Lammert’s Weblog

Ik heb inmiddels het bestuur in de keuken grotendeels overgenomen. Elmira is maar wat blij dat ze niet elke avond hoeft te koken en Ruslan blijft het liefst thuis als er weer een Nederlandse delicatesse op tafel komt. Enkele maanden geleden heb ik een hele serie kruidenpotjes uit Nederland over laten komen. Die voorraad is sinds enkele weken aangevuld met een serie soep-, saus- en maaltijdmixen. Samen met de hier ruimschoots voorradige basisingrediënten zoals rijst, vlees en aardappelen is dat voldoende om regelmatig een betoverende maaltijd op tafel te zetten.

Met name de Indonesische gerechten zoals Bami speciaal en Nasi saté blijken favoriet. Deze kruidige gerechten steken schril af bij de vaak flauwe lokale gerechten in Kazachstan. Waar ik zelf de gember in de nasi saté mix wel wat overheersend vind, vinden de Kazachen dat juist verfrissend en nieuw. Smaken verschillen, dat is wel duidelijk. Toch zijn we het op één punt eens: de Franse uiensoep die we vandaag geprobeerd hebben is een eenmalige verschijning in ons bord. De gedroogde uien die in het soepnat weer moeten wellen staan in geen verhouding tot de geurige en smaakvolle verse lokale soortgenoten.

Eén van de interessante dingen van een planeconomie zoals die in Kazachstan nog deels wordt gehanteerd is dat grote infrastructurele wijzigingen met verbazingwekkende snelheid kunnen plaatsvinden. Eén van de grote problemen van Shymkent is dat het wegennet de toename van het aantal auto’s nauwelijks kan bijbenen. Recentelijk is daarom een zesbaansweg van de noordelijke ringweg helemaal tot in het centrum aangelegd. Halverwege deze weg is een groot gebouw neergezet met daarin de grootste wit- en bruingoed zaak van de stad: Planeta Elektroniki. Anderhalve maand geleden zijn we hier al eens geweest om een stofzuiger te zoeken. Nu komen we er voor een laptopvoeding. Sasja, de verkoper van de computerafdeling, bekijkt de door ons medegenomen voeding nauwgezet. Hij weet niet zeker of dit type voeding in Kazachstan op voorraad ligt, anders moet het mogelijk uit het buitenland geïmporteerd worden. Het is nu te laat om te bellen en komende maandag is een feestdag, dus of we dinsdag even terug willen komen of bellen, dan weet hij meer. In de tussentijd zal hij de voeding nog even door de eigen reparatiedienst laten onderzoeken om te kijken of reparatie toch niet mogelijk is. Er is gloort ieder geval een sprankje hoop aan de horizon.

Als we weer naar buiten lopen horen we twee andere klanten tegen elkaar zeggen ze daarna nog even naar de supermarkt in de kelder willen. Wat? Een supermarkt in de kelder? Dat stond nergens aangegeven. Tijd voor een nadere inspectie.

Naast het gebouw is bijna onzichtbaar vanaf de weg een brede trap naar beneden. Daar vinden we een glazen wand die zicht geeft op een rij van acht naast elkaar opgestelde kassa’s. We lopen de glazen deur door en nemen een winkelmandje. Deze supermarkt is groter dan wat er verder nog in Shymkent te vinden is, en te vergelijken met een Albert Heijn of C1000 in een middelgrote stad in Nederland. De producten zijn grotendeels geïmporteerd, maar verrassend laag geprijsd. De koffie die we normaal drinken kost 1044 Tenge in een grote pot. Dezelfde koffie kost hier maar 910 Tenge. De kauwgum die Elmira normaal gebruikt is hier even duur als bij de optom in het centrum. Het is duidelijk de bedoeling dat deze supermarkt de concurrentieslag aan wil met de dure luxe winkels in het centrum van de stad. We kopen een paar dingen waaronder een pizza voor vanavond. De winkels met geïmporteerde spullen waar we tot nu toe onze waren kochten gaan ons missen. Dit wordt vanaf nu ons vaste stekje voor de luxe inkopen.

Zonder computer is het leven saai hier in Kazachstan. Geen verbinding met Nederland, geen email verzoeken van aspirant toeristen en bovenal niet de mogelijkheid om aan de bouwtekening van ons huis te werken. Daarom gaan we vandaag naar Shymkent om de laptopvoeding te laten repareren en als dat niet lukt een nieuwe te kopen.

Reparatie is in Kazachstan een veel gebruikt werkwoord. Bijna niets wordt hier na zijn eerste leven weggegooid. Er is altijd wel weer iemand die—denkt dat hij—een kapot gegaan iets kan repareren. Gelukkig kennen we uit het recente verleden al een aantal elektronica reparatiecentra in de stad.

We gaan naar één van deze plekken en geven de voeding van de boormachine acculader en de laptopvoeding over de balie aan één van de reparateurs. Met een Ohmmeter wordt de primaire zijde van de acculader doorgemeten. De reparateur bromt goedkeurend. Daar is waarschijnlijk nog wel muziek uit te halen. Bij het laptop voedingsblok worden echter de wenkbrauwen gefronst. Het is een schakelende voeding en als die doorgefikt zijn is er vaak behoorlijke schade. Hij kan er daarom nu nog niets van zeggen. Als we over een uurtje terugkomen kan hij echter uitsluitsel geven over de repareerbaarheid.

Terwijl de reparateur beide voedingen aan een nauwkeuriger inspectie onderwerpt gaan wij winkelen. Er moeten nog 12 kopjes en wodkaglaasjes voor mijn schoonmoeder worden gekocht en de zaak met het meest uitgebreide assortiment serviesgoed is vlakbij. Ernaast zit een computerzaak waar we alvast informeren of we er een laptopvoeding kunnen kopen, mocht de onze onherstelbaar beschadigd zijn. Nee, laptops of onderdelen daarvan verkopen ze niet, maar waarschijnlijk wel bij Planeta Elektroniki, een nieuwe zaak even buiten het centrum aan de nieuwe ontsluitingsweg.

We gaan naar de markt en kijken rond voor een babybedje. Tenslotte duurt het niet lang meer voor onze Knufsik het daglicht aanschouwt. Het is uiteindelijk na vijven als we weer bij de elektronica reparatiezaak terugkomen. De acculader is gerepareerd, maar de laptopvoeding blijkt een hopeloos geval. 400 Tenge, ofwel iets meer dan 2 euro kosten het arbeidsloon en de gebruikte onderdelen. Voor zo’n bedrag kun je nog eens een poging wagen iets te laten repareren. Dit is duidelijk nog niet een wegwerpmaatschappij. Als we hier vragen waar we een nieuwe laptopvoeding kunnen kopen adviseert de reparateur tot onze verbazing ook Planeta Elektroniki. We besluiten op weg naar huis daar nog even langs te gaan.

Mensen die mij kennen zullen weten dat ik mijn koffers pas vlak voor vertrek pak, ook als het een lange reis betreft. Toen ik afgelopen vrijdag al mijn spullen bij elkaar zocht ontdekte ik dat er nog maar een half flesje contactlensvloeistof was. Goed voor een paar weken tot maximaal een maand, maar zeker niet genoeg voor een verblijf van drie maanden in Kazachstan. Omdat ’s avonds om tien uur alle opticiens in Nederland gesloten zijn besloot ik mijn heil in Kazachstan te beproeven.

In Kazachstan kennen ze contactlenzen, net zoals ze alle luxe artikelen kennen die in Westerse landen te koop zijn. Je moet alleen even weten waar je dergelijke zaken moet kopen, want opticiens zijn niet zo dicht gezaaid als bij ons en de meeste zijn dan bovendien nog gespecialiseerd in blitse Chinese zonnebrillen van maximaal 4 euro en zeker niet in contactlenzen.

Enige tijd geleden hebben we voor mijn schoonmoeder al eens een zonnebril gekocht in een wat betere optiekzaak, en omdat die winkel toch op onze route lag besloten we het daar eens te proberen. Zowaar: op de deur stond aangeplakt dat er contactlenzen te koop waren, dus misschien ook vloeistof voor mijn zachte maandlenzen.

In Nederland heeft elk lenstype zijn eigen schoonmaak- en bewaarprocedure en bijbehorende vloeistoffen. In Kazachstan blijkt dat een tikkeltje anders te gaan. Er wordt slechts één type vloeistof verkocht die volgens de verpakking geschikt is voor alle soorten contactlenzen; een soort Haarlemmer olie dus. Bij gebrek aan alternatieven besluit ik het erop te wagen een maandflacon van deze mysterieuze vloeistof. Als ik de verpakking open wordt het nog spannender. Normaal bewaar ik mijn lenzen in een dubbel bakje met twee schroefdoppen. Alvorens de lenzen daar in te doen moet ik ze eerst op mijn hand met de contactlensvloeistof schoonwrijven. In deze verpakking bevindt zich echter een minicentrifuge die volgens de handleiding het schoonwrijven overbodig maakt. De lenzen in de centrifuge, 10 seconden draaien en ze zijn net zo schoon als bij de conventionele methode.

Ik heb de lenzencentrifuge nu een paar dagen geprobeerd en ik ben er zeer content mee. Bij de schoonwrijfmethode is het praktisch niet te voorkomen dat er soms haartjes of stofjes op de lens achterblijven die de volgende dag irriteren. Ook liggen de lenzen op de bodem van het lenzenbakje, waardoor stofjes naar beneden dwarrelen en op de lens terecht kunnen komen, precies op de zijde die de volgende dag in contact komt met het hoornvlies. De centrifuge daarentegen spoelt de lenzen aan beide zijden schoon waardoor haartjes en stofjes effectief van het oppervlak verwijderd worden. Bovendien hangen de lenzen verticaal in de centrifuge waardoor langs dwarrelende stofjes niet gemakkelijk opnieuw aan de lens hechten.

Soms moet je ver en op onlogische plaatsen zoeken om een technologische vooruitgang te ontdekken.

Heb ik gisteren nog gemeld dat er wel eens overspanning op het net staat, vandaag was het zover. Een schakelfoutje in het hoofdstation in Wanovka zorgde voor een enorme piek op het net. Wij hebben onze gevoelige apparatuur afgezekerd met overspanningbeveiligingen, maar die konden niet voorkomen dat zowel de lader van de accuboormachine, als de voeding van mijn laptop het begaven. De eerste kunnen we wel even zonder, maar door de kapotte laptopvoeding zal de nieuwsvoorziening en emailafhandeling de komende tijd wat schokkeriger gaan dan gewoonlijk.

Tijdens ons bezoek aan de gynaecoloog in Wanovka hebben we even een blik geworpen in de verloskamer van het ziekenhuis. Niet een erg idyllische ruimte en ik kan me voorstellen waarom de Kazachse mannen niet staan te trappelen om de geboorte van hun kroost bij te wonen. Het gemiddelde abattoir in Nederland is sfeervoller ingericht. Daarom zijn we vandaag in Shymkent opzoek gegaan naar een alternatieve plek om Knufsik ter wereld te brengen.

Elmira heeft in het begin van de zwangerschapsperiode in het zesde ziekenhuis in Shymkent gelegen. Naast dit ziekenhuis is de Oerombayev privé-kliniek gelegen. Een kliniek gespecialiseerd in gynaecologie. We zijn indertijd al eens binnen geweest om een echo te laten maken. Eind vorig jaar was er een wachtlijst voor de kliniek, maar nu is het er relatief rustig met bevallingen. Het krijgen van een kind is in Kazachstan nog altijd een seizoengebonden bezigheid waarbij de meeste geboortes in de laatste maanden van het jaar plaatsvinden; waarschijnlijk als gevolg van verveling tijdens de lange koude wintermaanden.

Een gynaecoloog legt het ons uit. Een bevalling kost 65000 Tenge. Daarbij is alles inbegrepen tot en met het eten, de ochtendjas en slippers van de nieuwe moeder en de Pampers van de kleine. Voor elke dag korter of langer wordt 6700 Tenge berekend. Bij een korte opname krijg je geld terug, bij een verblijf langer dan vijf dagen kost het wat meer. En de echtgenoot? Die mag er natuurlijk bij zijn.

Elmira en ik hoeven niet lang na te denken, er moet al heel wat geks tussenkomen wil Knufsik niet hier ter wereld komen. Volgende week donderdag of vrijdag worden we verwacht voor een basisonderzoek waarin wordt gekeken hoe Knufsik erbij ligt, worden bloedgroepen vergeleken en dergelijke.

Vannacht heb ik uitzonderlijk goed geslapen. Tegen elven stap ik mijn bed uit. Wanneer ik terugloop naar de slaapkamer om mijn contactlenzen in te doen zie ik dat van mijn laptop nog slechts één lampje op het front brandt. Dat betekent dat de stroom uitgevallen is en het apparaat nu op de batterij werkt. Ik sluit de computer af omdat ik hem vandaag toch niet nodig zal hebben en ik haal voor de zekerheid de stekker uit het stopcontact. Ongeveer één keer per jaar komt het voor dat men bij het opnieuw inschakelen van de stroom in het transformatorhuis 380 Volt op de lijn zet in plaats van 220 Volt, en dat zou zonde zijn van mijn mooie laptop.

Het is niet de eerste keer dat de stroom uitvalt. Vroeger werd de stroom voornamelijk overdag afgeschakeld als er een boom dicht bij een bovenleiding moest worden gekapt. Nu is overbelasting echter steeds vaker de oorzaak.

In het dorp staan enkele transformatoren. Het hele oostelijke deel van Jabagly is aangesloten op één van deze transformatoren en juist in dit deel van het dorp heeft de laatste tijd de beschaving zijn intrede gedaan. Niet alleen ben ik hier komen wonen, maar het is ook de transformator waarop het hotel van Belousov is aangesloten, en alle huizen waar recentelijk met buitenlandse subsidie een boiler is geplaatst om voor een warme douche te kunnen zorgen als toeristen bij de lokale bevolking willen slapen.

En deze transformator is nu overbelast. Dit heeft de afgelopen tijd al vier keer voor een opgefikte centrale elektriciteitsmeter gezorgd. Nu is het eindelijk zover, dat men een automatische hoofdzekering voor de elektriciteitsmeter wil plaatsen. Hiermee wordt wel het probleem van de kapotte meter opgelost, maar het capaciteitsprobleem blijft.

De centrale meter kan een maximale stroom aan van 60 Ampère. Voordat een dergelijke meter in vlammen opgaat moet er zeker een stroom van 80 tot 100 Ampère gedurende enige tijd lopen. Als nu ons deel van het dorp afgezekerd wordt op 63 Ampère, dan kun je op de eerstvolgende stroomuitval wachten. Hoe het de komende tijd zal gaan met de stroomvoorziening hier is dus nog maar even afwachten.

Mijn schoonouders hebben een koelkast. Het is een oude, zeker ouder dan 25 jaar maar niemand weet precies hoe oud. Hij is ooit eens door werknemers op de boerderij als compensatie gegeven voor een veulen dat onder hun toezicht was, maar door een wolf werd opgegeten. Deze koelkast vervult een voorname rol in de financiële handel en wandel van de boerderij. De room die van de melk wordt gewonnen wordt hierin in een melkbus bewaard en wanneer de melkbus vol is wordt de room verkocht.

Nu kán een koelkast kapot gaan, zelfs als het een model is van meer dan 25 jaar geleden. Vorig jaar is dat al eens gebeurd. Uiteindelijk bleek het toen te gaan om een niet goed afgestelde thermostaat. De koelkast bleef doorkoelen waardoor het van een koelkast spontaan een vrieskast werd. Goed afstellen van de thermostaat bracht het apparaat toen weer in het gareel.

Nu—na de winter waarin de koelkast afgeschakeld is geweest—lijken de problemen wat serieuzer. Als de stekker in het stopcontact wordt gestoken doet hij helemaal niets. Ook verstellen van de thermostaat helpt niet. In Nederland zou je dan een nieuwe koelkast kopen, maar dat gaat hier niet zo een twee drie. Uiteraard zijn er hier voldoende koelkasten te koop en een maand geleden hebben we ons hierop ook al georiënteerd, maar er is er geen een die gebruikt kan worden om een melkbus met 30 of 50 liter room te koelen. De meeste nieuwe koelkasten zijn te klein voor zo’n melkbus, of de compressor zit “handig” in de bodem ingebouwd waardoor er een bobbel in zit zodat een melkbus er niet kan staan. De paar koelkasten die wel aan de formaateisen voldoen zijn te modern. Dat wil zeggen dat de bodemplaat niet gebouwd is van vooroorlogs plaatstaal, maar van dun blik of plastic. Dat is goed genoeg om een paar pakjes boter op te leggen, of een netje sinaasappels, maar een melkbus zakt er zo doorheen. Daarom is de koelkast vandaag wederom aan een revisiebeurt onderworpen.

Het motortje geeft bij doormeten een normale weerstand. Die is dus niet doorgebrand. Dan moet het toch ergens in de interne bedrading of de thermostaat zitten. Een poging om de thermostaat te demonteren mislukt. De jarenlange corrosie heeft zijn werk goed gedaan en de twee schroefjes waarmee de thermostaat aan de binnenkant van de wand is gemonteerd zitten muurvast. Dan helpt nog maar één ding: een fikse draai met een waterpomptang aan het asje van de thermostaat. Ik hoor een klik… de thermostaat? Nieuwsgierig stop ik de stekker in het stopcontact. De motor reutelt wat en het apparaat begint te brommen.

Oud ijzer moet je niet met high tech gereedschap proberen te repareren. Een waterpomptang doet wonderen zo blijkt maar weer.

De regering in Kazachstan heeft een steunprogramma voor inseminatiestations, en wij vallen ook onder die regeling. Dat betekent dat we één keer per maand gratis stikstof krijgen voor ons spermavat. Dat stikstof wordt ons gebracht door mensen van het voormalige staatsfokprogramma.

Van het voormalige staatsfokprogramma zijn nog zo’n 150,000 doses sperma op voorraad in Shymkent. Deze oude doses worden verkocht, maar er is nauwelijks een nieuw fokprogramma om met vers bloed aan te vullen. Daardoor worden op dit moment veel koeien in onze regio geïnsemineerd met sperma van een stier uit 1969. Er zit dus niet echt veel vooruitgang in. Deze mensen hebben ook door dat ze aan vernieuwing van hun ras moeten denken. Ze kijken dan ook altijd met argusogen naar wat wij aan het doen zijn. Het liefst zouden ze één van onze stierkalfjes voor een paar centen overkopen en daarmee doorfokken alsof het een 100% Holstein Friesian is.

Maar zo gemakkelijk gaat dat niet. Wij creëren niet onze eigen concurrenten en wij gaan alleen voor 100% kwaliteitsstieren, dus tot nu toe hebben ze steeds bot gevangen. Vandaag werd weer stikstof gebracht en uiteraard kwam weer de vraag of ze een paar stierkalfjes konden kopen. Een ras met 50% Holstein Frisian en 50% lokaal was volgens deze man veel beter dan een 100% Nederlandse koe. Die kon niet tegen dit klimaat. Jaja, dat verhaal heb ik al zo vaak gehoord. Maar koeien uit Nederland worden al jaren lang succesvol geexporteerd naar landen als Iran en Saudi Arabië, dus daar trappen we niet meer in. Vriendelijk glimlachend heb ik heb hem dan ook verteld dat Nederlandse koeien opbrengsten kennen van ver boven de 30 liter, waar het lokale ras nogal schril bij af steekt. Ja, was het antwoord, maar dan moet je er wel goed voer in stoppen. Uiteraard, maar geldt dat niet voor alles? Als wij dieselolie in onze Lada gooien is het ook snel afgelopen.

Het is zeven uur in de ochtend. “Ik moet overgeven en heb buikpijn” hoor ik naast me.
“Moet ik een emmer halen?”
“Nee, voorlopig even niet, maar ik heb een stekende pijn in mijn buik”. De stekende pijn komt met perioden terug, en Elmira kan zich niet herinneren dat ze ooit hier last van gehad heeft.

Wat nu? Heeft onze Knufsik gehoord dat pappa er is en wil hij nu wel eens zien wie zijn verwekker is? Een paar weekjes te vroeg, maar wie weet. Elmira hijst zich in haar ochtendjas en de bodywarmer die ik uit Nederland heb meegenomen en ik start onze auto. Voor we vertrekken staat ze nog even aan de rand van de sloot om het restant van de maaginhoud eruit te werken. Haar gezicht is grijs en grauw en ze strompelt naar de auto.

Het ziekenhuis in Wanovka is zo’n 20 minuutjes met de auto. Onderwijl knapt Elmira zichtbaar op. Ze lijkt wel wat op mijn moeder. Als die doodziek is, is het ook plotsklaps over wanneer de dokter in zicht komt. Voor de zekerheid laten we toch nog even de gyneacoloog er naar kijken. Nee, het is zeker niet Knufsik, die ligt nog lekker op zijn plekje en dat zal naar verwachting nog een week of drie duren. Waarschijnlijk heeft Elmira gisteren iets verkeerds gegeten wat er nu in rap tempo weer uitgekomen is. Kan gebeuren, overkomt iedereen wel eens, maar dan de volgende keer liever op een ander moment.

Gelukkig knapt Elmira thuis weer zienderogen op en lijkt alles erop te wijzen dat de gedroogde abrikozen of de paddestoelen van gisteren verkeerd gevallen zijn.

Beschaving zit niet in de grote zaken. Elk regime in de wereld is in staat grote infrastructurele werken zoals bruggen, dammen of wolkenkrabbers te bouwen. Beschaving zit hem in kleine dingen zoals pannenlappen waardoor je je handen niet brandt als je een hete pan van het fornuis haalt.

Pannenlappen hebben ze in Kazachstan niet en ik heb deze keer twee paar van mijn moeder meegekregen om in Kazachstan te gebruiken. De ronde modellen vallen hier zeer in de smaak, en ze lagen op tafel uitgestald toen Elmira’s oma van 81 vanmiddag binnen kwam. Oma woont schuin tegenover en altijd als ik weer in Kazachstan ben komt ze even langs om me welkom te heten.

Bijna direct viel haar oog op de uitgestalde gehaakte pannenlappen. Oh, wat waren die mooi! Handwerken kennen ze in Kazachstan niet, dus alles wat met de hand gemaakt is straalt ontzag uit. Wat een mooie theekop onderzetters. En of ze er alsjeblieft eentje mee naar huis mocht nemen? Ja natuurlijk.

En als een kind zo blij ging ze met haar gehaakte theekop onderzetter naar huis.

Na de lange reis en enerverende nacht val ik rond een uur of tien in de ochtend in diepe slaap. Even wat inhalen lijkt het lichaam wel te denken. Om een uur of vier staan er mensen buiten. De akim van het dorp (zeg maar de plaatselijke burgemeester) vraagt of ik thuis ben. Er is een televisieploeg uit Almaty overgekomen die een interview wil houden met deze zonderlinge Nederlander.

Nu is het niet de eerste keer dat de televisie langskomt, maar meestal weten we het wel van te voren. Chabar (de Kazachstaanse Van Gewest tot Gewest) is in 2002 al een paar keer langs geweest om onze toeristische activiteiten te filmen en een maandje geleden was er een televisieploeg van een andere Kazachstaanse zender om ons eerste kalf van een Nederlandse stier vast te leggen. Helaas lukte dat toen niet vanwege de weersomstandigheden. Maar nu stond het zware geschut voor de deur. Een afvaardiging van “Pjervei Kanal” (Russisch voor “het eerste kanaal”), het belangrijkste Russische televisiestation dat je een beetje zou kunnen vergelijken met de BBC. Pjervei Kanal zendt uit van Wladiwostok tot de Poolse grens, en van Nova Zembla tot de grens met Afghanistan.

Deze mensen zijn bezig met een reportage over de tulp die in vroeger tijden vanuit Kazachstan via Turkije naar Nederland is gekomen. Zij waren verrast te horen dat er nu een Nederlander terug was gekomen om Nederlands rundvee te introduceren. Nederland is—ook hier—vooral bekend vanwege zijn tulpen en zijn zuivelproducten dus dit was een te mooi toeval om niet in de reportage mee te nemen. En dan natuurlijk daarbij het romantische verhaal van de twee geliefden die elkaar bij toeval vinden en hun geluk in Kazachstan gaan beproeven.

En daar sta je dan, met de slaap nog in de ogen, het haar snel uitgekamd en in de haast uit de kast een paar kleren uitgezocht om vervolgens met een grote microfoon onder de snufferd de Russische vragen te beantwoorden. Oh ja, en of ik ook in het Russisch een paar vragen wilde beantwoorden, want dat stond zo goed om te laten zien dat ik echt geïntegreerd was met de lokale bevolking.

De uitzending is donderdag over een week. Ik ben benieuwd. We krijgen een gemonteerde videoband opgestuurd, zodat belangstellenden in Nederland het later nog eens kunnen nazien.

Met de trein reizen heeft altijd een risico in zich. In het buitenland reis ik als ik veel bagage heb zelf het liefst in een coupé waardoor er meer overzicht is over wie er in en uit gaat. Tenslotte straal ik als buitenlander altijd het symbool van de Nederlandse bank uit wat een ongekende aantrekkingskracht heeft op een ieder die vindt dat hij zich aan mijn spullen moet verrijken. Maar de coupé plaatsen waren vanochtend al uitverkocht dus bleef er niets anders over dan twee bovenbedden in een slaapwagon.

Voor wie nog nooit in Kazachstan met de trein in een slaapwagon gereist heeft een kleine uitleg. In een luxe wagon zijn 36 slaapplaatsen, verdeeld over negen coupés met elk hun eigen deur. In elke coupé zijn vier slaapplaatsen. Twee beneden, die overdag als zitbank dienst doen, en twee boven. De deuren van de coupés komen uit op een gang die langs de zijkant van de trein loopt en waarlangs je de uitgangen aan beide zijden kunt bereiken. In een slaapwagon is er wel de logische indeling van de negen coupés, maar de wanden en deuren ontbreken deels. De ruimte die daarmee vrijgekomen is heeft men gebruikt om 18 extra bedden te creëren in het gangpad. Daarmee komt het aantal slaapplaatsen op 54, waardoor slaapplaatsen in een slaapwagon uiteraard goedkoper zijn dan in een luxe wagon.

Je kunt nog goedkoper reizen met een slaaptrein. Dat is door niet vooraf een biljet te kopen, maar door een wagon in te stappen en aan de provodnik te vragen of er nog een plekje vrij is. Dat mag officiëel niet, maar een aanvulling op het loon is altijd welkom en vele provodniks gaan bij een dergelijk verzoek door de knieën. Deze extra passagiers slapen op de bagageplanken boven het tweede bed. Ze slapen niet op matrassen, maar meestal op een deken die de provodnik hen in ruil voor wat pecunias verstrekt.

Ruslan en ik hebben bed 14 en 16 in slaapwagon nummer 13. Omdat de ruimte onder de zitbanken al vol zit met bagage hebben we onze reistas en rugtassen op de bagageplank boven Ruslan’s bed gezet. Vanuit mijn bed 16 heb ik er zo mooi het zicht op. Om een uur of tien ’s avonds—we zijn dan een uur of vier onderweg—komen er twee mannen de trein binnen. Ze hebben duidelijk geen kaartje gekocht en zoeken of er nog ergens een plekje vrij is. De bagageplank boven mijn bed wordt het plekje van één van hen. Mijn intuïtie—opgedaan tijdens mijn reizen door vele landen in de wereld—zegt me dat het maar beter is wakker te blijven en een oogje in het zeil te houden. Je weet maar nooit. Een beetje slaaptekort is wel weer in te halen.

Om een uur of twee ’s nachts zie ik het hoofd van mijn bovenbuurman langs de bedrand naar beneden gluren. Hmmm, vreemd, normaal ben ik nooit zo geïnteresseerd in mijn benedenbuurman, zeker niet midden in de nacht. Vervolgens een uurtje later komt heel langzaam en bijna ongemerkt de deken naar beneden zakken waarop hij tot nu toe heeft liggen slapen. Ha, de truc. Kennelijk wil de bovenbuurman mij zo het zicht op de bagage ontnemen zodat hij daar zonder pottenkijkers eens in kan gaan neuzen. Hij denkt waarschijnlijk dat ik al slaap, maar dat is niet het geval. Om een Bies te pakken te nemen moet je met meer van huis komen dan deze huis, tuin en keuken trucjes, al denk ik dat deze truc bij de meeste argeloze treinreizigers wel zou werken.

Ik trek de deken wat achteruit zodat ik er onderdoor kan gluren. Hij ziet mij nu niet, maar ik kan precies gadeslaan wat daarboven gebeurt. Het blijft een hele tijd rustig. Kennelijk neemt onze hobbyboef de tijd. Zo tegen een uur of vier zie ik de hand van mijn bovenbuurman richting mijn rugzak gaan, de rits van het grootste vak is geopend, terwijl ik zeker weet dat ik ze allemaal dicht gedaan heb. Ik spring uit mijn bed en schud Ruslan wakker. Dat is nog even lastig want Ruslan is een vaste slaper. Hij heeft echter al snel door wat er aan de hand is en waarschuwt de provodnik. Hobbyboef kan moeilijk weg van zijn bagageplank vlak tegen het plafond, dus het enige wat hij kan doen is net doen of hij slaapt.

Ik kijk mijn rugzak na en mijn digitale fotocamera die bovenin zat mist. De tas van hobbyboef wordt nagezocht evenals zijn zakken en het beddengoed. Niets, waar is de camera dan gebleven? Nog wat doorzoeken levert de camera op. Het is duidelijk niet de eerste keer dat hobbyboef dit heeft gedaan want hij heeft de camera over mijn rugzak heen achter op de bagageplank gegooid. De bagageplanken zitten op ongeveer 2,20 meter hoogte zodat niemand vanuit het gangpad er normaal op kan kijken. Kennelijk was zijn bedoeling om na afloop van zijn actie de rits weer te sluiten zodat wij niets zouden merken. Als wij dan met onze bagage de trein uit zouden gaan zou hij de camera zonder problemen daar weg kunnen halen. Mocht hij toch gepakt worden—zoals nu—dan zijn er geen belastende zaken op zak.

Hobbyboef houdt dan ook stug vol dat hij niets gedaan heeft, en omdat het nu een ja tegen nee spelletje is en Ruslan tijdens de actie helaas in dromenland was en dus niet kan meegetuigen, verdwijnt hij bij het volgende station wel uit de trein, maar niet achter de tralies.

P.S. Alle collega’s van hobbyboef die dit lezen zijn gewaarschuwd. Probeer geen spelletjes te spelen met een volvette Nederlander die je toevallig in Kazachstan mocht tegenkomen. Voor je het weet speelt hij een spelletje met jou. Deze keer eindigde het spelletje niet in de hoofdprijs, maar resultaten uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst, ook voor hobbyboeven niet.

Het is druilerig in Almaty. Daarom besluiten we alleen het hoognodige te doen. Dat betekent het versterken van de inwendige mens en het aanschaffen van twee treinbiljetten. Het eerste is geen probleem in de buurt van de luchthaven. Er zitten daar verschillende restaurantjes waar het personeel van de luchthaven kan eten, dus in een ontbijt is snel voorzien.

Voor de treinkaartjes moeten we naar het treinstation zelf. We nemen de bus, lijn 492 om precies te zijn, en arriveren een klein halfuurtje later bij station Almaty 2. De plekken in de coupés blijken allemaal al gereserveerd te zijn. Daarom worden het twee slaapplaatsen in een slaapwagon. We keren terug naar de luchthaven voor ons middagmaal en met de bagage in een taxi gaan we iets voor half vijven definitief naar het station.

Was ik de vorige keer er nog vast van overtuigd dat in het vervolg met KLM zou reizen, de absurd hoge prijs die ze durven te vragen voor een ticket wanneer je langer dan een maand in Kazachstan verblijft heeft mij nu toch weer anders doen besluiten. Dus mijn Flying Dutchman card blijft voorlopig even ongebruikt omdat ik weer eens met Lufthansa vlieg.

Er is een groot nadeel aan de Lufthansa vlucht: je moet er zo vroeg je nest voor uit. Daar is nu zelfs geen sprake van. De schipholtaxi die mij ’s ochtends naar de luchthaven brengt is er al om half vier. Ik ben dus maar niet gaan slapen en heb deze tijd gebruikt om mijn spullen in te pakken. De schipholtaxi is zo vroeg, omdat een medepassagier al vroeg moet vertrekken. Heb ik in ieder geval voldoende tijd om op Schiphol mijn bagage in te checken en nog even met Elmira te bellen dat ik er aan kom.

De vlucht van Amsterdam naar Frankfurt gaat in een toestel van Lufthansa met de oude indeling. Dat wil zeggen dat er de grijze stoelen in staan met voldoende beenruimte waarmee ze in het verleden zoveel reclame hebben gemaakt. De vlucht vanaf Frankfurt gaat in een ander toestel. Deze hebben ze waarschijnlijk overgenomen van een failliete maatschappij—ik hoop tenminste niet dat dit hun nieuwe indeling wordt—want de stoelen staan opeen gepakt met nauwelijks beenruimte voor mij. Gelukkig is de plek naast mij nog vrij en kan ik daardoor schuin gaan zitten. Niet echt een ideale houding, maar het gaat.

En toch is het niet nodig dat Lufthansa haar stoelen op deze manier indeelt. In het toestel zijn zeker 50% van de zitplaatsen leeg, en ik heb—afgezien van de Air Astana vlucht—nog nooit een vlucht naar Kazachstan meegemaakt waarbij alle stoelen bezet waren.

In Kazachstan gaan de dingen ongewoon snel. Ik beland bijna vooraan de rij met wachtenden voor de paspoortcontrole en ben daar dus vlot doorheen. Net als ik naar de bagageband loop zie ik mijn blauwe tas met rode kofferriem voorbij komen. Ik neem een kort sprintje en vis de reistas nog net op tijd van de band voor hij weer op zijn rondje achter de couliezen verdwijnt. Achter de glazen schuifdeur staat Ruslan mij al op te wachten waardoor we om half elf ’s avonds op ons logeeradres zijn. En dat is weer een voordeel boven KLM. Die vlucht komt pas in de nacht aan.

Wie herinnert het zich niet van een jaar of 20 geleden. De zure regen zou ons land overvallen, de bossen zouden afsterven, het einde van het groene Nederland. De schreeuw van de zure regen is verdwenen. De bossen in Nederland staan er beter voor dan ooit en voor de jongere generatie is zure regen een onbekend begrip.

Hoe ik hier op kom? Ach sentimenteel misschien, maar zo vlak voor een lang vertrek naar Kazachstan maak ik altijd nog even een rondje. Soms met de auto langs bekende plekjes, of zoals vandaag door de tuin. Daarbij viel mijn oog op de Atlas Ceder die Elmira en ik anderhalf jaar geleden grondig onder handen genomen hebben. Alle takken onderaan hebben we toen weggezaagd om weer een ongehinderd looppad te creëren. Nu—twee winters later—heeft de boom aardig aan diameter gewonnen, de schors is bezig de wonden van de takken te overdekken en de boom blaakt van gezondheid.

Veel zaken in ons leven zijn een hype. Duren maar even, maar op het moment dat ze er zijn lijkt het alsof het ons voor eeuwig in de ban zal hebben. Wie dacht in dezelfde tijd van de zure regen niet dat de kubus van Rubic hét speelgoed van de moderne mens zou blijven? De bomen weten beter. Zij blijven staan en groeien door. Soms wat langzamer soms wat sneller, maar in ieder geval met minder stress en problemen dan wij menselijke schepsels.

Zie verder http://scholieren.nrc.nl/weekkrant/2002/25/51.shtml uit de scholieren editie van het NRC Handelsblad.

Een interessant artikel is bovendien dit artikel van Skepsis, waarin de achtergrond van milieubewegingen om bepaalde standpunten uit te blijven dragen ook als daar minder reden voor is wordt verduidelijkt.

Ik heb zojuist mijn dagelijkse telefonische contact met Elmira gehad. Het is in het zuiden van Kazachstan tropisch warm. De thermometer staat op 34 graden. Dit is in schril contrast met de temperaturen in de afgelopen winter. Het is bijna niet voor te stellen dat ik nog geen twee maanden geleden op dezelfde plek met een pikhouweel in ijsbergen van meer dan een meter heb staan te hakken om een weg te banen voor onze auto.

Het zijn de geneugten van een landklimaat waarbij de overgang tussen winter en zomer zeer scherp is. Gedurende april en mei kan er nog wel een tijdelijke omslag plaatsvinden. Voordat de zomer definitief zijn intrede doet zijn er dan nog periodieke heftige regenbuien en dagen van lagere temperaturen. Ik mag zelf binnen een paar dagen aan den lijve ondervinden hoe de weersomstandigheden daar zijn.

De afgelopen maanden hebben er in de voormalige Sovjet republieken nogal wat veranderingen plaats gevonden. In Georgië, Oekraïne en recentelijk Kirgizië moest het regiem wijken voor een nieuwe lichting. Aan Kazachstan lijken dergelijke politieke aardverschuivingen voorbij te gaan. Dat was al mijn eigen ervaring na vele maanden in het land en op het arme platteland te hebben gewoond, en wordt nu bevestigd in een artikel in de World Peace Herald.

De reden voor deze immuniteit ligt in een aantal factoren, zowel geografisch, sociaal als politiek.

Ten eerste heeft Kazachstan een gigantische rijkdom aan bodemschatten. Er wordt geschat dat zo’n 60% van de totale bodemschatten van de voormalige Sovjet Unie in dit land gelegen zijn. Hierbij moet niet alleen gedacht worden aan de olie uit de Kaspische zee, maar ook uranium, vele metalen en andere zeldzame delfstoffen zijn hier in overvloed te vinden. Dit geeft uiteraard een goede uitgangspositie.

Daarnaast is Kazachstan ten gevolge van zijn historie een multi-culturele samenleving in de strikste zin van het woord. Geen van de bevolkingsgroepen heeft een absolute meerderheid en er is ook geen overheersende religie. Elke bevolkingsgroep heeft bovendien zijn eigen specialiteit. De Kazachen zijn het meest in management functies te vinden, Russen en Wolga Duitsers bekleden van oudsher de technische functies, Oezbeken bemoeien zich met de intensieve landbouw en Oeigoeren kennen hun nijverheid. Jaloezie of onderdrukking tussen verschillende bevolkingsgroepen is daarom een bijna onbekend verschijnsel.

Daarnaast heeft de Kazachse regering al vroeg door gehad dat je een land niet kunt besturen zonder een goed financieel en economisch beleid. Veel wetten zijn erop gericht geweest om het aantrekken van buitenlands kapitaal te vergemakkelijken en investeerders uit het buitenland vertrouwen te geven. Denk hierbij aan het afschaffen van de uitnodigingsplicht voor visa in vele situaties, de garantie tot het hebben van eigen bezit voor buitenlandse ondernemingen en een sluitende patent wetgeving. Hierdoor ontvangt Kazachstan ondanks zijn achteraf gelegen ligging het hoogste bedrag aan buitenlandse investeringen per hoofd van de bevolking van alle GOS landen. Nederland staat hier na de VS op de tweede plaats met een bedrag aan investeringen van 1.9 miljard dollar alleen al in 2004. Dit geld verdwijnt niet alleen in de staatskas of in de binnenzakken van hoge bestuurders, maar wordt aan de bevolking teruggegeven in de vorm van grote projecten zoals het ontsluiten van gebieden met snelwegen, het aansluiten van alle dorpen en huizen op de waterleiding tijdens het huidige drie jarenplan en het moderniseren van communicatiestructuren zoals het telefoonnet. Bovendien heeft het land in navolging van o.a. Saoedi Arabië een financiele pot waarin de olieopbrengsten deels worden ondergebracht om fluctuaties in de olieprijs op te vangen.

Door de manier waarop Kazachstan in de lokale economie investeert geeft ze een signaal af aan de lokale bevolking. De infrastructuur wordt geregeld, maar de werkelijke vorm van inkomsten is een keuze van de bevolking zelf. Hiermee wordt het zelfstandig ondernemerschap gestimuleerd wat een veel betere invloed op de economie heeft dan het investeren in grootschalige werkgelegenheidsprojecten zoals Kolchozen etc. Vrij ondernemerschap is het toverwoord. Wie wil heeft het goed in Kazachstan. Wie niet wil zal nog even last blijven houden, maar dat zijn ook de mensen die niet de puf hebben om een revolutie te beginnen. Daarom is de kans dat Kazachstan binnenkort hetzelfde lot ondergaat als andere republieken uit de voormalige Sovjet Unie zeer gering.

De recente publicatie van de resultaten van een onderzoek van de ecnomische groei van de voormalige republieken van de Sovjet Unie toont ook aan dat Kazachstan zich niet in de gevarenzone bevindt. In dit onderzoek is de economische ontwikkeling sinds de onafhankelijkheid uitgezet tegen het bruto nationaal product zoals dat gold aan het eind van de Sovjet tijd. Van de zeven landen waarvan het BNP nog altijd beneden dat van 1991 ligt hebben er vier in de afgelopen tijd een revolutie ondergaan. Daarbij gaat het om Moldavië, Oekraïne, Georgië en Kyrgizië. De overige drie landen zijn Tadjikistan, Azerbaidzjan en Rusland. Met name een revolutie in het laatste land zou grote gevolgen kunnen hebben.

Lees meer over dit onderzoek op http://en.rian.ru/world/20050421/39717750.html.

De seconden voor mijn terugkeer naar Kazachstan tikken weg. Zojuist mijn laatste etentje buiten de deur gehad met mijn familie. Een galgenmaal? ach, dat zal wel meevallen. Morgen zal een drukke dag worden met nog hier en daar wat papierwerk te doen, koffer pakken en dergelijke dingen. Morgen zo rond de middag Nederlandse tijd zal Ruslan al vanuit Jabagly naar Almaty afreizen. Ik hoef pas de volgende dag te vliegen. Kilometers zeggen niet altijd alles over de moeilijkheidsgraad om afstanden te overbruggen.

Nee, ik bedoel niet de methode waarmee Jan Carel Josephus van Speijk op 8 februari 1831 zijn kanonneerboot de lucht in liet vliegen omdat de Belgen aan boord waren gesprongen. Het gaat hier om de internet verbinding zoals ik die in Kazachstan ter beschikking heb.

Zoals wel duidelijk geworden heb ik de afgelopen weken geen tijd besteed aan het bijhouden van mijn weblog. De oorzaak is tijdgebrek. In de korte tijd dat ik in Nederland ben heb ik zoveel te doen—zowel qua werk als privé—dat even rustig een weblog bijhouden er niet inzit. Alle vrije tijd die ik heb gebruik ik om op internet rond te surfen met mijn ADSL verbinding om zo veel informatie te verzamelen dat ik in Kazachstan weer even vooruit kan. Een van de zaken waar ik naarstig naar op zoek ben geweest is een internet verbinding via de satelliet. Er zijn een aantal aanbieders voor die regio, waarbij toevalligerwijze een Nederlandse onderneming een belangrijke is. Zij hebben de mogelijkheid van een verbinding met internet via de schotel voor 159 euro per maand, waarbij eerst wel voor 3000 euro apparatuur aangeschaft moet worden. Voor die 159 euro deel je de lijn met 20 anderen dus op drukke momenten is het wel even dringen geblazen.

Ook in Kazachstan worden sinds kort schotels voor dit doel aangeboden en er is zelfs binnenkort een heuse conferentie in Almaty over dit onderwerp. Zowel Kazakh telecom als enkele anderen bieden apparatuur aan dus ga ik eerst daar informeren voor ik definitief iets in Nederland koop. Tenslotte is het heen en weer getransporteer van dergelijke apparatuur en een schotel van bijna anderhalve meter ook niet erg gemakkelijk.

Dat er binnenkort een betere internet verbinding komt is overigens wel duidelijk. In Jabagly is men bezig met een nieuwe telefooncentrale die de oude mechanische rammelkast moet vervangen. Bovendien gaan we binnenkort onze eigen telefoonlijn aanleggen vanaf het PTT kantoor naar ons huis. Dat kost wel een paar centen, maar we zijn dan verzekerd van onze eigen lijn. Op dit moment delen we de lijn nog met kwebbelende dames, krakende schakelkasten en kortsluitende regendruppels en dat moet met een eigen lijn helemaal over zijn.

Via WebmasterWorld heb ik ook mensen geinformeerd naar hun ervaringen met schotelverbindingen. De antwoorden waren divers, maar een lid adviseerde mij ook te kijken naar de mogelijkheid van straalverbindingen. De vertraging op de lijn is veel kleiner dan met een satellietverbinding wat natuurlijk bij interactief werken zoals een SSH verbinding wel prettig is. Zodra ik terug ben zal ik met Arapai—de beheerder van het telefoonsysteem in Jabagly—eens rond te tafel om te kijken wat met de nieuwe centrale mogelijk is. Misschien dat er veel meer kan dan ze nu weten, tenslotte gaat het om een nieuwe centrale, en is het dan helelmaal niet nodig de lucht in te gaan.

Mijn aanwezigheid in Nederland zit er bijna op. Het visum is binnen, het ticket gekocht en bijna niets kan mij nog weerhouden om komende zaterdagochtend op het vliegtuig naar Kazachstan te stappen. Als altijd was het ook nu weer een verrassing met welke maatschappij te vliegen. KLM blijkt voor vluchten langer dan een maand een beduidend hogere prijs te rekenen dus het wordt weer eens een keer Lufthansa. Dat heeft in ieder geval als voordeel dat ik in de avond aankom in plaats van diep in de nacht. Bovendien is er nu het voordeel dat Kazachstan geen zomertijd meer heeft waardoor ik een uur vroeger aankom dan gebruikelijk. 10:15 in de avond dus dat moet wel lukken.

Elmira zelf komt mij niet ophalen. Onze Knufsik is inmiddels dusdanig gegroeid dat een dergelijke lange reis lastig wordt. Bovendien is het onhandig wanneer je halverwege in de trein plotseling merkt dat de kleine het daglicht voor het eerst wil aanschouwen. In plaats daarvan komt Ruslan me met de trein ophalen uit Almaty.

Bussen rijden er op het traject Shymkent Almaty praktisch helemaal niet meer. De afgelopen winter heeft diepe sporen nagelaten—letterlijk wanneer we kijken naar de grote gaten die in het wegdek gevallen zijn. Elmira is de afgelopen tijd een paar keer over de centrale weg naar Boerne geweest en volgens haar is het één grote slalom wedstrijd. Slecht nieuws dus voor de buseigenaren, goed nieuws voor de spoorwegen.

Zoals gebruikelijk gaat er weer zo’n 20 kilo bagage mee, deze keer met name babykleertjes van mijn zus, presentjes van deze en gene en natuurlijk de onvermijdelijke zakken honingdrop. Want je kunt rustig zeggen dat ik inmiddels een paar dropverslaafde Kazachen in mijn familie heb.