Lammert’s Weblog

In Kazachstan word je geleefd door de omstandigheden. Dat geldt ook voor het eten dat je voorgeschoteld krijgt. Gisteren heeft Elmira drie bevroren kippenpoten gekocht. Eén is overgebleven omdat die niet in de pan paste. Die poot is gisteravond in het vriesvak van de koelkast gelegd maar vanochtend bleek dat de koelkast—die gisteren pas opnieuw aangeschakeld is—de winter niet heeft overleefd. Gelukkig is de buitentemperatuur maar enkele graden boven nul en staat de koelkast in een onverwarmd bijgebouw, maar het is toch zaak de kip snel te verorberen. Voor vandaag staat dus weer kip op het menu.

We bladeren wat in het kookboek en vinden een recept van kalkoenfricassee in paprikaroom. De foto ziet er goed uit, en de meeste ingrediënten hebben we. De reepjes kalkoenfilet vervangen we door het vlees van onze kippenbout. Het is bovendien een recept dat vrij snel klaar te maken is, 20 minuten volgens het kookboek.

Het vlees wordt van de poten gesneden. Onze recent aangeschafte keukenmessenset komt goed van pas. Elmira en ik hebben wat discussie over welke stukken wel en niet gegeten zullen worden. Onder “vlees” verstaan Kazachen zo ongeveer alles wat niet te hard is om een kunstgebit op stuk te bijten. Als Nederlander hanteer ik een wat andere definitie waardoor we besluiten de stukken vel en vet die normaal mee de pan in gaan deze keer maar bij het hondevoer te doen. Heeft Juliëtta ook eens een feestmaal.

Er is maar weinig room voorhanden waardoor we dat aanvullen met roomboter. De resulterende saus is daardoor wel wat vet, maar de smaak is er niet minder om. Een beetje fine-tunen van de specerijenhoeveelheid en dit recept zou niet misstaan in een restaurant. Ook mijn schoonmoeder die vandaag terug is uit de bergen vindt het een delicatesse. Heel wat anders dan die standaard gekookte deeg en vleesballetjes en aardappelsoep die de Kazachse keuken in het algemeen voorstelt.

Zeker een recept om nog eens voor te schotelen.

De specerijen zijn binnen en dus moet ik beginnen met mijn kookkunsten te vertonen. Dat is nogal lastig, want veel voedselvoorraad houden ze hier in Kazachstan niet aan. Voor de meeste recepten die in het kookboek staan zijn ingrediënten nodig die niet op voorraad zijn. Daarom zoek ik op www.kiprecepten.nl naar een eenvoudig kiprecept met zaken die wel voorhanden zijn. Het wordt kippenbout met appel. De amandelen uit het recept vergeet ik gemakshalve maar even, die hebben we niet.

De kippenbouten die Elmira zojuist heeft ingekocht hebben elk het formaat van een volledige Nederlandse kip. Het meest hoogwaardige kippenvlees wordt hier duidelijk niet verkocht. De bouten lijken meer op de resten van uitgerangeerde overjarige legbatterijkippen. Het recept gaat uit van 4 bouten, maar er passen maar twee in de pan. Dat is bij dit formaat poten ook ruim voldoende voor een maaltijd voor vier personen.

Het eerste probleem doemt op. De poten zijn diepgevroren en over een paar uur willen we al gaan eten. Fatsoenlijk ontdooien en zout en specerijen voldoende in de poten te laten trekken zal betekenen dat we vandaag niet meer kunnen eten. We besluiten het erop te wagen en te hopen dat de smaakmakers in de korte tijd nog voldoende hun weg tot het binnenste weten te vinden. We volgen nauwkeurig het recept, voegen na 40 minuten de appelschijfjes en kaneel toe. Nog tien minuten en dan kunnen we eten.

Riiinnnnggg, de radiotelefoon gaat. De twee knechten op de boerderij hebben ruzie gekregen om het een of ander en één van hen heeft het voor gezien gehouden. Hij is nu lopend op weg naar huis. Dat is uiteraard niet de bedoeling en Ruslan gaat met de jeep op pad om de knecht op weg naar huis op te pikken en weer naar de boerderij terug te brengen. Niet veel later arriveert mijn schoonvader. Ook hij wil zich graag bemoeien met de problemen op de boerderij. Of Elmira hem met de auto niet even kan brengen naar de waterkrachtcentrale, vanaf daar zal hij wel verder naar de boerderij lopen.

Al met al lopen de tien minuten nogal uit en vijfenvijftig in plaats van tien minuten sudderen de appeltjes tussen de kippenpoten voordat ze opgediend worden. Hier en daar is het geheel aan de pan vast blijven plakken, maar gelukkig nog niet echt aangebrand. Wel zijn de poten flauw, het zout en de specerijen hebben hun werk niet goed kunnen doen. De appelschijfjes zijn wel lekker geworden. Een goed idee om in het vervolg de kippenpoten wat vroeger te kopen en te laten ontdooien. Maar ja, dit was ook mijn eerste experiment.

Vandaag gaan we proberen de boerderij te bereiken. Door de regen van de afgelopen dagen is de weg modderig en zelfs met de jeep is het nu lastig om omhoog te komen, maar één van de koeien heeft dringend medicijnen nodig en Elmira is binnen het gezin degene die meestal de medicijnen toedient. Bovendien is het een mooie gelegenheid om voor het eerst de kalfjes te aanschouwen die met Nederlands sperma ter wereld gekomen zijn.

Achterin de Oeazik ligt 500 kilo voer voor de varkens en meststieren dat vanochtend ingekocht is en mee naar de boerderij moet. Daardoor zijn er maar twee stoelen vrij. Elmira zoekt een plekje op de balen voer en Ruslan zet zich achter het stuur. Ik zit ernaast met de medicijnen en fototoestel in een tas.

Het eerste stuk van het normale pad de bergen in is onbegaanbaar vanwege de modderstromen. Daarom nemen we een alternatieve route die over het terrein van het voormalige scouting centrum leidt. Daarna begint het geglibber. Ondanks de vierwiel aandrijving kan de jeep maar nauwelijks grip krijgen op de gibberige bodem. De ondergrond is nog bevroren en daarop ligt een laagje van een paar centimeter modder. Het is ware tovenarij om op het pad te blijven en niet vast komen te zitten in één van de oude diepe ingesleten sporen. Zo’n 300 meter voor de boerderij wordt de weg te slecht om nog verder te gaan. De jeep wordt gekeerd zodat dat straks in het donker niet meer hoeft en wij lopen het laatste stuk over het glibberpad naar de boerderij. Ruslan zal vanaf daar met de tractor terugrijden naar de jeep om het voer op te halen. Het is inmiddels licht gaan motregenen en ik stop mijn camera diep in mijn binnenzak om hem niet nat te laten worden. Elmira heeft duidelijk meer moeite dan normaal om deze helling te nemen, maar wat wil je met een baby van 7 maanden aan boord. De meeste vrouwen in Nederland zijn dan al bijna toe aan hun zwangerschapsverlof en toeren alleen nog rond in hun auto om babykleertjes in te kopen. Ik ken weinig die dan nog over glibberige bergpaadjes door weer en wind een boerderij proberen te bereiken om daar ziek vee te helpen.

Op de boerderij wordt de schade door de uitzonderlijke sneeuwval direct duidelijk. De hooischuur is een dikke maand geleden ingezakt onder het pak van anderhalve meter sneeuw en er rest nu weinig meer dan versplinterd hout, en scherven golfplaat. De meeste materialen zijn al weggehaald om de pakken hooi die in de hooischuur lagen opgeslagen in een andere schuur veilig te kunnen stellen. Het zal de nodige moeite en geld kosten om de schuur weer op te bouwen. De andere gebouwen die nu als stal dienst doen voor de koeien, paarden, varkens en schapen zijn te laag om daar voldoende hooi in op te slaan, dus dat is geen alternatief.

Sinds ik voor het laatst afgelopen oktober op de boerderij ben geweest is wel het nodige veranderd. De stal waar de koeien staan heeft nu een verharde vloer en de koeien staan ongeveer zoals in een Nederlandse grupstal opgesteld achter een centrale voederbak. De overgebleven varkens liggen in hun eigen afgeschutte domein waar ze door het rijkelijk toegediende voer moddervet geworden zijn. Ook in de stal waar de kalveren en de zwakkere dieren staan zijn nu afgeschutte compartimenten met eigen voederbak.

Het eerste kalf van Nederlandse origine dat de naam Mieshke heeft gekregen huppelt om ons heen. Hij is eerst wat schichtig, maar dat verandert snel. Het kost nogal wat moeite om hem rustig op een plaats te krijgen waar ik een foto van hem kan nemen.

Het houdt op met zachtjes motregenen en de regen begint met bakken uit de hemel te vallen. Het is inmiddels donker geworden en we zullen door de blubber onze weg terug naar de oeazik moeten vinden. Het alternatief is om in bergen te overnachten, maar morgenvroeg moet room verkocht worden. Daarom besluiten we toch terug te gaan. Ruslan zal met de tractor tijdens onze glibberwandeling achter ons aanrijden met de melkbus met room en om ons bij te lichten. Er kunnen geen drie mensen in de tractor zitten, dus Elmira en ik lopen en glijden terug naar de jeep.

Onze reparaties van afgelopen zomer hebben hun effect gehad. Ondanks de stromende regen is het nu droog in de jeep door het nieuwe tentdak. Nadat Ruslan de tractor aan de kant van het pad gestald heeft om er morgen mee terug naar de boerderij te gaan, rijden we terug naar Jabagly.

Eén van de meest verbazende zaken in Kazachstan is de postbezorging. Ik heb al heel veel zaken per post naar Kazachstan gestuurd, en alles is tot nu toe aangekomen. Dat is in veel landen wel anders. Van de post die Elmira naar haar vriendin in Rusland stuurt komt gemiddeld maar eenderde aan. De rest verdwijnt, waarschijnlijk geopend door malafide postwerknemers op zoek naar geld of kostbaarheden. In Kazachstan heb ik nooit dergelijke problemen meegemaakt.

Vlak voor mijn vertrek eind februari heb ik op het postkantoor een pakket met 10 kilo goederen afgegeven. Verzenden van spullen per post kost ongeveer 5 euro per kilo en komt meestal binnen twee weken aan. Het is een handige manier om niet te zware omvangrijke spullen naar Kazachstan te vervoeren zonder dat ik het in mijn vliegtuigbagage hoef mee te sjouwen. Vandaag is het pakket aangekomen op het postkantoor in Wanovka.

Omdat de lokale postbesteller grote poststukken niet kan vervoeren—hij doet alles lopend—moeten pakketten afgehaald worden op het centrale postkantoor. Toen Elmira en Ruslan vanochtend voer inkochten zijn ze ook even langs het postkantoor gegaan om te informeren of het pakket al binnen was. Dat bleek zo te zijn, maar omdat Elmira haar identiteitskaart niet bij zich had om zich te legitimeren, rijden we nu met zijn tweeën nog een keer naar Wanovka om het pakket op te halen.

De dame achter het bureau is in de vijftig, en ze ziet eruit alsof ze in het postkantoor geboren is. Rond haar zijn vellen postzegels, vele formulieren en nog te verzenden brieven opgestapeld. Handig vist ze een ontvangstformulier uit de stapels voor Elmira om in te vullen. Onderwijl wijst ze mij waar ik het pakket uit het magazijn kan halen. Ze is zelf wat slecht ter been, vandaar. In het magazijn liggen drie postzakken met in elke zak een groot pakket. Aan elke zak hangt een label met de adresgegevens van de ontvanger. Die van ons is dus gemakkelijk te vinden.

Ik sjouw de zak terug naar het bureau waar de postdame de gegevens van Elmira’s identiteitskaart controleert met de gegevens op het label. Vervolgens wordt een broodmes onder uit een bureaula gevist en de verzegeling om de zak wordt doorgesneden. De gegevens op het verzenddocument dat op de doos is geplakt worden nog eens gecontroleerd—deze dame gaat zeker niet over één nacht ijs—en ze vraagt een andere medewerkster of ze het gewicht wil controleren. Op het verzenddocument staat een gewicht van 9840 gram, maar de doos is aan de zijkant wat beschadigd en ze wil zeker weten dat er niets uit gestolen is. De doos gaat daarom als laatste check ook hier op de weegschaal. 9835 gram geeft het nieuwe digitale apparaat aan. Alles is OK, het pakket mag mee naar Jabagly.

Het ontvangen van een pakket is elke keer weer een klein Sinterklaasfeest. Uiteraard weet ik wel wat er in zit, maar voor Elmira en huisgenoten is het een verrassing. Het grote dekbed dat ik er in gestopt heb valt in de smaak. De zelfgemaakte Kazachstaanse dekens zijn loodzwaar. Lichte en toch warme dekbedden zoals in Nederland zijn hier niet te koop, dus dit tweepersoons dekbed komt als geroepen. De citruspers is een krijgertje en stond al een tijdje op het verlanglijstje van Elmira. Helaas zijn er nu geen sinaasappels om hem direct uit te proberen. Een paar kookboeken, de broodnodige drop en een plastic zak met een assortiment specerijen.

Losse specerijen zijn hier in Kazachstan moeilijk te krijgen. Ze kennen hier wel de standaard specerijen zoals gemalen zwarte peper en kaneel, maar verder zijn specerijen alleen te krijgen als voorgemengde mixen voor soep of vlees. En die mixen voldoen niet echt aan de Nederlandse smaak. Ik heb in Nederland de meest gangbare specerijen gekocht om hier in Kazachstan uit te proberen. Daar hangt wel mijn belofte aan vast dat ik zal gaan koken zodra de specerijen binnen zijn, dat wordt dus nog wat!

Het regent nu al een paar dagen lang. Gisteren is er door de regen kortsluiting ontstaan in de centrale transformator van het dorp, maar die hebben ze gelukkig vrij snel kunnen vervangen waardoor we maar een paar uur zonder stroom hebben gezeten. Het ziet er niet naar uit dat het weer vandaag beter wordt. Ruslan en Elmira zullen naar Tjulkebas en Wanovka gaan om daar voer in te kopen voor het vee in de bergen. Na de winter zijn er nog veel voorraden over en de prijs is nu lager dan voor de winter. Onderwijl zal ik de boiler weer monteren en ophangen in de badruimte.

Het in elkaar zetten van de boiler gaat vrij snel. Eigenlijk is zo’n ding niet meer dan een geïsoleerde bak met een verwarmingselement, een thermostaat en twee leidingaansluitingen voor het inkomende en uitgaande water. Met zorg maak ik de afdichtrubbers schoon om te voorkomen dat de ketel gaat lekken. Het laatste restje kalk schud ik uit de ketel waarna het bodemdeksel weer gemonteerd kan worden. Een boiler is wel onhandig om te sjouwen, maar niet extreem zwaar. Tenslotte bevat het in lege toestand niet veel meer dan lucht en isolatiemateriaal. Aan de muur van de badkamer zijn twee haken bevestigd waarop de boiler kan worden gehangen. De leidingen worden aangesloten en de aanvoer- warmwaterkraan van het bad wordt geopend. Nu kan het water vrijelijk naar binnen stromen. 13 minuten kost het voor de 80 liter ketel volledig gevuld is. Snel, zeker gezien de waterdruk op dit moment. Het ontkalken heeft zeker zijn nut gehad. Nu kan het de stekker in het stopcontact. Het lampje van de thermostaat gaat branden en de elektriciteitsmeter begint te zoemen. Over een paar uur is er weer stromend warm water!

Even onder de douche is in Jabagly niet zo gemakkelijk als het lijkt. Afgelopen winter heeft het hier 25 graden gevroren en uit voorzorg zijn toen de wasmachine en de boiler uit de aangebouwde badruimte gehaald en in huis geplaatst. Ondanks bijverwarming kon toch niet voorkomen worden dat een afsluitkraan en een T-stuk in de badruimte onder het geweld van het inwendige ijs bezweken. Gisteren hebben we op de markt een nieuwe afsluiter en T-stuk gekocht. Misschien kan ik vanavond eindelijk weer douchen.

Er kan weinig vervelender in een waterleiding kapot gaan dan een afsluitkraan. De enige manier om een nieuwe te monteren is door de vorige te demonteren en met een heus waterballet te proberen de nieuwe erop te plaatsen. Een centrale afsluitkraan per huis kent men hier niet, de meeste huizen zijn rechtstreeks op de centrale leiding aangesloten. Water komt uit het natuurgebied en kost bijna niets, dus watermeters en waterverspilling zijn hier onbekende begrippen. In dit overigens zo droge land heeft Jabagly te kampen met een wateroverschot. Gelukkig staat er op dit moment nog niet veel druk op het waterleidingnet omdat het in de bergen nog koud is. Pas wanneer de sneeuw daar gaat smelten aan het eind van deze maand neemt de aanvoer van water, en daarmee de druk toe.

Als ik de oude kraan eraf gedraaid heb lukt het me met een duim de leiding redelijk af te sluiten. Onderwijl wikkel ik Teflon tape rond de schroefdraad om het geheel straks waterdicht te maken. Daarna pak ik de nieuwe kraan om die op de leiding te schroeven. Helaas gaat dat niet zonder mijn duim van de opening te halen dus ik word toch nog nat. Niet ernstig gelukkig, maar het is smeltwater en dus wel erg koud. Het is hier in Kazachstan altijd maar gokken hoeveel Teflon tape nodig is. Soms is er heel veel ruimte op de schroefdraad en zijn veel wikkelingen nodig voor een goede afdichting, soms is het een hele krappe passing en is elke wikkeling haast te veel. Gelukkig heb ik het goed ingeschat en de kraan schroeft mooi op de leiding. Nog even natrekken met een steeksleutel en kijken of het dicht is. OK, er komt geen water onder de schroefdraad vandaan. Hoewel dit geen definitieve test is—die komt pas in de lente als de waterdruk op zijn hoogst is—is de afdichting in ieder geval goed genoeg om geen grote lekkage te veroorzaken.

Het tweede probleem is het T-stuk bij de badkuip voor het koude water. Op echt Kazachstaanse wijze is ook deze leiding rechtstreeks op de hoofdleiding aangesloten waardoor het ook hier niet mogelijk is een afsluitkraan dicht te draaien om de waterstroom binnen de perken te houden. Overijverige bouwvakkers hebben twee jaar geleden over de leiding 10 centimeter beton gestort, dus even een kraantje ertussen plaatsen is geen optie. Gelukkig stroomt het overtollige water in de badkuip, dus als ik mij een beetje strategisch opstel word ik niet al te nat.

Het vastdraaien van het T-stuk op het eindje van 15 centimeter buis dat uit de tegelwand steekt gaat zonder problemen. Met een ferme haal van de steeksleutel zet ik beide overgebleven uiteinden in de juiste richting. Maar nu komt het probleem van het aansluiten van de bestaande doucheleiding. Bij de aanleg van de waterleiding heeft men het niet zo nauw genomen met de uitlijning. Op de ijzeren leiding heeft men een stuk schroefdraad gelast waarop nu het T-stuk is gedraaid. Maar dat is niet haaks gelast waardoor het T-stuk schuin staat op de doucheleiding. Ruslan weet raad. In de schuur ligt een schroefsleutel van een halve meter—een stuk gereedschap dat in Nederland de naam moordernaar draagt—en met een paar ferme tikken wordt de leiding verteld dat hij in een andere richting moet wijzen. Met wat spierkracht wordt het T-stuk onder de doucheleiding gemanouvreerd en het lukt om de mof vast te draaien. Wat Teflon tape aan de onderkant, touw aan de bovenkant, contramoer vastdraaien en het geheel zit.

De badkraan kan weer gemonteerd, maar eerst moeten de afdichtrubbers vervangen worden. Die zijn kennelijk niet bestand geweest tegen de hoge temperaturen van ons warme water want de rubbers hangen er in flarden bij. Een autobinnenband is echter ook na zijn eerste leven nog goed inzetbaar voor allerlei reparatieklussen en met een schaar worden een paar, niet volledig ronde, maar wel goed afdichtende ringen gecreëerd. Alle kranen kunnen nu worden geopend om de leidingen door te spoelen en dat is nodig, want in de ijzeren leidingen is de afgelopen maanden behoorlijk wat corrosie opgetreden!

Nu hoeft alleen nog maar de boiler op zijn plaats te worden teruggehangen. Bij het optillen maakt de boiler een onheilspellend rammelend geluid. In de handleiding staat dat eens in de twee jaar de interne magnesium anode moet worden gecontroleerd en zonodig vervangen. Redenen genoeg om het bodemdeksel te verwijderen en de toestand van binnen eens te aanschouwen. Gelukkig is de bijgeleverde handleiding in zowel Russisch als Engels, dus het kost weinig moeite om de thermostaat te demonteren en het bodemdeksel los te maken.

Al snel wordt duidelijk wat de oorzaak van het gerammel is. Het water in Jabagly is hard, en daarmee bedoel ik ook echt HARD. Het water wordt gewonnen uit een ondergrondse bron in het natuurreservaat en onze boiler lijkt wel een miniatuur druipsteengrot. Er heeft zich een enorme hoeveelheid kalk afgezet op het verwarmingselement, de buizen en de binnenwand. Die kalk is deels los gegaan, en ligt nu als brokken in de ketel. Het eventjes terugplaatsen van de boiler om vanavond te douchen zal niet lukken, eerst moet dit stuk techniek worden ontdaan van zijn ketelsteen om te voorkomen dat het verwarmingselement te vroeg doorbrandt.

Hoe ontkalk je een verwarmingselement? Koken in water met azijn is een beproefde methode, maar het azijnzuur tast ook de magnesium anode aan. Die zit met schroefdraad vast op de bodemplaat, maar daar heeft zich zoveel kalk op afgezet dat het niet lukt het element los te draaien zonder iets te beschadigen. De enige methode die overblijft is mechanische verwijdering, ofwel net zolang kloppen en schuren op de kalklaag tot deze van het verwarmingselement los laat en het blanke metaal weer zichtbaar wordt. Een tijdrovend en precies werkje want het verwarmingselement mag niet beschadigd raken. Uiteindelijk is het half twaalf ’s avonds als het element er weer in zijn originele staat uitziet. Tijd om naar bed te gaan, morgen zien we wel verder.

Als part-time wereldreiziger neem ik slechts zelden zaken mee terug uit het buitenland voor het thuisfront. Daarop is echter één uitzondering. Mijn moeder is een chronisch kettingrookster. Alle pogingen om ermee op te houden zijn gestrand en dus berust ik maar in dit feit en probeer ik in plaats daarvan de secundaire (financiële) lasten wat te verzachten. Roken wordt steeds duurder in Nederland, en daarom heb ik de vorige keer een aantal pakjes van een lokaal Kazachstaans merk meegenomen naar Nederland. Mijn schoonvader heeft als collega kettingroker dat merk aanbevolen omdat het qua smaak en rookgenot (wat is dat eigenlijk?) het dichtst bij de Europese sigaretten komt. Deze sigaretten worden gemaakt in de Philip Morris fabriek in Almaty, dus volgens Westers recept.

De douanebeambte die mijn bagage de afgelopen keer controleerde keek mij wat schaapachtig aan. Het kwam wel veel voor dat mensen Westerse sigaretten meenamen naar Kazachstan, maar dat Westerlingen Kazachstaanse sigaretten meenamen naar Europa was zeker een uitzondering. Maar omdat het aantal sigaretten binnen het vrijgestelde aantal viel waren er verder geen problemen en heb ik zo het thuisfront op meer dan een week goedkoop roken kunnen trakteren. En de sigaretten bleken qua smaak nauwelijks van het merk te onderscheiden dat mijn moeder normaal koopt.

Vandaag liepen we bij het inkopen doen toevallig tegen een optom sigarettenwinkel aan in Shymkent. Voor wie niet weet hoe het marktsysteem in Kazachstan werkt een kleine uitleg. Een Kazachstaanse markt bestaat uit een groot aantal stalletjes van enkele vierkante meters per stuk waar zelfstandige kooplui hun waar aan de man brengen. Elke markt is ingedeeld in productgroepen. Je hebt een gebied waar kleding wordt verkocht, een ander gebied voor fruit- en groenten, etc. In zo’n gebied verkopen alle marktkooplui ongeveer hetzelfde assortiment goederen en de onderlinge concurrentie bestaat uit het beter uitstallen, lagere prijs, of met meer misbaar aanprijzen van de goederen.

Rond de markt zijn zogenaamde optom winkels. Deze winkels bevooraden de marktstalletjes en zijn daardoor een soort lokale groothandel. Elke optom winkel heeft een beperkt assortiment van vaak maar enkele tientallen artikelen maar daarvan wel veel voorraad en een lagere prijs. En vandaag liepen we dus bij toeval tegen een sigaretten-optom van de markt in Shymkent aan.

Ik heb direct bij de optom de nodige sigaretten ingeslagen en ook voor mijn schoonvader hebben we de voorraad aangevuld. Want in prijs scheelt het nogal. Afgelopen oktober heb ik voor een pakje van 20 sigaretten 35 Tenge neergeteld. Vandaag komt zo’n zelfde pakje op 30,5 Tenge. Omgerekend kost een slof van 200 sigaretten nu 1,80 euro. Als ik goed geïnformeerd ben kost zo’n zelfde hoeveelheid sigaretten in Nederland op dit moment 29,60 euro, voornamelijk belastingen die rechtstreeks de schatkist in vloeien.

Wij zijn sinds bijna een jaar hier in Kazachstan de trotse eigenaar van een auto. Een Lada—of beter een Zhiguli want Lada is alleen maar een merknaam—die we nieuw hebben gekocht. Wie dacht dat het Fiat model Lada al lang tot de museummodellen behoorde komt bedrogen uit. Het is nog steeds een topmodel van de Lada fabrieken met een productie van honderdduizenden exemplaren per jaar. Dit model wordt alleen niet meer in West Europa verkocht omdat het niet voldoet aan de steeds strenger wordende milieu eisen daar. De auto is sinds het originele Fiat model slechts op enkele punten gewijzigd en dat heeft zo zijn voordelen. Het is een model met achterwiel aandrijving met een zware achteras en even lomp uitgevoerde ophanging van de voorwielen. De meeste Westerse auto’s zijn voorwiel aangedreven en hebben onafhankelijk opgehangen achterwielen. Dat geeft wel een betere wegligging in bochten en bij hoge snelheden, maar op de hobbelwegen met diepe kuilen zoals die hier voorkomen is dat fragiele metaalwerk zo aan zijn eind.

Een tweede voordeel van een Zhiguli is, dat het motorsysteem sinds begin jaren tachtig nauwelijks veranderd is en daardoor elke boerensmid het kan reperareren mochten we onderweg tot stilstand komen. Maar zover willen we het niet laten komen en daarom gaan we trouw elke 10.000 kilometer naar de garage voor een grote beurt. Vandaag staat de 20.000 km beurt op het programma.

Het garagesysteem in Kazachstan heeft zijn charmante eigenschappen. Je gaat eerst naar de automarkt en koopt daar de onderdelen die je denkt nodig te hebben. In ons geval een nieuw luchtfilter, een oliefilter en een jerrycan olie. Je hebt als autoeigenaar zelf de keuze welke onderdelen je koopt. Zit je krap bij kas, of neem je het niet zo nauw met het onderhoud dan koop je goedkope Chinese filters, anders neem je filters van Russische of Westerse makelij. Hetzelfde geldt voor de olie. Er is olie te koop van 60 Tenge per liter tot 800 Tenge. Zelf kiezen we voor de laatste en niet zonder reden.

Er gaat hier het verhaal dat je een automotor elke 40.000 kilometer moet reviseren. Zelf geloof ik daar niet zoveel van. Een motor—mits netjes gebruikt—gaat zeker 200.000 kilometer mee voordat de interne slijtage zo groot is dat de lekkage langs zuigers en kleppen het vermogen, benzine- en olieverbruik duidelijk gaat beïnvloeden. Dat geldt ook voor Lada’s die in Nederland rondrijden, dus waarom niet voor Lada’s in Kazachstan? Wanneer de slijtage toch sneller gaat, dan kan dat maar één oorzaak hebben, namelijk een verhoogde wrijving tussen de bewegende componenten. En smeerolie is het middel om wrijving tussen de bewegende componenten in een motor tegen te gaan.

De functionaliteit van smeerolie wordt niet bepaald door de oliecomponent zelf, maar door de dopes, kleine toevoegingen van speciale stoffen die het gedrag van de olie bij hoge temperaturen, lange gebruiksduur en in combinatie met aggresieve bijproducten van het benzine verbrandingsproces bepalen. En juist deze dopes bepalen in hoge mate de prijs van de olie.

Zelf heb ik in Nederland met mijn eerste auto 461.000 kilometer gereden zonder enig motor slijtage probleem en dezelfde olie die ik daar gebruikte—Shell Helix plus—pas ik nu ook toe in onze Zhiguli. Hoewel ik niet de illusie heb ook met deze auto een half miljoen kilometers probleemloos te rijden denk ik toch dat hiermee in ieder geval een belangrijke oorzaak van problemen de nek omgedraaid is.

Maar nu snel terug naar de garage, want de monteur staat ongeduldig te wachten op mijn orders terwijl ik dit schrijf

Achter de autodealer waar wij onze auto hebben gekocht is een grote reparatiehal. Hierin staan een aantal bruggen die door zelfstandige monteurs worden gehuurd. Sommigen zijn gespecialiseerd in uitlijnen, anderen in motoronderhoud. Wij rijden onze auto naar de brug van de Oezbeekse monteur die onze auto al eerder onderhanden heeft gehad en waar we goede ervaringen mee hebben. De auto gaat op de brug en wordt van onderen geïnspecteerd.

De hobbelwegen hebben hun sporen nagelaten. De rubbers van de stabilisatorstangen voor zijn gescheurd en ook op de stuurinrichting zit wat speling. Verder zitten enkele moeren niet meer helemaal vast. De vering aan de achterzijde is doorgezakt en de monteur adviseert ons een paar vulrubbers te kopen die boven de veren worden geplaatst. Hierdoor komt de auto aan de achterkant omhoog waardoor we met veel vracht in de kofferbak minder snel het wegdek raken als we door een gat rijden. Handig wanneer we 200 kilo voer over het bergpad naar boerderij brengen zoals afgelopen jaar herhaaldelijk gebeurd is. Met het bestellijstje lopen we naar de automarkt terwijl de monteur onderwijl de olie ververst en de voorbereidingen voor de verdere reparaties treft.

Op de automarkt kopen we de nodige zaken in. Het heeft zo z’n voordelen in een auto te rijden waarin bijna half Kazachstan rijdt. Alle benodigde onderdelen zijn voorhanden bij verschillende marktkramen. We kiezen weer met zorg de wat duurdere, maar betere, originele fabrieksonderdelen uit. Nu is duur een relatief begrip. Totaal zijn we niet meer dan 15 euro kwijt aan alle onderdelen.

Als we terugkomen in de garage schieten we een andere monteur aan. De band die we vorige week hebben gekocht ter vervanging moet nog om de velg gelegd en gebalanceerd worden. Deze monteur is de bandenspecialist en fluitend loopt hij met de band en velg naar zijn hoekje waar hij zijn balanceerapparatuur heeft staan.

Wij lopen terug naar de automarkt om in een restaurantje aldaar wat te eten en vervolgens lampjes voor de Oeazik te kopen. Zoals al een paar dagen geleden gemeld, heeft de kapotte spanningsregelaar van de Oeazik een heel aantal lampjes opgeblazen. Vandaag kopen we nieuwe in. Ook op onze vrachtwagen zijn de nodige lampjes kapot. Omdat die binnenkort voor de APK keuring moet—ja, dat kennen ze hier óók—moet ook daar het nodige aan gebeuren. Met 12 lampjes en een volle maag keren we terug naar de garage.

De band is inmiddels rond de velg gelegd en het wiel is gebalanceerd. De monteur heeft ons reservewiel rechtsachter verwijderd en daar de velg met de nieuwe band voor in de plaats gemonteerd. We rijden nu weer op vier lichtmetalen velgen, dat staat wel zo netjes. Totaal arbeidsloon 100 Tenge, ofwel 60 eurocent. Daar hoef je bij de Kwikfit niet voor langs te komen.

De reparatiewerkzaamheden vorderen onderwijl gestaag. De voorwielen zijn gedemonteerd en de monteur controleert de staat van de remblokken. Hij is enigszins verbaasd, het lijkt wel of er net nieuwe blokken en schijven onder gekomen zijn. Ik snap wel waarom. Het is hier heuvelachtig en veel Kazachen hebben de gewoonte helling-af de motor uit te schakelen om benzine uit te sparen. Als het te hard gaat remmen ze bij. De paar drupjes benzine die je daarmee uitspaart deren mij niet zo erg. Veel belangrijker vind ik het dat mijn remmen nog koel zijn en goed functioneren als ik ze helling-af echt nodig heb. Daarom rem ik altijd op de motor af en raak ik het rempedaal nauwelijks aan. Elmira heeft dat nu ook van mij geleerd en daardoor slijten onze remmen veel minder snel dan gebruikelijk is in Kazachstan. Wat een ander aan benzine bespaart verdienen wij ruimschoots terug aan remblokken en het veilige gevoel dat onze remmen op hellingen als we ze echt nodig mochten hebben het gewoon doen.

We hebben nog een ander mankementje aan de auto. Sinds de winter is de laadspanning van de dynamo niet meer zo constant als daarvoor. Elke Zhiguli is voorzien van een voltmeter in het dashboard om de actuele laadspanning te zien. Een snufje dat op veel Westerse auto’s mist en dat ik in mijn eerste auto in Nederland indertijd ingebouwd heb om problemen in het elektrisch systeem te ontdekken voordat je aan de kant van de weg stilstaat met een lege accu. Want dat laatste is volgende de statistieken van de Wegenwacht nummer één in oorzaken van panne in Nederland. Misschien is het nu een los contactje van de dynamo en omdat de monteur ernaast toch de elektrodeskundige van de garage is laten we hem er even naar kijken. Hij rommelt wat aan de dynamo en schroeft de spanningsregelaar los die daar achterop gemonteerd is. Hij heeft nog eentje liggen van zijn eigen auto—half Kazachstan rijdt immers in een Lada—en schroeft die erop. Ik start en inderdaad, de laadspanning is weer constant. Waarschijnlijk is er met de anderhalve meter sneeuw water in gekomen waardoor de elektronica is aangetast. Het beste is om er een nieuwe regelaar op te monteren.

Het is bijna zes uur en we lopen snel naar de automarkt, waar we die dag al zo vaak zijn geweest, om een nieuwe spanningsregelaar te kopen. De meeste handelaren zijn al naar huis, maar bij één dynamospecialist wordt de deur van de zeecontainer waarin de handelswaar ligt opgeslagen net dicht gedaan. De koopman is bereid om nog even een regelaar voor ons te zoeken en voor 500 Tenge (3 euro) hebben we het benodigde apparaatje. In een wat langzamer tempo dan op de heenweg lopen we terug naar de garage.

De elektromonteur heeft onderwijl een andere auto onderhanden genomen. Op een Lada Samara moeten ruitensproeiers met blauwe feestverlichting worden gemonteerd. Terwijl blauw licht op voertuigen in Nederland absoluut verboden is om verwarring met de auto’s van de hulpdiensten te voorkomen is het dé trend in Kazachstan. Blauwe knipperlichten, blauwe stadslichten en ook blauwe lampjes in de ruitensproeiers, het is hier allemaal in. Het nut ontgaat mij maar Kazachen worden er helemaal wild van. Het kost een klein half uurtje om de draden door het frame van de motorkap te wurmen en op de bedrading van de stadslichten aan te sluiten. Daarna heeft de monteur weer tijd voor ons en vijf minuten daarna is onze auto weer als nieuw.

En het arbeidsloon: voor de dynamoreparatie 200 Tenge (1,20 euro) en voor de grote beurt inclusief uitlijnen 2800 Tenge (16 euro).

Periodiek gaat Elmira naar Shymkent om daar een echo van onze aanstaande gezinsuitbreiding te laten maken. Er zijn twee plaatsen in de stad waar een echo apparaat aanwezig is. Eén apparaat staat in de Oerombayev privé-kliniek bij het ziekenhuis waar Elmira afgelopen oktober een weekje opgenomen is geweest. De tweede mogelijkheid om een echo te laten maken is bij het radio-diagnostisch centrum. Vandaag gaan we naar het radio-diagnostisch centrum omdat dat op onze route ligt.

Medische zorg is niet zo geörganiseerd als in Nederland. Bij de ingang van elke medische instelling is een boekhoudafdeling, duidelijk aangegeven met het woord KACCA. Daar betaal je voor de dienst die je geleverd wilt hebben. Na betaling krijg je een bonnetje waarmee je naar de betreffende afdeling kunt lopen. Een secretaresse neemt daar het bonnetje aan, scheurt het doormidden als teken dat het gezien is en verwijst je door naar één van de specialisten. Een echo kost hier 555 Tenge (3,25 euro). Duurder dan in de privé-kliniek waar we enige tijd geleden 350 Tenge (2 euro) moesten neertellen.

In het radio-diagnostisch centrum zijn twee echo apparaten die elk door hun eigen specialist worden bediend. Zij zijn in concurrentie met elkaar en worden betaald aan de hand van de hoeveelheid patiënten die ze per dag verwerken. Er zijn daardoor geen lange wachtlijsten. Na een minuut of tien is één van de specialisten vrij en wij gaan naar binnen.

Knufsik is nu zo’n 30 weken oud en het lukt niet meer om hem helemaal in beeld te krijgen. Terwijl de specialiste—op deze afdeling werken alleen vrouwen—alle vitale zaken in beeld brengt kijk ik mee op de monitor. Alles zit erop en eraan. Het hartje tikt dat het een lust is, en het wordt steeds waarschijnlijker dat ik inderdaad de veroorzaker ben van dit alles. Knufsik heeft namelijk langere benen dan de gemiddelde Kazach, de eerste tekenen van Fries bloed dat door Knufsik’s aderen bruist…

Op naar de laatste tien weken.

Het is eindelijk zover. Nu ik weer in Kazachstan ben heb ik weer de beschikking over de CD’s met foto’s van onze bruiloft. Ik heb nu het gat in de fotoreportage van 7 juni 2003 gevuld.

Het eind van de winter is traditioneel de periode van de feestdagen. Zo is 8 maart—vandaag dus—de dag van de vrouw. Dit wordt door veel mannen aangegrepen om een dag vrij te nemen en zich lekker klem te zuipen, dus helemaal het begrip “dag van de vrouw” snappen doe ik niet. Dit zal wel een overblijfsel zijn uit de Sovjet tijd. Als Elmira het mij goed uitgelegd heeft was er op 23 februari de dag van de man—vast ook gevierd met de benodigde alcohol—en bij het begin van de lente wordt het Nauryz feest gevierd.

Daarna is het weer even rustig, want vanaf 23 maart moet het zaaigoed de grond in en is er geen tijd meer voor feesten. Alleen 9 mei volgt dan nog als de dag van de overwinning op de Duitsers in de tweede wereldoorlog. In de herfst wordt het wat rustiger met het werk op het land en september is de traditionele periode van de bruiloften.

Een uitspraak die booteigenaren wel kennen waarschijnlijk. In Kazachstan kun je het woord “boot” rustig vervangen door “auto” want de hoeveelheid onderhoud die mensen daaraan plegen te doen lijkt erg op de inspanningen die booteigenaren in Nederland zich getroosten. Onderhoud kun je het hier trouwens vaak niet noemen. Zoals ik al eens opmerkte was één van de eerste woorden die ik hier leerde “remond” waarvan ik in het begin vermoedde dat het “repareren” betekende maar wat ik maar snel heb vertaald met “sleutelen”.

Neem nu bijvoorbeeld de dynamo van mijn schoonvader’s jeep. Al in augustus vorig jaar was bekend dat deze niet helemaal zuiver werkte waardoor er een laadspanning van bijna 17 Volt werd gegenereerd—wel wat veel voor een 12 Volts accu. Met als gevolg een kokende accu en snel doorbrandende koplampen. Het probleem van de koplampen is toen “opgelost” door er 24 Volts vrachtwagenlampjes in te monteren. Elk probleem kent immers zijn eigen unieke oplossing.

Eindelijk is vandaag de spanningsregelaar van de dynamo vervangen door een nieuw exemplaar. Resultaat: een normale laadspanning. Dit had ook een half jaar eerder kunnen gebeuren want toen was al bekend dat de spanningsregelaar de veroorzaker was van de problemen. Maar laten we nu voor de aardigheid eens kijken naar de gevolgschade:

• Twee doorgebrande koplampen
• Zes doorgebrande lampjes van richtingaanwijzer, achterlicht en remlicht
• Bedrading rond de accu die moest worden vervangen omdat de isolatie weggevreten was door het rondspattende accuzuur
• Een verkorte levensduur van de accu door het overkoken.

Tuurlijk, je blijft lekker bezig en je hebt het geld van de spanningsregelaar even in je zak kunnen houden, maar of dat opweegt tegen de problemen die het uitstellen van de reparatie met zich mee heeft gebracht?

Sinds kort beschikt Jabagly over een echte kapsalon. Zoals bij een aantal mensen wel bekend, heeft Elmira samen met haar zus Gulnara drie jaar in Rostov am Donau in Rusland gewoond. Gulnara heeft daar een kappersopleiding gevolgd. Dat kon ze tot nu toe niet in de praktijk brengen omdat haar schoonouders waar ze bij inwoonde niet wilden dat er steeds vreemden over de vloer kwamen.

Sinds deze winter wonen Gulnara, Sapar en hun twee kinderen echter in een eigen huis en ze heeft daar nu een hoekje ingericht als kapsalon. De belangstelling onder de lokale bevolking is groot. Kazachen mogen best ijdel genoemd worden en tot nu toe werd vaak gebruik gemaakt van de kapsalons in Wanovka op zo’n 20 kilometer afstand. De mogelijkheid om om de hoek het haar in model te laten knippen of een permanentje te zetten wordt nu door velen aangegrepen. Gulnara biedt haar diensten nog niet zo lang aan, maar toch heeft ze gemiddeld al zo’n 4 klanten per dag. Dat klinkt niet veel, maar de 400 tot 500 Tenge (2 a 3 euro) die dat per dag opbrengt is genoeg voor het inkopen van het noodzakelijke eten. Daarmee kan het gezin nu ook in het levensonderhoud voorzien in de wintermaanden, wanneer de agrarische activiteiten van Sapar stil liggen.

Bij mijn volgende terugkeer vanuit Nederland naar Kazachstan zal ik voor haar een droogkap meenemen die al jaren nog in de doos bij mijn ouders op de zolder lag en die mijn moeder nu aan Gulnara cadeau doet om de lokale economie hier te stimuleren.

Ongetwijfeld één van de meest futuristische producten in mijn bagage deze keer naar Kazachstan was een elektrische borstpomp, een cadeautje van mijn zus in verband met onze op komst zijnde gezinsuitbreiding. Voor de mannen en kinderlozen onder ons een kleine uitleg.

Veel moeders geven er de voorkeur aan borstvoeding te geven, maar dit is in veel situaties onpraktisch. Daarvoor zijn pompjes in de handel waarmee op een geschikt moment de moedermelk in flesjes kan worden opgeslagen die daarna op een later tijdstip als ware het normale flessenvoeding kan worden toegediend. In Kazachstan zijn zulke pompjes ook te koop, maar dit was de eerste die men ooit gezien had met snoer.

Een elektrische borstkolf? Jawel! Elmira wilde het bijna niet geloven, maar het was inderdaad een elektrische variant. “Nee”, zei ze, “dit is geen gewone borstkolf, het is een echte melkmachine!”

We hebben ons keukenmeubilair aangeschaft. Toch nog sneller dan verwacht door een samenloop van omstandigheden. Mensen die al eens bij ons in Kazachstan op bezoek zijn geweest zullen ervaren hebben dat niet alles in dit land altijd volgens plan verloopt.

Ons grootste probleem bij de voorgenomen aanschaf van de tafel en stoelen zat hem in het transport. Trouwe lezers weten dat we voor transport van grote huishoudelijke attributen nogal eens gebruik maken van de service van de streekbus. Daar zijn vaak zitplaatsen over en de chauffeur verhuurt die dankbaar aan mensen die iets te vervoeren hebben. Recentelijk is echter op het traject Shymkent-Jabagly een kleinere bus ingezet waardoor de beschikbare ruimte voor vracht ook kleiner is geworden.

Gisteren belde echter Ruslan. Hij was op bezoek bij Sergei, de imker die ’s zomers zijn korven op de boerderij heeft staan. Sergei wilde vandaag met zijn bestelbusje naar de houtmarkt in Shymkent om materiaal op te halen om nieuwe bijenkorven te maken. Het busje zou niet volledig vol zijn, dus Ruslan had al gevraagd of er ook twee tractorbanden mee konden. Voor ons meubilair zou ook nog wel plek zijn waarschijnlijk.

En zo komt het dat wij vanochtend vroeger dan normaal uit bed stappen en met de nodige financiële middelen op zak afreizen naar Shymkent. Het is verbazend hoe snel de wegen hier sneeuwvrij zijn. Hier en daar is nog een pluk sneeuw te zien, maar geen spoor meer van de ontberingen van enkele weken geleden. De houtmarkt en de markt voor auto-onderdelen liggen op loopafstand van elkaar aan de rand van Shymkent. Terwijl Sergei het hout op maat laat zagen gaan wij op zoek naar twee tractorbanden. Eén band is door ouderdom een maandje geleden spontaan geknapt en de andere is ook rijp voor vervanging. Daarom wordt er nu door mijn schoonouders diep in de buidel getast voor twee nieuwe.

Want tractorbanden zijn voorwaar geen goedkope aanschaf. Natuurlijk zijn banden hier in Kazachstan veel goedkoper dan in Nederland, maar voor twee banden moet uiteindelijk toch nog 48.500 Tenge neergeteld worden ofwel omgerekend bijna 300 euro. Het is wel duidelijk waarom mensen hier zo lang mogelijk wachten met vervanging van hun versleten banden en liever een klapband op de koop toe nemen dan te vroeg tot aanschaf van nieuwe over te gaan.

De banden worden op het hout in de laadbak gehesen en we stappen in onze eigen auto en rijden naar het centrum van Shymkent naar de winkel waar wij enkele dagen terug de meubels gezien hebben. Sergei blijft bij de houtmarkt wachten. Hij heeft zijn bestelbusje nog maar net gekocht en omdat de papieren nog niet op zijn naam gezet zijn fungeert de vorige eigenaar vandaag als chauffeur. Die heeft echter niet voldoende rij-ervaring om zonder brokken door grote stad te manouvreren. Daarom zullen we vanaf de winkel transport regelen tot aan de houtmarkt.

In de winkel blijken er acht stoelen op voorraad te zijn, we kunnen dus direct alle meubels meenemen. We rekenen af en een bestelbusje wordt gebeld. Binnen de stadsgrenzen van Shymkent wordt het afleveren van meubels door de winkel betaald, dus we hoeven niets bij te betalen voor het transport naar de houtmarkt. Een halfuurtje later zijn de meubels overgeladen en vangt Sergei de reis naar huis aan.

Wij blijven nog even in Shymkent om wat te eten. De stofzuiger thuis die nog uit de Sovjet tijd stamt wordt slechter en er is niet ver hier vandaan recentelijk een nieuwe elektrozaak geopend. De stofzuiger is een mooie aanleiding om te kijken wat daar zoal te koop is.

De inrichting van de nieuwe winkel valt ons hard tegen. Een soort volleybal zaal met een aantal rijen met stellingen waarop de handelswaar is geplaatst. Het is wel duidelijk waar men zich op richt, de Kazach die wil imponeren bij vrienden, familie en de buurman. Er staan meer dan vijftig verschillende televisies opgesteld, maar functionele huishoudelijke apparaten zijn er bijna niet. Elmira zoekt tussen de stofzuigers of er misschien eentje tussen zit die haar bevalt. Bij haar bezoeken aan Nederland heeft ze de stofzuiger van mijn moeder gebruikt. Die is voorzien van een puntige zuigmond waarmee het gemakkelijk is om ook in moeilijke hoekjes te komen. Dergelijke stofzuigers zijn nog niet hier in Kazachstan gearriveerd. Kleurige modelletjes genoeg, maar absoluut onpraktisch voor de huisvrouw. Elmira is resoluut, deze winkel hoeven we niet meer naar toe. Zonder stofzuiger reizen we daarom af naar huis.

’s Avonds worden de stoelen en tafel in elkaar gezet. Net als veel meubels in Nederland zijn ze als bouwpakket geleverd en moeten ze met enkele schroeven en deuvels in elkaar gezet worden. Er kan weinig mis gaan en ik doe de eerste stoel voor. Elmira begint vervolgens met de tweede stoel en Ruslan komt ook al snel helpen. Voor de zekerheid schroef ik zelf alle zittingen vast op het frame, omdat daar geen voorgeboorde gaten in zitten en Kazachen over het algemeen niet het pietluttige oog voor detail en symmetrie hebben waar wij Westerlingen mee begiftigd zijn. Eén van de eerste spreekwoorden die ik hier leerde was Kazachem padjoet, oftewel voor een Kazach is het snel goed genoeg.

Zojuist hoorde ik op de radio dat Edwin de Roy van Zuydewijn van de rechter geen omgangsregeling met de hond krijgt na de scheiding van zijn prinses van Koninklijken bloede. Toen ik dit nieuws aan Elmira vertelde bood ze spontaan één van de puppies op de boerderij aan om cadeau te doen aan Edwin; problemen zijn er immers om opgelost te worden.

Voor ons zal een omgangsregeling er niet in zitten denk ik. Twee jaar geleden hebben we een hond gekocht—een teef met de naam Juliëtta—voor 20 Tenge (13 eurocent). Ze heeft eerst een hele tijd op de boerderij doorgebracht maar woont sinds deze winter bij ons in het dorp. Juliëtta heeft het niet zo op mij. Toen ik ongeveer een half jaar geleden op de boerderij was vond ze het nodig om mij met veel geblaf duidelijk te maken dat zij de baas was. Een normale Kazach zou gereageerd hebben door een paar stenen te gooien om haar weg te jagen, maar in plaats daarvan bleef ik staan, haar strak in de ogen kijkend. Dit was een wat ongewone reactie, dus ze bleef doorblaffen en ik bleef haar roerloos aankijken. Een kwartier en een schorre keel later besefte Juliëtta opeens dat ze misschien niet de juiste tactiek had gekozen. Misschien was dit buitenlands wezen wel niet zo agressief als die Kazachen, maar het was minstens zo vasthoudend. Ze schuifelde wat achteruit en zette het plotseling op een lopen, weg van die volvette vastberaden Nederlander.

Vier maanden hebben we elkaar niet ontmoet, maar toen ik vorige week het erf op stapte was meteen duidelijk dat Juliëtta mij nog niet vergeten was. Het blaffen stopte direct, de staart ging tussen de benen en ze schuifelde achteruit een beschermend hoekje in.

Welke lessen kunnen we hieruit trekken. Ten eerste dat een hond een goed geheugen heeft. Van katten wordt beweerd dat ze na zes weken hun vorige baasje vergeten zijn, maar dat is bij onze hond duidelijk niet het geval. Bovendien blijkt psychologisch overwicht beter te werken dan conventioneel wapengekletter. En is daar niet de hele maatschappij op gebasseerd?

“Lang leve de rechtstaat!” Nee het zijn niet mijn woorden, maar de woorden van Hirshi Ali tijdens een recente rechtszitting. Ik was wat verveeld aan het zappen langs de verschillende televisie- en radiokanalen die onze satellietontvanger te bieden heeft en plotseling hoorde ik een bekende klank. Was het Duits, nee. Nog eens goed luisteren, hé Nederlands! Het blijkt dat op één van de radiokanalen van de Russische satelliet waarop onze schotel staat gericht een Nederlandstalig programma wordt uitgezonden. Waarschijnlijk van de wereldomroep, maar ik heb nog geen echte aankondiging gehoord dus het zou ook nog een andere zender kunnen zijn.

En of ik er blij mee ben? Nou dat valt eerlijk gezegd wel mee. Een reportage over een rechtszaak aangespannen tegen Hirshi Ali, en een vraaggesprek over de recentelijke bezetting van het maagdenhuis door studenten die weer eens vinden dat ze te weinig krijgen en teveel moeten betalen. Dat waren nou juist de zaken waarom ik blij ben in Kazachstan te zitten. Af en toe niet van dat geneuzel van mensen die het veel te goed hebben en daardoor te tijd hebben om over allerlei futiliteiten te zaniken.

Want futiliteiten zijn het in mijn ogen. In Kazachstan hebben mensen wel andere zaken om zich druk over te maken. Neem nu bijvoorbeeld Elmira’s nichtje Laura. Ze is recentelijk bevallen van een kind. Haar schoonouders zijn arm en hebben al een behoorlijke kinderschare. Haar schoonmoeder heeft haar nu gevraagd om het kind op naam van haar schoonouders te zetten. Die komen daarmee in aanmerking voor vervroegd pensioen zodat er een extra inkomstenbron is.

Kijk, dat zijn nu levensvragen. De keuze tussen enerzijds armoe en een eigen kind, of een beetje meer rijkdom en geen eigen kind. Het is zeker een halve eeuw geleden dat mensen in Nederland voor dergelijke keuzes hebben gestaan.

Lammert

Vandaag een rustige dag. Moe van de afgelopen dagen genieten we van een paar extra uren in ons bed. Elmira geniet extra. Het is de tweede dag dat ze op de elektrische deken slaapt—een erfstuk—en ze is er zeer content mee. Sinds mijn aanwezigheid in de familie hebben nogal wat technische noviteiten hun intrede gedaan. De wasmachine en keukenmachine zijn tot nu toe de favoriete attributen, maar het zou best kunnen dat de elektrische deken deze twee apparaten binnenkort van de troon stoot.

In de middag staat een bezoek aan Wanovka op het programma. Er zullen koekjes en vis worden ingekocht en bij de veterinaire apotheek moeten de nodige geneesmiddelen voor het vee worden aangeschaft. De reis verloopt zonder problemen. Het is elke keer weer verbazend hoe sterk de zon hier is. Elke dag wordt de sneeuwlaag zeker tien centimeter dunner en waar gisteren de weg nog zo smal was dat je nauwelijks een andere auto kon passeren is nu bijna het gehele asfalt weer zichtbaar. We moeten nog wel een omweg via Tulkebas nemen, maar de reguliere route wordt vandaag door mijn schoonvader met de bulldozer geveegd. Daarna zal hij het pad naar de boerderij sneeuwvrij maken zodat alles en iedereen weer normaal bereikbaar is.

Het aanbod verse vis is groot. Door de kou blijft de vis lang goed en hebben de handelslui extra voorraad ingeslagen. Het zijn met name zoetwatervissen zoals snoeken en meervallen, maar ik herken ook een stapeltje schollen. Elmira zoekt met zorg een vis van bijna 2 kilo uit. Die zal worden schoongemaakt terwijl wij de overige inkopen doen.

De veterinaire apotheek hoort bij ons vaste rondje. Antibiotica wordt ingeslagen en er wordt gekletst over het weer in Nederland. Deze veterinaire apotheek is één van onze reclamepunten. Onze stierdocumentatie ligt al meer dan een half jaar pontificaal op de balie en dat heeft—samen met onze autoreclame—onze naamsbekendheid aanzienlijk vergroot. Dagelijks worden we aangeschoten door mensen die hun koeien willen laten insemineren. Maar het seizoen begint pas over ca. een maand. De meeste kalveren komen in de winter ter wereld. Na twee, drie maanden is moederkoe daarna weer rijp voor een volgende dracht. We zijn benieuwd hoe de zaken dit jaar gaan lopen. Onze bekendheid is geen probleem meer, alleen de prijs van onze inseminatie laat potentiele klanten nog al eens schrikken. Maar daar kunnen we weinig aan doen gezien de inkoopkosten, transport en invoerrechten.

Bij terugkomst neem ik Elmira’s mobiele telefoon onderhanden. We hebben al bijna een jaar een mobiele telefoon hier. Erg gemakkelijk als de gewone telefoon het niet doet of wanneer we onderweg zijn. We hebben indertijd eenzelfde telefoon gekocht als ik al bezat, een Siemens M35. Het is handig wanneer je twee identieke telefoons hebt, zeker wanneer je een carkit in de auto hebt ingebouwd. De telefoon was vrij goedkoop hier en niet lang daarna kwamen we erachter waarom. Het lage gewicht deed ons al de wenkbrauwen fronzen en toen de cijfers heel snel van de knopjes verdwenen wisten we het zeker, dit was geen origineel Duits kwaliteitsproduct maar een kunstig nagemaakte variant uit een Chinese fabriek. De originelen zoals ze in Nederland te koop zijn hebben echter één nadeel: ze ondersteunen de Russische taal niet. Daarom heb ik in Nederland voor een appel en een ei op internet een kapotte M35 gekocht. De verkoper zal wel gedacht hebben wat ik daarmee moest, maar hij is vandaag uitstekend van pas gekomen om de Chinese kloon M35 op te waarderen. Het binnenwerk van de ene is in het omhulsel van de ander geplaatst, batterij er weer in, aanzetten en hopla! Een Russisch sprekende telefoon met Duits toetsenbord en waterafstotend omhulsel en Chinese batterij. Je wordt wel vindingrijk in dit land.

Zoals gewoonlijk staat er voor vandaag een rit naar Shymkent op het programma. Bij elke binnenkomst in het land moet mijn paspoort geregistreerd worden bij de politie. Dat kan voor Europeanen alleen bij de immigratiepolitie in Shymkent. Zo’n registratie procedure is er trouwens in elk zichzelf respecterend land. Ook in Nederland moeten bezoekers uit visumplichtige landen zich binnen 72 uur bij de vreemdelingenpolitie melden.

Een rit naar Shymkent kost de nodige voorbereiding. Onze Lada is drie maanden niet gebruikt en moet nog deels uitgegraven. De accu is voor de winter uit voorzorg in huis gestald en heeft sinds gisteren aan de lader gestaan die ik uit Nederland meegenomen heb. Het terugplaatsen van de accu is geen moeilijke opgave. Een Lada heeft nu eenmaal niet zoveel overbodige spullen onder de motorkap waardoor er weinig in de weg zit om hem op zijn bodemplaat vast te schroeven. De kabels worden weer aangesloten en bijna onmiddellijk horen we dat er nog pit in het beestje zit. De alarminstallatie begint namelijk te loeien zodra ik bij het monteren een klein tikje tegen de auto aan geef.

Oliepeil en waterpeil zijn nog op niveau, evenals remvloeistof en koppelingolie. Nu komt het moment; de choke is volledig uitgetrokken, de contactsleutel wordt met een kort tikje naar het eind gedraaid en de motor tolt een paar slagen. Het mechaniek wil nog draaien, dus nu een echte start proberen. 10 seconden heeft de brandstofpomp nodig om de benzine vanuit de bak aan te zuigen, daarna slaat de motor zonder problemen in één keer aan.

De motor wordt handmatig op een verhoogd toerental gezet zodat de oliedruk voldoende is om alle cruciale delen die zo lang droog hebben gestaan van een nieuwe oliefilm te voorzien en onderwijl worden de laatste sneeuwhopen achter de auto weggeschept. Elmira, haar vader en ik stappen in en met wat geglibber rijden we achteruit de weg op. Nu blijkt wel duidelijk het verschil tussen ons Sovjet blik en de Audi van gisteren. Waar de Audi taxi gisteren nog in de sneeuw bleef steken rijden wij moeiteloos richting Tulkebas. De reguliere weg naar Wanowka is nog dichtgesneeuwd dus we moeten een omweg maken om bij de doorgaande weg te komen.

De reis naar Shymkent is voorspoedig. Hoe dichter we bij de grote stad komen, des te dunner wordt de sneeuwlaag. De lokale klimaatverschillen zijn overduidelijk. Terwijl het in Jabagly overdag rond het vriespunt is registreren we in Shymkent een maximum temperatuur van 19 graden.

Onze eerste stop is bij de auto-onderdelen markt. Hier moeten wat onderdelen voor de jeep ingekocht worden. Bovendien hebben we een nieuwe autoband nodig. Een van onze banden loopt al enige tijd langzaam leeg. Tijdens mijn afwezigheid heeft Ruslan er een klein gat in ontdekt en we rijden nu op het reservewiel. Omdat we niet zoveel vertrouwen hebben in de reparatiekunst van tubeless banden (meestal doen ze er hier een binnenband in wat de kans op een klapband aanzienlijk vergroot) hebben we besloten een nieuwe te kopen. Voor 20 euro zijn we een band rijker en een probleem armer.

De volgende stop is bij het politiebureau. Het bureau is gesloten tussen één en drie, zoals de meeste kantoren en bedrijven in Kazachstan een siësta houden. We duiken daarom een restaurantje in voor ons middagmaal. Daarna splitsen onze wegen. Mijn schoonvader zal het paspoort registreren terwijl Elmira en ik op zoek gaan naar ons verjaardagscadeau, een tafel met stoelen.

Tijdens mijn afwezigheid zijn zowel Elmira als ik jarig geweest. Naarmate de zwangerschap vordert wordt het voor Elmira steeds lastiger om zoals de meeste Kazachen op de vloer te zitten. Dat gaat mij ook niet altijd even goed af. Daarom geef ik Elmira stoelen cadeau en zij mij een tafel. Hebben we beiden het idee dat we elkaars verjaardag niet vergeten hebben.

De eerste meubelzaak verkoopt alleen uit Italië geïmporteerde meubels. De prijs is er dan ook naar. Leuk voor de nieuwe rijken om te imponeren bij vrienden en familieleden, maar voor ons is dat niet nodig. De tweede meubelzaak hebben we al eerder bezocht. Het is de plek waar we onze 2,10 meter lange matrassen gekocht hebben. Ze blijken nu ook een paar leuke meubels te hebben staan voor een redelijke prijs. Ze komen uit Maleisië zo wordt ons verteld. Ons oog valt op een compacte keukentafel die uitgeschoven kan worden zodat er maximaal acht personen aan kunnen plaatsnemen. De bijbehorende stoelen zijn van goede kwaliteit en ik kan zonder problemen aanschuiven. Bij veel tafels komen mijn lange benen namelijk klem te zitten. Het aantal zitplaatsen is in Kazachstan van belang vanwege de grote families en het veelvuldig voorkomen van meeëters. We besluiten eerst nog wat verder rond te kijken, maar waarschijnlijk wordt het wel deze set.

We keren terug naar de auto waar ook Elmira’s vader niet lang daarna arriveert. De procedure voor de registratie gaat steeds sneller. Ze kennen ons onderhand daar. We rijden nog even langs de centrale markt voor we naar huis gaan. De wasmachine is tijdens de ergste kou in huis gesjouwd, maar nu het weer beter wordt en de vuile was zich opstapelt is het noodzakelijk dat het apparaat weer in bedrijf wordt gesteld. Het wasmiddel is bijna op en we zijn gewend grootverpakkingen te kopen, dat scheelt in prijs. Een pak van zes kilo kost vandaag 1850 Tenge, een pak van 9 kilo volgens Kazachse logica 2900 Tenge. De keus is dus snel gemaakt, twee pakken van zes kilo. De hulp van het stalletje veert op. Of wij misschien niet liever een pak van 15 kilo willen kopen voor 4500 Tenge. Dat scheelt weer een paar procent dus we besluiten dit mamoetpak aan te schaffen. Elmira betaalt en onderwijl hoort ze in het Kazachs een collega tegen de verkoper fluisteren: “Nu je eindelijk dat grote pak verkocht hebt mag je ons wel op een fles wodka trakteren”. Kennelijk zaten ze al maanden met die grootverpakking in hun maag…