertelde dat Sapar ook weer naar huis gegaan was. Niet echt gebruikelijk in Nederland dat bij een bevalling de man de vrouw naar het ziekenhuis brengt en dan rustig thuis gaat liggen slapen tot de echtgenote het werk volbracht heeft. Elmira en ik hebben daarom nu de afspraak gemaakt dat als ik bij haar bevalling net zo doe dat ze dan een andere man mag uitzoeken. Verder verstoken van informatie uit het ziekenhuis besloten we om te gaan slapen.

Tegen half negen werd ik met een onbestemd gevoel wakker. Iets onder de ribbenkast voelde het alsof ik 10 kilo beton had opgegeten. Elmira werd wakker en sprintte in sneltreinvaart naar de keuken om een emmer op te halen. Niets te vroeg, want enkele seconden daarna probeerden de koteletten die er de vorige avond nog heerlijk ingingen een weg naar buiten te vinden. En dat ging niet gemakkelijk want ze waren inmiddels voorbij de maag in het darmkanaal gekomen en dan kost het toch wat moeite om via de maag en slokdarm weer omhoog te kruipen. Het bleef dan ook bij een aantal golven maagzuur en vergelijkbaar vloeibaar spul (ik had mijn bril niet op dus de exacte details kan ik niet geven) maar het luchtte toch enigszins op. Na een kwartier kwamen de koteletten echter met een tweede aanvalsgolf, nu volgens mij met de bedoeling de binnenwand van mijn tenen naar buiten te spugen. Elmira was nu met haar hoofd onder de dekens gekropen om enigszins beschermd te zijn tegen mijn gegorgel en de wazige walmen die uit de emmer opborrelden. Ik had bij deze tweede aanvalsgolf mijn bril op maar ik besloot al snel dat dat geen goede keuze was want de aanblik in de emmer was niet echt hoopgevend. Nadat ik mijn bril had afgezet ging het al een stuk beter, had ik alleen nog last van de stank uit de emmer maar na een minuutje boven de emmer gegorgeld te hebben bleek het ergste leed geleden. Het betonblok in mijn buik voelde al iets kneedbaarder aan en was wat gezakt. Ik vermoedde dat de rest er op korte termijn aan de onderkant wel uit zou komen.

Elmira was nu volledig wakker (wie zou dat niet zijn) en besloot met het ziekenhuis te bellen hoe het er met de baby voorstond. Daar had de zuster aan de lijn goed nieuws, Gulnara was bevallen van een zoon om 8:30 in de ochtend, 3600 gram. De naam: Bigsultan. Na Sybren, Machabat en Alexei waren we dus nu voor de vierde keer oom en tante geworden! Toch nog een geluk bij een ongeluk want wij wisten dit nieuws nu eerder dan pappa Sapar.

Ik bleef op bed liggen dommelen tot een uur of 1 toen ik voelde dat het restant koteletten de achteruitgang van het darmkanaal had bereikt. Haast was geboden en op mijn pake-pantoffels sprintte ik naar de WC, blij dat het een doorspoelgeval was en niet meer een gat in de grond. De koteletten hadden kennelijk haast om naar buiten te komen want als water ploepte het er aan mijn achterzijde uit. Een onvervalste diaree van het soort dat je na de behoefte de WC-bril even omhoog moet doen om aan de onderzijde van de bril de opgespatte bruine spetters weg te poetsen. Na een tweede ronde zo’n 30 minuten later was mijn maag-darm kanaal volledig leeg en nu om half zes ’s avonds voel ik mij weliswaar wat slapjes maar voor het overige kerngezond. Met een dieet van droog brood, koekjes en water red ik het wel en de kilos vliegen er zo vanaf. Voor de liefhebbers van afslankdiëten wil ik Elmira wel vragen naar het recept van de koteletten, want niet alleen ik bleek last te hebben maar ook Ruslan had de koteletten niet helemaal op de normale wijze verwerkt. Alleen was bij hem het eten nog net binnengebleven.

Groeten uit Kindzachstan

Lammert en Elmira

Dit bericht heb ik op 3 januari 2004 aan mijn familie gestuurd. Sommige stukken met een persoonlijke tint zijn verwijderd i.v.m. publicatie op internet.

Tweelingbroer heeft hier last van—overigens heel lekkere—koteletten die hij de vorige avond gegeten heeft.