Lammert’s Weblog

Soms heeft Nathalie last van wat krampjes. Maar wanneer mamma haar buikje masseert verdwijnen de problemen als sneeuw voor de zon.

Vandaag is de laatste schooldag in Jabagly. De schoolkinderen hebben in de landen van de voormalige Sovjet Unie drie maanden vakantie. Waarschijnlijk is dit indertijd ingesteld zodat ze op het land mee kunnen helpen met oogsten. De laatste schooldag wordt altijd enigszins plechtig gevierd. Op het schoolplein zijn kinderen, leerkrachten en ouders verzameld en er worden toespraken gehouden. Vroeger zou dit ongetwijfeld opgeluisterd zijn met het zingen van communistische strijdliederen, maar die tijd is geweest. Tegenwoordig worden door de kinderen uit de hogere klassen gedichten opgedragen van Kazachse poëten zoals Abai en Dzjambul.

Ons leven loopt hier niet altijd gepland. Op de boerderij van mijn schoonouders bezitten we een aantal dieren, meest varkens en kalveren. Sinds kort is daar een koe met kalf bijgekomen. Enkele maanden gelezen hebben mijn schoonouders een drachtige pink verkocht aan een vriend. Een pink van goede afkomst waarvan een redelijke melkproductie te verwachten was. Deze vriend heeft geldproblemen—ach ja, wie niet in Kazachstan. Nadat het bijna twee maanden duurde voordat het laatste geld betaald was kwamen de klachten: De melkproductie was laag, het dier was moeilijk te melken etcetera etcetera.

Vandaag stond een vrachtwagen voor de deur met koe en kalf. De vriend bracht de dieren terug omdat ze niet aan de verwachtingen voldeden, hij wilde zijn geld terug. 3 liter melk per dag was de productie. Eén blik in de vrachtwagen was voldoende om te zien wat er aan de hand was. Beide dieren waren broodmager en hadden ongetwijfeld te weinig voer gekregen. En als je er niets in stopt komt er niets uit, zo simpel is dat. Elmira en ik hebben beide dieren nu teruggekocht. De komende weken wat extra voer en met de groep mee de sappige berghellingen op zal ongetwijfeld wonderen doen.

Vandaag hebben we bezoek uit Engeland. Twee toeristen—een vader en zoon van oudsher uit Nederland—reizen acht weken lang met rugzak door Azië en hebben gisteren gemaild dat ze een paar dagen in Jabagly willen verblijven. Omdat Nathalie net geboren is, is het bij ons in huis wat hectisch, dus brengen we ze onder bij het lokale hotel.

De vader heeft vroeger jaren gewerkt op een Caterpillar bulldozer en hij heeft dan ook meer dan normale belangstelling voor de S100 bulldozer van mijn schoonvader die bij ons voor de deur geparkeerd staat. Er ligt een Caterpillar motor in roept hij tot zijn verbazing uit. De cabine en het rupswerk zijn anders, maar hij heeft jarenlang aan Caterpillar motoren gesleuteld en dit is absoluut hetzelfde model.

Kennelijk hebben de Russen niet alleen het ontwerp van de Lada Zhiguli indertijd van Fiat overgenomen maar nog wat meer “geshopt” in de wereld om hun voertuigpark samen te stellen.

Onze plannen om een pers te kopen om zelf hooipakjes te maken zijn er nog steeds. Via via hebben we het telefoonnummer van een andere handelaar in Sayram gekregen waar op dit moment ook een pers te koop zou staan. Omdat Elmira net thuis ga ik vandaag met mijn schoonvader het apparaat bekijken.

Sayram ligt niet ver van Shymkent en wordt voornamelijk bevolkt door Oezbeken. Het aantal Oezbeken is hier zo groot, dat zelfs de scholen in het Oezbeeks les geven. Iets wat in Nederland ondenkbaar zou zijn met al die geforceerde integratie die in Nederland tegenwoordig uitgevoerd wordt. Oezbeken hebben veel meer een handelsgeest dan Kazachen—die zich vooral thuis voelen in managementfuncties waar ze geen vuile handen krijgen—dus het is niet verbazend dat er juist in Sayram twee persen te koop zijn.

Nadat we na wat rondvragen het huis gevonden hebben zien we de pers al voor de deur staan. Hij lijkt wel verrekt veel op de pers die we een dikke week geleden gezien hebben. Ook de man die ons welkom heet was toen aanwezig. Het blijkt dat mijn schoonvader gisteren via de telefoon met zijn broer gepraat heeft. Het waren dus wel twee verschillende telefoonnummers en adressen maar het ging om dezelfde pakjespers.

Onverichterzake keren we daarom weer naar huis.

De postbode brengt een formulier langs. Op het postkantoor in Wanovka kan een pakket uit Nederland afgehaald worden. Het is het pakket dat ik zelf heb gemaakt in Nederland en dat mijn ouders enkele weken geleden op de bus hebben gedaan. In Kazachstan mag je maximaal één keer per maand een pakket ontvangen met persoonlijke goederen zoals kleding, beddengoed, eten etc. zolang de inhoud niet meer waard is dan 1000 dollar en de goederen voorkomen op een speciale lijst met vrijgestelde zaken. De exacte eisen van zo’n pakket zijn te vinden op de DHL website.

Door als ik in Nederland ben een paar van dergelijke pakketten klaar te maken en die maandelijks door mijn ouders te laten opsturen kan ik goederen die niet al te veel wegen en niet te veel geld kosten als ze onverhoopt wegraken tijdens transport op een eenvoudige wijze naar Kazachstan verschepen.

In de zending van vandaag zitten onder andere een paar zakken drop, kookboeken, kaarsen—die vele malen langer branden dan de Chineese kaarsen hier—en het restant tweedehands babykleren dat Hylkje aan ons geschonken heeft.

Na de lange reis van Shymkent is het lekker uitrusten in het bedje dat pappa en mamma voor Nathalie gekocht hebben.

Nathalie is vandaag thuisgekomen. De armbandjes met haar gegevens uit het ziekenhuis draagt ze nog, zodat we zeker weten dat we de goede hebben meegenomen.

Een belangrijk document voor Nathalie is de geboorteakte. Deze moet in Wanovka opgemaakt worden door de burgerlijke stand. Gelukkig is dit dezelfde plek waar we indertijd ook onze huwelijksakte hebben laten opmaken. De basisdocumenten zijn daar al aanwezig. In het nieuwe paspoort van Elmira is de familienaam Bies vermeld, dus ook dat kan geen problemen opleveren. Elmira’s vader en moeder gaan mee. Haar vader kent de procedures en de mensen maar is Kazach, haar moeder is van origine Russin en heeft een goede beheersing van de Russische taal in geschrift. We willen alle documenten in het Russisch laten opmaken zodat dit later bij de vertaling naar het Nederlands minder problemen oplevert.

Zoals bij elke overheidsinstelling is het hier een hectische boel. Van een medewerkster achter een hekwerk krijgen we een formulier. Hierop moeten we zelf alle basisgegevens invullen, zoals onze persoonsgegevens, gegevens van de geboorte van Nathalie als datum, en plaats en de gewenste naam. Vervolgens gaan we met dit formulier naar het hoofd van de burgerlijke stand. Het invullen van formulieren blijkt voor mensen in Kazachstan altijd grote problemen op te leveren. Zo heb ik twee jaar terug Elmira al meerdere malen geholpen bij het invullen van formulieren voor ons huwelijk. Terwijl ik toen de Russische taal nog helemaal niet beheerste, bleek ik toch meer kijk te hebben op het invullen van formulieren. De structuur en type gegevens die hier moeten worden ingevuld zijn vergelijkbaar met die in Nederland, maar op de één of andere manier begrijpen de mensen het hier niet, of misschien zijn formulieren in onze Nederlandse maatschappij veel meer voorkomend waardoor we ongemerkt de structuur in ons wezen hebben opgepikt. Dit is de reden dat iedereen met een ingevuld formulier naar het afdelingshoofd moet. Hij controleert of er niet te grote fouten bij het invullen zijn gemaakt en plaatst vervolgens zijn handtekening voor accoord.

Na ongeveer drie kwartier zijn we in het bezit van de handtekening van het afdelingshoofd. De eerste hobbel is genomen. Nu kunnen we naar de ambtenaar van de burgerlijke stand in een volgend kantoortje om daadwerkelijk de akte te laten opmaken. De dame die de akte moet opmaken hebben we al eerder meegemaakt. Zij was ook de ambtenaar in het voorbereidingsstadium van ons huwelijk. Ze bekijkt alle documenten nauwgezet en vraagt ons even op de gang te wachten. Ze moet met haar superieur in Shymkent bellen om zeker te weten of inderdaad alle documenten correct zijn. Onze huwelijksakte was de eerste in dit rayon waarbij een buitenlander betrokken was en het zou mij niets verbazen wanneer Nathalie ook het eerste kind wordt dat door een buitenlandse vader hier wordt aangegeven. In Shymkent komt die situatie veel meer voor en heeft men er daardoor meer ervaring in. Na vijf minuten mogen we weer naar binnen.

De documenten blijken grotendeels in orde. Van mijn Nederlandse adres heb ik geen Russische vertaling, maar een medewerkster gaat samen met mijn schoonvader zoeken in het archief. Ten tijde van ons huwelijk zijn al mijn gegevens uit het Nederlandse geboorte- en persoonsregister naar het Russisch vertaald en deze documenten moeten hier in het archief liggen. Ondanks dat er zestig jaar archief ligt opgeslagen en men geen computer heeft voor de administratie is mijn volledige dossier binnen een kwartier boven water. Terwijl mijn schoonouders kreunen dat het maar moeizaam gaat ben ik tot nog toe heel tevreden. Het zal ongetwijfeld geen anderhalve maand duren zoals indertijd met ons huwelijk voordat de akte daadwerkelijk opgemaakt kan worden.

Bij het invullen van het register vraagt de dame naar mijn beroep. Dat is programmeur. En hoe ik mijn geld in Kazachstan verdien. Niet dus, ik geef het daar voornamelijk uit als investeerder; mijn grootste inkomstenbron is in Nederland. Ze kijkt vreemd op. Heb ik misschien een Kazachse bankrekening? Nee, alleen een Nederlandse. Waar komt dan in vredesnaam mijn geld vandaan? Uit de flappentap in Shymkent. Ze schudt haar hoofd en begrijpt er duidelijk niets van. Hoe kan het geld zomaar uit een machine in een muur komen? Uiteindelijk vult ze als beroep programmeur bij een Nederlandse private onderneming in, wat vrij aardig de lading dekt.

Dan blijkt er nog één hobbel te nemen. In Nederland zijn de termen Nederlands staatsburgerschap, Nederlandse nationaliteit, en houder van een Nederlands paspoort zo ongeveer synoniem, maar in de landen van de voormalige Sovjet Unie wordt hier een groot onderscheid in gemaakt. Kazachstan kan met recht een multi-culturele samenleving genoemd worden met de vele bevolkingsgroepen die hier zijn. Van elke bevolkingsgroep staat de nationaliteit in het paspoort vermeld. Zo is mijn schoonmoeder Kazachs staatsburger, maar ze is Russin van nationaliteit. Wij willen graag dat Nathalie Kazachs staatsburger wordt, maar met de Nederlandse nationaliteit. Dat kan, maar dan moet wel één van de ouders de Nederlandse nationaliteit hebben. In de afschriften van de Nederlandse gemeentelijke basisadministratie zoals die hier in het archief liggen is wel mijn land van geboorte vermeld, en mijn staatsburgerschap, maar is niet expliciet mijn nationaliteit genoemd. Die staat wel met zoveel woorden in mijn paspoort, maar daarvan is nooit een beedigde vertaling gemaakt. We moeten dus naar Shymkent om daar een beedigde en door een notaris geaccordeerde vertaling van mijn paspoort te laten opmaken.

Het is bijna middag en we besluiten eerst naar de markt te gaan om produkten in te kopen. Vervolgens eten we in een restaurantje waarna we de reis naar Shymkent aanvangen. Vanaf Wanovka een dik uur rijden. Een mooie gelegenheid om straks ook nog even Nathalie te zien.

Bij een notariskantoor in Shymkent dicht bij het bureau van justitie van de oblast vragen we waar we ons paspoort kunnen laten vertalen. Bij dit bureau van justitie worden alle buitenlandse speciale gevallen behandeld dus de kans is groot dat de notaris die ernaast zijn kantoor houdt met dit soort situaties op de hoogte is. De secretaresse is zeer vriendelijk en legt ons uit waar we een vertaalbureau kunnen vinden. Het is niet ver van het restaurant waar we twee jaar geleden onze bruiloft hebben gehouden en toevalligerwijze in hetzelfde gebouw waar ook het projectbureau gevestigd is dat de bouwtekeningen voor ons hotel gemaakt heeft.

De dame die de vertaling uitvoert is zeer behulpzaam. Ze kruipt achter haar computer—een 12 MHz AT met groen beeldscherm zoals ze twintig jaar geleden in Nederland verkocht werden—en begint te typen. Tien minuten later rolt de vertaling uit de printer. Handtekening erop, stempel en op naar de notaris. De notaris hier in Shymkent blijkt uiterst efficient. Binnen vijf minuten is het document geaccordeerd en van de benodigde extra stempels voorzien. Gezamelijke kosten van de vertaalster en notaris: 350 Tenge, ofwel twee euro. Daar willen ze in Nederland de telefoon nog niet voor aannemen. Ik begrijp nu ook waarom de vertaalster nog nooit een nieuwe computer heeft kunnen kopen.

Het is te laat om nu nog terug te gaan naar Wanovka voor het opmaken van de documenten. We kopen voor Elmira een paar bananen en melk om aan te sterken en gaan naar de kliniek. Alles gaat daar naar wens. Haar neus problemen zijn volledig verholpen en Nathalie slaapt dat het een lust is—behalve als ze honger heeft—en moeder en dochter mogen morgen om twee uur in de middag naar huis. Het zal vannacht waarschijnlijk mijn laatste goede nachtrust worden.

Overspanning op het elektriciteitsnet is hier een veel voorkomende realiteit. Enkele weken geleden heeft dat de voeding van mijn laptop opgeblazen. Voor de zekerheid gebruiken we al overspanningsbeveiligingen maar dezen hebben niet geholpen om mijn laptopvoeding te beschermen. Het gevolg, 40 euro reparatiekosten en een week zonder laptop.

Vandaag heb ik één van de overspanningsbeveiligingen onder handen genomen. In de originele elektronische opbouw wordt hierbij gebruik gemaakt van een viertal varistoren. Voor de kenners: varistoren zijn elektronische componenten die normaal geen stroom doorlaten maar boven een bepaalde spanning op beide pootjes plotseling gaan geleiden. Ideale componenten voor het beveiligen van gevoelige apparatuur tegen te hoge spanningen. Alleen was in onze overspanningsbeveiliging door de fabrikant gekozen voor een doorslagspanning van 1000 Volt…

Dat is wel leuk om wat piekjes weg te filteren, maar van dergelijke storingen hebben wij geen last hier. Ons grote probleem is dat eens in de paar maanden een elektromonteur van het elektriciteitsbedrijf een paar draden verwisselt waardoor er plotseling 380 Volt uit het stopcontact komt in plaats van 220 Volt. Genoeg om televisies en andere apparatuur naar de andere wereld te helpen, maar lang niet genoeg om onze overspanningsbeveiliging aan het werk te krijgen. Kortom, voor onze specifieke situatie zijn deze dingen waardeloos. Maar dat weet je pas als je er eentje openschroeft nadat je computer opgeblazen is en je wel eens wilt weten waarom.

Ik heb vandaag de soldeerbout ter hand genomen en als eerste alle overbodige componenten van de overspanningsbeveiliging verwijderd. Vervolgens heb ik op de plek van één van de oude varistoren een nieuwe gemonteerd die ik voor 40 Tenge in Shymkent heb gekocht. Niet met een doorslagspanning van 1000 Volt, maar 430 Volt. Lijkt te hoog, maar op ons stopcontact staat normaal een spanning tussen de 228 en 242 Volt. Dat levert een top spanning op van maximaal 345 Volt. Dan mag de varistor nog niet aanslaan. Schakelt een monteur echter 380 op het net, dan komt er minimaal 535 Volt aan top spanning en slaat de varistor door. Ervoor heb ik een snelle 1,6 Ampere zekering geplaatst die dan binnen no-time verdampt is. Succes verzekerd.

Nadeel van de schakeling zoals ik die nu heb gebouwd is dat bij elke overspanning de varistor doorslaat en ik waarschijnlijk elke keer een nieuwe zekering en varistor moet monteren wanneer een monteur weer eens teveel wodka heeft gedronken. Maar dat kost mij totaal maar 60 Tenge per keer en is daarmee vele malen goedkoper dan dure computervoedingen laten repareren.

Het enige probleem is, dat ik nu de huisvrouwen nog moet leren dat zij niet de stofzuiger in mijn computervoedingsblok mogen steken. Want met die belasting brandt de zekering ook door. Ach, dat zal wel lukken denk ik.

Zodra je vanaf de snelweg Almaty-Shymkent naar het noorden rijdt kom je in het steppe gebied. Bomen zijn hier niet meer, alleen eindeloze glooiende hellingen. De paar mensen die hier nog wonen houden alleen schapen en ezels. Voor koeien is het klimaat hier te warm en droog. Dat ook de ezels wel eens een koel plekje willen toont deze foto. De bushalte wordt bij gebrek aan wachtende passagiers dankbaar gebruikt om bescherming te zoeken tegen de zon.

Ik ga vandaag alleen naar Shymkent. De documenten van de geboorte worden vandaag opgemaakt en de dame die dat doet is alleen ’s ochtends in de kliniek aanwezig. Het is dus zaak vroeg te vertrekken uit Jabagly. Tegen negenen heb ik de auto gestart en ben ik onderweg.

Het geboortedocument van Nathalie kost weinig tijd. Het is een standaard document waarin is vermeld wanneer Nathalie is geboren, het gewicht en de lengte en de gegevens van de moeder en de kliniek. Morgen komt het grote feest wanneer met dit document de geboorteakte bij de burgerlijke stand moet worden opgemaakt. Daar moet ook worden vermeld dat ik de Nederlandse vader ben, dus dat zal wel wat meer hoofdbrekens kosten.

Met Elmira en Nathalie gaat alles goed. Door het beetje vruchtwater dat is achter gebleven ademt Nathalie aan één kant wat moeilijk door haar neus. Daardoor is het geven van borstvoeding aan de rechterkant wat gemakkelijker dan links, ze kan rechts wat gemakkelijker lucht krijgen als ze aan het eten is. Door de zuster en de kinderarts wordt de neus nu periodiek schoongemaakt en Nathalie knapt zichtbaar op.

Mamma Elmira is dolblij dat ze in deze privékliniek ligt. Ze kent de bizarre verhalen van haar zussen—Gulnara heeft januari vorig jaar Bigsultan het leven geschonken in het ziekenhuis in Wanovka en daar werd in die periode uit zuinigheid zelfs de kachel niet gestookt—en er is hier uitgebreid aandacht voor zowel haarzelf als de kleine.

Ik neem de kleine nog even in mijn armen. Het maakt haar duidelijk niets uit of ze in de armen van mamma of pappa ligt. Ze slaapt dat het een lieve lust is. Dat zal wel niet altijd zo blijven denk ik. Over een paar maanden begint het actieve leventje van dit jongste familielid.

Op mijn weg naar huis neem ik een toeristische route door het stadje Karabulak en dan verder naar het noorden door het glooiende terrein richting het Karatau gebergte. Even de zinnen verzetten en als toerist genieten van de eindeloze omgeving.

Bellen naar Kazachstan is duur, tenminste wanneer gebruik wordt gemaakt van de standaard diensten van KPN Telecom. Het tarief ligt dicht bij een euro per minuut. De voordeelnummers zoals die van Tele2 bieden wel iets verlichting, maar dat is niet erg veel.

Enkele aanbieders van goedkope telefonie hebben een ander systeem gekozen. Daarbij moet gebeld worden met een 0900 betaalnummer. Vanaf het moment dat gebeld wordt moet betaald worden, ook wanneer het nummer in Kazachstan niet wordt opgenomen, dat is een nadeel voor korte gesprekken, of wanneer de gebelde niet thuis is. De tarieven zijn echter veel lager dan de conventionele tarieven van KPN of de 16xx voordeelnummers. Zeker bij langere gesprekken levert dat een behoorlijk voordeel op. Voor Kazachstan is op dit moment TeleDiscount de goedkoopste aanbieder met een tarief van 15 cent per minuut voor telefoneren naar alle telefoons—zowel vast als mobiel—in Kazachstan.

Een korte uitleg hoe het werkt.

Bel eerst het betaalnummer 0900-1523
De computer zal vragen om het volledige nummer in te toetsen, gevolgd door een hekje. Om mij op mijn mobiele telefoon te bellen moet bijvoorbeeld worden ingetoetst: 0073006781320#
Daarna zal gepoogd worden om verbinding te leggen met de telefoon.

De kwaliteit van de lijn is vergelijkbaar met die van KPN. KPN wordt vaker via satellieten gerouteerd, waardoor een storende vertraging kan ontstaan in het gesprek. Mijn ervaring is dat TeleDiscount meestal via grondlijnen werkt waardoor die vertraging er niet is.

Nathalie is vandaag één dag oud. Elmira’s ouders die nu voor de vierde keer opa en oma geworden zijn willen graag de kleine te zien. Daarom vertrekken we met zijn drieen naar Shymkent.

Elmira is de bevalling grotendeels teboven. Zitten gaat nog niet erg gemakkelijk, maar dat is niet verwonderlijk. Lopen en staan gaan prima, of liggen op de bank met het hoofd tegen de kersverse pappa.

Na de bevalling blijkt het vruchtwater niet volledig uit de longen verwijderd te zijn. Hierdoor loopt Nathalie’s neus af en toe vol en heeft ze tijdens het drinken soms wat moeite om tegelijkertijd door de neus te ademen. De kinderarts heeft vanochtend het overtollige vocht weggehaald. Periodiek controleert de zuster nu of er geen nieuw vocht bij komt en haalt dat zonodig weg.

Nathalie zelf blijkt een goede slaper. Als ze geen honger heeft ligt ze lekker te pitten. Hopen dat dat zo blijft, kunnen pappa en mamma straks nog een beetje genieten van hun zo broodnodige nachtrust.

Kazachstan is op dit moment koploper van de GOS landen in het aantrekken van risicodragend kapitaal vanuit het buitenland. Belangrijke reden daarvoor is, dat Kazachstan veel wetten uit de Sovjet tijd aanzienlijk heeft aangepast, of volledig vervangen. Met name wetten op het gebied van bezit zijn aangepast om het mogelijk te maken dat zowel Kazachen als buitenlanders onroerende goederen kunnen kopen zonder de vrees dat die later door de staat weer kunnen worden ingepikt.

Eén van die wetten is de wet op het grondbezit. Vroeger mocht een privépersoon niet meer dan 25 are (2500 m²) bezitten. Dat heeft soms tot kromme situaties geleid. Het bouwterrein waar ons huis op gaat verschijnen is in de praktijk 40 bij 80 meter, dus 32 are. Bij het kadaster is het echter vastgelegd als 25 are zodat het in de communistische tijd binnen de normen viel. Dit terrein, en vele andere moeten daardoor opnieuw worden ingemeten en met de nieuwe afmetingen bij het kadaster geregistreerd omdat de administratieve gegevens niet overeenkomen met de werkelijkheid.

Mijn schoonvader heeft ongeveer acht jaar geleden 63 hectare grond gekocht aan de rand van het Aksu-Djabagly natuurreservaat. Hij heeft er indertijd veel werk van gemaakt om alle documenten bij het kadaster in orde te krijgen.

Twee jaar geleden is vanuit de VS een groot bedrag aan het natuurreservaat gegeven voor het opwaarderen van het natuurbeheer. Dit geld is besteed aan renovatie van het hoofdkantoor, nieuwe jeeps, een vrachtwagen, tractoren en onderzoeksmateriaal zoals fototoestellen, kijkers etc. Onderdeel van dit project was ook de bouw van een aantal nieuwe wachtposten bij de ingangen van het reservaat. Eén van die gebouwen is indertijd op grond van mijn schoonvader gebouwd.

Het natuurreservaat was bij de bouw van de wachtpost uitgegaan van de grenzen van het natuurreservaat zoals ze zelf vonden waar die grenzen lagen. Een mooi vlak stuk grasland was de ideale plek van de nieuwe wachtpost en eromheen werd een stuk van één hectare grond als natuurgebied gebombardeerd.

Twee jaar heeft de juridische strijd geduurd, maar vandaag was de uitslag. Ondanks dat het natuurreservaat een rijksinstituut is dat rechtstreeks onder het ministerie in Astana valt en zelfs een UNESCO nominatie heeft moet ze de grenzen zoals die bij het kadaster zijn vastgelegd respecteren. De wachtpost is nu bestempeld als illegaal gebouwd, en het eigendomsrecht van het terrein ligt bij mijn schoonvader. Het natuurreservaat hield altijd gemakshalve de rivier Dzjetemsai aan als grens van het reservaat. Nu is definitief geoordeeld dat deze rivier, inclusief een groot deel van de oevers aan mijn schoonvader toebehoren.

Deze uitspraak toont, dat de wetten in Kazachstan niet alleen papieren wetten zijn, maar ook daadwerkelijk functioneren. Een staatsorgaan kan niet meer zoals vroeger zelf bepalen wat goed en niet goed is, een simpele boer die toevallig zijn papierwerk goed gedaan heeft kan een 80 jaar bestaand staatsinstituut bakzeil laten halen. Vrouwe Justitia oordeelt geblindoekt, ook hier in Kazachstan.

Wacht even, laat ik bij het begin beginnen. De nacht heeft Elmira in Jabagly doorgebracht, omdat het onduidelijk was wanneer de bevalling daadwerkelijk zou beginnen. De eerste wee diende zich aan rond half tien. Tijd om naar Shymkent af te reizen want het kost toch twee uur om daar te komen. Hoewel we ons wel hadden voorbereid op een bevalling onderweg—en de benodigde spullen de laatste tijd altijd in de auto meenamen—zou het toch beter zijn om Knufsik in een wat professionelere omgeving ter wereld te brengen.

Onderweg neemt de frequentie van de weeën langzaam toe en verliest Elmira het eerste vruchtwater. Het kan nooit lang meer duren. Waarschijnlijk komen we tegemoet aan de wens van de gynaecoloog om het geen nachtbevalling te laten worden, zij wilde ook wel eens een goede nachtrust.

De omstandigheden in Shymkent zijn ronduit goed te noemen. Door de regenbuien de afgelopen dagen is het er behoorlijk afgekoeld, niet meer dan een graad of 24. Nu schijnt de zon. Knufsik heeft duidelijk redenen gehad nog een dagje te wachten in mamma’s buik.

De gynaecoloog schat dat het zo rond vier uur in de middag echt serieus gaat worden. Ik ga daarom nog snel even de stad in om wat te eten en een opwaardeerkaart voor Elmira’s mobiele telefoon te kopen zodat we elkaar na de bevalling zoveel kunnen bellen als we willen. Rond kwart over twee belt Elimra me op. Of ik snel terug wil komen, want de weeën worden nu sterker.

Ik was niet ver van de kliniek, dus binnen een paar minuten ben ik terug, dicht bij Elmira. Het ter wereld brengen van een kind blijkt geen lolletje te zijn. Terwijl ik—als derde echtgenoot ooit in deze kliniek—Elmira’s leed probeer te verlichten door haar rug te masseren en met haar de gang op en neer te lopen wordt de verloskamer in gereedheid gebracht. Uiteindelijk tegen zessen is Knufsik zover gezakt dat de daadwerkelijke bevalling kan beginnen.

De Sovjet Unie is traditioneel altijd het land geweest met de meeste artsen per hoofd van de bevolking. Dit, tezamen met de relatief lage lonen in Kazachstan, zorgt ervoor dat er een hele horde hulptroepen is komen opdraven. Niet alleen de gynaecoloog is bij de bevalling, maar ook een verlosassistente, een kinderarts met haar eigen assistente en een anesthesist voor het geval het op een keizersnede mocht uitlopen. En dan natuurlijk de aanstaande pappa als emotionele steun. Maar een groot deel van het werk moet Elmira toch alleen doen.

Half zeven (half drie in de middag Nederlandse tijd) is het moment daar. Het hoofdje komt tevoorschijn en niet lang daarna is ons eerste kind geboren.

Nathalie Bies Lammertovna heet ze vanaf nu.
Bij de geboorte 3400 gram en 53 cm.

Ik ben duidelijk niet de enige Nederlander die het in het buitenland beter vindt dan in Nederland. Uit een recent onderzoek van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut blijkt dat vooral hoger opgeleide Nederlanders tussen de 35 en 44 jaar serieuze emigratieplannen hebben. Laat ik nou net in die beschrijving passen. Per jaar zijn er enkele tienduizenden mensen die ook daadwerkelijk deze plannen realiseren. Vorig jaar heeft dit geleid tot een netto migratiesaldo van 49.000 mensen uit Nederland. Een nieuw record sinds de jaren vijftig.

Belangrijkste redenen die genoemd worden zijn de bevolkingsdichtheid, mentaliteit van de Nederlandse bevolking, criminaliteit en het ontbreken van stilte.

Bron: Radio Nederland Wereldomroep

Om kwart voor negen word ik wakker gemaakt. De auto moet verplaatst van de dochter des huizes moet naar haar werk en ze kan er niet langs. Nadat ik de auto langs de kant van de weg geparkeerd heb bel ik Elmira. Nee, er zijn nog geen tekenen van een naderende bevalling. De gynaecoloog wil het nog even aanzien maar wanneer er geen verandering komt kan ze vandaag weer naar huis.

Het ontbijt is Kazachs: brood met één of andere ingemaakte vruchtencompote en thee. De tijd dood ik met het kijken naar in het Russisch nagesynchroniseerde Woody Woodpecker filmpjes op televisie. Om half elf belt Elmira weer. De toestand is stabiel, ze kan naar huis tot Knufsik zich daadwerkelijk aandient. Wordt het dan toch niet een bevalling op vrijdag de 13^e?

De reis naar het ziekenhuis is nog een hele toer. We hebben geslapen in een huis in het noordwesten van de stad, terwijl Elmira in een ziekenhuis in het oostelijke deel verblijft. Op zich geen probleem, maar na vijf minuten blijkt de centrale weg door de stad door de politie hermetisch afgesloten te zijn. Alle auto’s worden door smalle parallel weggetjes geperst wat tot behoorlijke opstoppingen leidt. Later blijkt dit te zijn omdat een minister een bouwproject in de stad bezoekt. Zoveel heisa maakt men in Nederland niet als een minister ergens op werkbezoek gaat.

Uiteindelijk lukt het ons na meer dan een half uur Centraal Aziatische rijstijl om de kliniek te bereiken. Elmira is zichtbaar opgelucht dat ze even terug naar huis kan.

Af en toe kom je dingen tegen hier in Kazachstan die je wel op de foto móét zetten. In Kazachstan zijn eigenlijk maar een paar dingen belangrijk, de televisie en de auto. Auto’s worden daarom op de vreemdste manieren uitgedost. Deze BMW op leeftijd kwamen we tegen in Shymkent.

De spoiler is met PUR schuim op de achterklep geplakt. Normaal wordt dat spul alleen gebruikt als isolatiemateriaal. Het is natuurlijk een methode om je spoiler vast te zetten, maar zeker niet een alledaagse.

Kazachstan kent een landklimaat. Dat maakt het weer hier zeer voorspelbaar en meteorologen werkloos. De periode van maart tot eind mei is het regenseizoen. In deze periode valt een groot deel van de neerslag voor het hele jaar, daarna blijft het zes maanden bijna volledig droog.

Hoewel de lente traditioneel het regenseizoen is, is het de meeste dagen zonnig. De neerslag die er valt is in hevige buien die vaak niet langer dan een half uur tot een uur duren, maar waarbij in korte tijd wel heel veel water uit de wolken loskomt. Vandaag was zo’n dag. In Shymkent viel in 20 minuten tijd zoveel water dat de afwateringsgoten langs de kant van de weg—die toch een halve meter breed en een halve meter diep zijn—het hemelwater niet meer konden verwerken. Het resultaat: blank staande straten en verbijsterde voetgangers die in weinig anders gekleed dan een T-shirt volledig nat werden geregend.

Op de boerderij van mijn schoonouders was de bui minder onschuldig. Er vielen hagelstenen met een doorsnede van anderhalve centimeter. Bovendien sloeg de bliksem in in de bovengrondse elektrische leidingen waardoor de transformator van het schapenscheerapparaat waarschijnlijk kapot gegaan is. De overige elektrische apparatuur was al uit voorzorg afgeschakeld. Definitief kan de schade nog niet beoordeeld worden want de stroomvoorziening naar de boerderij is na de blikseminslag uitgevallen.

In de ochtend belt Elmira. De gynaecoloog verwacht vandaag de bevalling. Er is vier vingers ontsluiting wat er op wijst dat de bevalling aanstaande is. Tegen twaalven vertrekken mijn schoonmoeder en ik naar Shymkent. Eenmaal daar aangekomen blijkt er nog van weinig vordering in het proces sprake te zijn. We zitten een uurtje bij elkaar, waarna Elmira voorstelt dat ik met mijn schoonmoeder even ga winkelen. Er is net een nieuwe supermarkt geopend die ze nog niet gezien heeft. Kunnen we daarna even eten in een restaurant. Mocht er in de tussentijd nog nieuws zijn dan zal Elmira mij bellen.

Weinig nieuws blijkt er te melden en wanneer we tegen zessen terug bij Elmira komen is de toestand onveranderd. Elmira verveelt zich stierlijk en heeft aan het personeel gevraagd of ze even met ons mee kan. Dat is geen probleem, tenslotte is dit een privé-kliniek dus de klant is koning. Als ze maar weer terugkomt wanneer de symptomen van de bevalling duidelijker worden.

We gaan met zijn drieën naar een familielid dat hier woont. Een neef van Elmira’s vader om precies te zijn die vroeger directeur van de gasfabriek was en nu met kinderen en kleinkinderen woont in een groot huis aan de rand van de stad. Mocht het lang duren dan kunnen we hier overnachten. Voor Elmira is het even een afleiding.

Zoals in elk Kazachs gezin kijkt men niet op of om van dit onverwachte bezoek. Er wordt extra eten klaargemaakt en voor de onaangekondigde gasten slaapgelegenheid in gereedheid gebracht. Na een half uurtje breng ik Elmira terug naar de kliniek. Nadat we daar nog een tijdje keuvelen keer ik terug naar mijn slaapplek. Mobiele telefoon naast het kussen mocht het vannacht nodig zijn. Hopelijk duurt de nacht wat langer dan de vorige.

Thuisgekomen worden de zaken bij elkaar gepakt die Elmira in de kliniek nodig zal hebben. Ondertussen heeft mijn schoonvader zijn vrouw in de bergen gebeld. Zij zal naar het dorp komen en mee naar Shymkent gaan. Het blijft tenslotte toch Elmira’s moeder. Terwijl ik de ramen van de auto nog eens van binnen en buiten goed schoonmaak—men is hier gewend om altijd met groot licht te rijden, ook op afstanden dat dat de tegenligger verblindt, dus elke glinstering moet worden voorkomen—wordt in huis een snelle maaltijd klaargemaakt. Tegen half tien zijn we gereed om te vertrekken.

De drukte op de weg naar Shymkent valt mee. Daardoor komen we iets na elven aan in de kliniek waar we Elmira achterlaten. Nog een laatste blik werpt ze in haar roze badjas naar mij voor de deur sluit. Deze nacht zullen wij op afstand doorbrengen. Elmira zal bellen zodra de eerste symptomen beginnen, zodat ik mij dan weer bij haar kan vervoegen. In de nacht rijden we weer naar Jabagly waar we om half twee aankomen.

Vorig jaar hebben mijn schoonouders voor het eerst hooi in pakjes opgeslagen in plaats van los. Dit is zeer goed bevallen en daarom willen ze dat dit jaar weer doen. De pers waarmee de pakjes gemaakt zijn is vorig jaar gehuurd. Omdat dat vrij duur is willen ze dit jaar graag hun eigen pers gebruiken. Bovendien wil Ruslan in de periode dat hij niet op het eigen land hoeft te hooien zichzelf met tractor en pers verhuren aan andere boeren zodat daarmee de aanschafkosten kunnen worden terugverdiend.

Vandaag gaan we twee persen in Sayram bekijken. Elmira heeft dit contact opgedaan toen ze op pad was voor het verkopen van onze veeverlossers afgelopen winter. Periodiek koopt deze man landbouwapparatuur in Petropavlovsk in het noorden van het land waar er een overschot aan is. Die worden in het zuiden in onze regio dan weer verkocht. Een nieuwe pers zou ongeveer 2000 euro moeten kosten, een al gebruikt model wat minder.

Op de reis terug van Shymkent naar Jabagly gaan we in Sayram even kijken. Mijn schoonvader is voor de gelegenheid mee om de apparaten op hun kwaliteit te beoordelen.

De persen zijn niet nieuw maar “functioneren nog als nieuw” zo verzekert de verkoper ons. Ze zijn uit het jaar 1985. Van eentje moet alleen de band even opgepompt worden, dan kan hij zo het veld in. Onze beoordeling is wat anders. Het metaal is op veel plekken doorgeroest, er is op vele plekken gelast om de boel bij elkaar te houden en praktisch geen enkel onderdeel is meer origineel. Als mijn schoonvader vraagt waar de grasopvoer zit die er normaal onder hangt zegt de verkoper laconiek “Ach, dat is gewoon wat metaal, dat kun je zo op de markt kopen.”

En de prijs, slechts 3000 dollar.
“Hmm” vraagt Elmira aan de verkoper: “Je had toch laatst een bijna nieuwe verkocht voor 300.000 Tenge?”?
“Ja dat klopt” zegt de verkoper die duidelijk minder snel is in hoofdrekenen.
“Volgens mij is 3000 dollar 390.000 Tenge dus dat is veel te hoog” antwoord Elmira.
De verkoper begrijpt nu dat hij te hoog heeft ingezet.

En wat deze roestbakken zullen opbrengen, 1000 dollar als hij geluk heeft. Tenslotte houden mensen hier in Kazachstan van oude rommel, maar wij kopen ze in ieder geval niet.

Vandaag gaan we weer naar Shymkent in verband met de naderende geboorte van onze Knufsik. De uitslag van het bacteriologisch onderzoek moet nu beschikbaar zijn en Elmira moet weer naar de gynaecoloog om te kijken wanneer ze moet worden opgenomen in de kliniek.

Volgens het laboratoriumonderzoek heeft Elmira geen voor Knufsik schadelijke bacteriestammen in haar neus en keel, de aanstaande pappa echter wel. Dat is niet zo gek, wanneer je ziet op welke plekken ik in de wereld al geweest ben. Het zou verrassend zijn als ik niet van één van deze plekken een interessante bacterie had meegenomen. De besmetting is echter niet dramatisch en tijdens de bevalling volstaat het dragen van een mondkapje. Daar valt overheen te komen.

Bij het onderzoek van de gynaecoloog blijkt Elmira behoorlijk verder in het zwangerschapsproces te zijn. Gisteren is Knufsik duidelijk ingedaald en op de echo is te zien dat het hoofdje naar beneden wijst. De ontsluiting is nu twee vingers—voor de kenners—en de gynaecoloog adviseert ons om ’s avonds of de volgende ochtend vroeg terug te keren naar de kliniek zodat Elmira opgenomen kan worden. De bevalling zal niet meer dan één of twee dagen later zijn zo is de verwachting.

Zo af en toe is er een dag dat ik onze auto onderhanden neem. Oliepeil controleren en tot het max streepje bijvullen—in tegenstelling tot de Kazachen die uit verkeerde zuinigheid meestal maar tot het min streepje bijvullen—de lak bijwerken waar de overvloedige stenen het metaal naar boven hebben getoverd en dergelijke.

Sinds een aantal dagen loopt één van onze banden langzaam leeg. Niet storend, ongeveer één keer in de drie dagen moet er wat lucht bij, maar toch verontrustend genoeg om eens een nadere inspectie uit te voeren. We hebben al eens een lek ventiel gehad en mogelijk is er nu weer zo’n klein ergerlijkheidje. Zeepsop komt in dit soort gevallen goed van pas. We hebben altijd een fles in onze kofferbak liggen om de bak van de ruitensproeier bij te vullen maar vandaag heb ik de inhoud gebruikt om onze band aan een nauwkeurig onderzoek te onderwerpen. Eerst flink hard opgepompt en dan maar kijken waar de bubbels vandaan komen.

Tot mijn verbazing komen er geen bubbels vanuit het ventiel, en ook de velgrand vertoont geen tekenen van een lek. Als ik het zeepsop over het profiel van de band giet zie ik waarom. In de band, bijna onzichtbaar, heeft zich een spijker genesteld. Rond deze spijker borrelen hele kleine belletjes op. Tijd voor een vervanging. Het gat zit niet op een kritische plaats en de spijker is niet al te groot, dus waarschijnlijk is dit met een plug en vulcaniseren nog wel te repareren. Maar eerst maar even het reservewiel erom. Dat geeft wel zo’n veilig gevoel.

Voor het onderhoud van het telefoonsysteem heeft elk dorp in Kazachstan zijn eigen onderhoudsmonteur. Deze houdt de vaak antieke centrale in de lucht en zorgt voor het aansluiten van nieuwe telefoons, afsluiten van wanbetalers en het repareren van de bovengrondse telefoonlijnen.

Sinds kort zijn we er achter dat het salaris van deze onderhoudsmonteurs voor een deel bestaat uit een percentage van de belkosten van de abonnees. We hadden al door dat Arapai—de monteur in ons dorp—altijd erg vriendelijk tegen ons was en heel behulpzaam bij problemen, maar we begrijpen nu ook waarom. De meeste mensen in ons dorp bellen alleen lokaal, en dat is gratis. Zij betalen hun anderhalve euro abonnementsgeld per maand en dat is het dan. Wij behoren echter tot de top vijf grootgebruikers in het dorp met internet, internationaal telefoonverkeer en bellen naar mobiele nummers. Dat tikt aan.

Vorige week kwam Arapai bij ons aan de deur met het voorstel voor ons een nieuwe eigen telefoonlijn te trekken tussen ons huis en de telefooncentrale. Tot nu toe waren we aangesloten op een centrale multikabel—samen met nog zo’n 15 andere telefoongebruikers—en internet wil dan nog wel eens wegvallen als één van de buren over de lijn begint te tetteren. Voor enkele andere internet gebruikers dichterbij de centrale had hij al een eigen lijn gelegd en die waren zeer tevreden.

Omdat er nogal een kostprijs verschil is tussen ons huidige internetverkeer en een satelliet internetverbinding besloten we van het aanbod gebruik te maken. Alleen de kabel zouden we zelf moeten betalen, arbeidsloon kwam voor rekening van de telefoonmaatschappij.

Vandaag is de kabel gelegd. Een speciale drieaderige kabel waarvan twee van koper voor het signaal, en een derde van staal zodat de kabel bij wind niet gemakkelijk kapottrekt. Dergelijke kabel heb ik in Nederland nog nooit gezien maar dat komt omdat daar de telefoonkabels allemaal onder de grond weggewerkt zijn. Kabels met trekontlasting zijn daarvoor niet nodig.

Slechts een minuut of tien zijn we zonder telefoon geweest, daarna heb ik de internetverbinding direct getest. Ik moet zeggen, een hele vooruitgang. Een uur achter elkaar on-line was hiervoor haast onmogelijk door de storingen van andere gesprekken, maar dat is geen probleem meer. Bovendien lijkt het zeker twee a drie keer zo snel te gaan, maar dat kan ook wishful thinking zijn. Als dit zo blijft kan het plan van de schotelverbinding voorlopig even in de ijskast. En Arapai kan ook tevreden zijn. Voorlopig maken we nog even gebruik van zijn telefooncentrale voor onze internetverbinding en kan hij zijn procenten blijven incasseren.

In het natte seizoen in mei en juni zijn er veel prachtige vlinders rond Jabagly te zien.

Vandaag is het feest. De herdenking van de Tweede Wereldoorlog en daarom gaan we shaslik eten bij de boerderij. Gisteren heeft Elmira het nodige shaslik vlees klaar gemaakt. Op de pennen spiesen, op het houtskool en klaar is deze lokale delicatesse. Nou ja, dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Om shaslik op pennen te spiesen moet je wel pennen hebben…

Een kleine misrekening in de planning. Alles zo mooi voorbereid, vlees gemarineerd met Nederlandse barbecuekruiden, hout gekapt, en dan gaat het mis op zo’n paar stukjes aluminium. Vorig jaar hebben we ook shaslik gegeten. Die is toen klaargemaakt door een kennis die regelmatig van ons biggetjes koopt. Ze werkt zelf in een restaurant en had de shaslik daar gemarineerd en op pennen gespiest. Maar die pennen zijn nu terug in het restaurant.

Waar haal je zo snel nog een verzameling shaslik pennen vandaan? Elmira’s oom schuin tegenover moet er een stel hebben, dus geen probleem. Maar wanneer Elmira daar naartoe loopt blijkt de deur gesloten. Logisch, want vandaag rijdt oma die daar inwoont mee in de parade in Wanovka. Dus de hele familie is op stap. Dan maar bij de overbuurman proberen. Ook daar is niemand thuis. Hij heeft namelijk een groene legerjeep en rijdt mee in de parade. Hij werkt bij het natuurreservaat—een overheidsbaan—en kon daarom niet zoals Elmira eergisteren een grote mond opzetten tegen de politie. Ja, wat nu?

Elmira pakt de telefoon en gaat wat rondbellen. Bij haar vriendin Jesgul hebben ze negen stuks maar geen gewone. Het zijn Kaufkaskische, wat betekent dat ze bijna een meter lang zijn. Meer zwaarden dus dan shaslik pennen. Maar in deze crisissituatie mogen we niet te kieskeurig zijn dus Elmira spreekt af dat ze even met de auto langs gaat om ze af te halen. Negen is wel wat weinig, maar misschien dat ze bij Lina nog een paar extra hebben. Lina werkt als adjunct-directeur voor het natuurreservaat en haar zus Dina hebben we al eens ingehuurd als vertaalster-gids bij toeristenbezoek. Dina is toevallig op bezoek en we mogen de pennen lenen, als we Dina ook meenemen naar de boerderij. Dina heeft namelijk een oogje op Ruslan en wil hem graag “helpen” bij het shaslik roken. Zo kunnen we eindelijk—met twee uur vertraging—naar de bergen voor ons feestmaal.

Ruslan toont zich weer een ware meester in het klaarmaken van de Shaslik. Terwijl de hond Barsik meekijkt of er misschien niet een klein stukje voor hem over blijft maakt Ruslan de shaslik vakkundig gaar boven het rokende houtskool.

Morgen is het feest. Er wordt gevierd dat zestig jaar geleden Duitsland officieel capituleerde en de Tweede Wereldoorlog voor de Sovjet Unie teneinde was. Eén varken zal die feestdag niet meer meemaken, althans niet in levende lijve. Dit varken is vandaag geslacht zodat we weer een tijdje van vlees zijn voorzien.

De vorige keren dat we hier varkens geslacht hebben ging dat nogal op zijn Kazachs. Een varken wordt geslacht zoals ze hier schapen plegen te ontleden. Een paar fikse hakken met een bijl tot de moten klein genoeg zijn en dan hup in de vriezer. Wat er aan restanten zo her en der overblijft wordt tot gehakt vermalen. Deze keer gaan we het anders doen.

Elmira heeft de foto’s gezien van het halve varken dat mijn ouders enkele maanden geleden in Nederland hebben gekocht. Keurig verdeeld in zakjes, inclusief een lever- en grillworst. Vandaag heeft ze geprobeerd met ons varken hetzelfde te doen. Helaas zijn wij niet bij het grove opdelen van het vlees geweest, dus het blijkt soms moeilijk terug te herleiden welk stuk vlees precies op welke plek gepast heeft, maar na een avond werk zijn de meeste hompen wel gedetermineerd en in partjes in de diepvries beland. Inclusief een stapel shaslik vlees voor morgen. Alleen de rollade en de spare-ribs moeten nog, maar daar is morgen nog wel tijd voor.

Wereldberoemd in heel Nederland, zo kun je het soms wel noemen. Wanneer er mensen uit Nederland in Jabagly komen willen ze vaak even een praatje komen maken met die zonderlinge Nederlander die daar woont. Velen hebben al vooraf van mij gehoord. Mensen die met Baobab reizen zijn in de bus al uitgebreid ingelicht door de vaste gids Nurbibi, die ook bij ons huwelijk aanwezig was. Anderen zijn via hun voorbereiding van de reis op internet tegen mij aangelopen.

Vandaag kwam een groepje Nederlanders langs waarvan één ongeveer dezelfde route had doorlopen als ikzelf. Eind negentiger jaren was hij in Almaty verzeild geraakt en had daar een vrouw ontmoet. In plaats van in Kazachstan te blijven waren zij echter na enkele jaren na Nederland teruggekeerd. Nu waren ze voor vakantie terug in Centraal Azië. Zijn Kazachse echtgenote was met kind achtergebleven bij haar moeder in Almaty, terwijl hij nu met ouders en enkele kennissen een tocht door Oezbekistan en Kazachstan maakte.

En zo zit je een uur aan de keukentafel van alles uit te leggen over het leven op het platteland hier, het inkomensniveau, de bezigheden en vooral het ontbreken van stress.

Soms krijg je dingen in het buitenland te eten waar je nog nooit van gehoord hebt. Vandaag had Elmira visgehakt gekocht. Een blikje, met daarin de gemalen restanten van een mij onbekende vissoort. Het moet net als een normale gehaktbal gebakken worden en vervolgens geserveerd met de tomatensaus die ook in het blikje zit.

Ik moet zeggen, het viel mij niet tegen. De smaak houdt het midden tussen vis en normale gehakt. Het hoeft niet elke dag op het menu te staan maar zo af en toe voor de afwisseling is het niet verkeerd.

9 Mei is traditioneel de dag dat in de landen van de voormalige Sovjet Unie de Tweede Wereldoorlog herdacht wordt. Dit jaar wordt er extra aandacht aan besteed, omdat het zestig jaar geleden is dat de Duitsers capituleerden. President Bush zal hiervoor in Moskou aanwezig zijn bij de Russische feestelijkheden, in Kazachstan wordt speciale aandacht besteed aan de veteranen.

Elmira’s oma heeft enkele dagen geleden als veteraan al een herdenkingsmedaille gekregen voor bewezen diensten in die donkere tijd. Trots liep ze de afgelopen dagen rond met de medaille opgespeld op haar borst. Over twee dagen zullen de veteranen uit het rayon in Wanovka een parade houden. Vroeger marcheerden de veteranen, maar gezien de hoge leeftijd—ze zijn bijna allemaal boven de tachtig—is dat dit jaar niet meer te doen. Daarom kwam vandaag de dorpsagent langs om te vragen of mijn schoonvader overmorgen mee zou willen doen aan de parade met de jeep. Alle mensen met een groene open jeep in het rayon was gevraagd om in de parade mee te rijden met de veteranen.

Mijn schoonvader was niet thuis, dus Elmira stond de politieman te woord. Duidelijk geïrriteerd was ze. Waarom zouden we nu op verzoek van de politie onbezoldigd aan deze parade mee moeten doen terwijl diezelfde politie regelmatig schijn verkeerscontroles hield met als enige doel om wat geld in de achterzak geschoven te krijgen? Au! Niet echt politiek correct, maar wel raak en tegen het zere been. De agent werd boos want zo moest er niet over zijn collegae gepraat worden, maar wat er aan te doen? Tenslotte weet hij zelf ook wel op welke lucratieve manier politieagenten hier aan een verhoging van hun salaris werken.

Ik denk niet, dat Elmira’s oma maandag in mijn schoonvader’s jeep in de parade meerijdt.

Vandaag wordt ongetwijfeld weer een speciale belevenis. Uit onze keel en neus moeten monsters worden genomen voor bacterieel onderzoek om te kijken of Knufsik tijdens de geboorte extra gevaar loopt. Bovendien moeten enkele bloed- en urine onderzoeken bij Elmira gedaan worden.

Het bacteriologisch laboratorium is gevestigd in een los gebouw op het ziekenhuisterrein bij de Oerombayev kliniek. Het laboratorium behoort niet tot de kliniek zelf, maar is een overheidsinstelling. Mensen die de kosten niet zelf kunnen dragen dienen eerst bij een centraal kantoor in de stad een verklaring van onvermogen aan te vragen. Voor ons is dat duidelijk niet van toepassing. Wij kunnen de kosten van de onderzoeken zelf voldoen. Totaal komen de neus, speeksel, bloed en urine onderzoeken op 1880 Tenge, ofwel 11 euro.

Allereerst gaan we naar de dame—er werken hier alleen vrouwen—die monsters uit onze neus en keel gaat nemen. In Nederland zijn daarvoor speciaal gefabriceerde staafjes beschikbaar, keurig netjes geproduceerd en gesteriliseerd voor eenmalig gebruik. De spullen hier lijken meer uit de tijd van Pasteur te komen. Stukjes aluminiumdraad—ik herken het als de hier veel gebruikte elektriciteitsdraad—zijn op het uiteinde en halverwege omwonden met katoenweefsel. Deze monsterstaafjes van eigen fabrikaat zijn vervolgens weer in een reageerbuisje gestoken. Het katoenweefsel halverwege is wat dikker gewonden waardoor het als een prop het reageerbuisje afsluit tegen invallende bacteriën. Ik hoop maar dat ze vooraf deze eigenbaksels voldoende gesteriliseerd hebben.

Met een vetkrijtje wordt een volgnummer op de reageerbuisjes geschreven. 1 t/m 4 komt er op te staan. Ondanks dat het al twaalf uur is zijn we kennelijk de eerste klant vanochtend.

Nu moet Elmira haar bloed afgenomen worden voor een aantal onderzoeken. Dit gaat weer in een andere kamer. De apparatuur hier is verrassend modern. In een hoek staat een automatisch bloedanalyse apparaat met computersturing. De schermen zijn in het Engels dus dit apparaat is geïmporteerd. Het bloed wordt met wegwerpspuiten afgenomen. We zijn hier duidelijk in een modernere afdeling van het laboratorium aangekomen.

Voor een paar analyses moet Elmira’s bloed nog op een tweede plaats in het laboratorium worden afgenomen. Ook hier heeft men het niet erg druk zacht gezegd. De kamer is ongeveer vijf meter lang en twee meter breed. In de lange wand zijn vensters die op de straat uitkijken. Langs deze wand is een lange tafel geplaatst waaraan vier laboranten zitten.

Nou ja zitten… Pas na een halve minuut valt het mij op dat de eerste laborante wel erg stil over haar werk gebogen hangt. Nee, ze hangt niet, ze slaapt. De tweede is in een tijdschrift kruiswoordpuzzels aan het oplossen. De derde heeft een microscoop voor zich, maar er ligt niets onder. Verveeld draait ze aan de knoppen van de microscoop het objectief op en neer.

Wij moeten bij de laatste laborante zijn. Een Russische vrouw op leeftijd en van formaat. De overige drie zijn jongere Kazachse laboranten. Er is hier duidelijk sprake van overcapaciteit. De enige van de vier met lange ervaring doet de onderzoeken. De anderen mogen slapen, puzzelen of spelen. Op deze manier zal het niet lukken om de nieuwe generatie veel werkervaring bij te brengen vrees ik. In ieder geval is er één voordeel. Van wachtlijsten hebben ze hier nog nooit gehoord.

Over een uurtje zijn de resultaten klaar, behalve die van het bacteriologisch onderzoek. Dat onderzoek moet een week op kweek staan. Of we dus wat later op de dag even willen terugkomen. We stappen in de auto en zoeken een restaurant voor het middagmaal. Een uur en tien minuten later staan we weer op de stoep bij het laboratorium. Alle uitslagen zijn er, volgens oud Kazachse tradities op een klein vodje papier geschreven met een stempel erop. Want zonder stempel is een document geen document in dit land.

Als Nederlandse man wil ik graag bij de geboorte van ons eerste kind zijn. In Nederland is dat heel normaal, zeker omdat veel bevallingen thuis plaatsvinden. In Kazachstan is het echter zeer ongewoon. Elmira zal waarschijnlijk bevallen in de Oerombayev kliniek in Shymkent. Vandaag zijn we daar voor een vooronderzoek geweest.

Zoals het zich laat aanzien duurt het volgens de gynaecoloog nog een dag of tien voor de bevalling plaatsvindt. Er zijn geen complicaties op dit moment, alleen is de baby—net als de vader—redelijk uit de kluiten gewassen. Op dit moment schat ze het gewicht op 3500 tot 3700 gram. Daar zal in de komende week nog wat bijkomen, dus onze eerste zal zeker niet ondervoed ter wereld komen. Misschien was het voor Elmira gemakkelijker geweest als onze Knufsik wat kleiner was geweest, maar daar is weinig aan te doen. Knufsik blijft volgens het onderzoek nog zeker een week zitten en of we op 11 mei weer langs willen komen voor een vervolg onderzoek. De gynaecoloog kan dan kijken of opname al noodzakelijk is of dat we nog een paar daagjes kunnen wachten.

Het is wel wat ongebruikelijk dat ik als man bij de bevalling wil zijn en daarom moeten er een aantal voorbereidingen worden getroffen. Eén van de zaken die onderzocht moet worden is of ik ook schadelijke bacteriën in mijn luchtwegen heb die de nieuwe wereldburger onverhoopt kunnen besmetten. Ook Elmira moet hierop onderzocht worden. Bovendien moet van Elmira de Rhesus factor bepaald worden en nog een paar andere bloedonderzoeken. Hiervoor moeten we langs het laboratorium op hetzelfde ziekenhuisterrein. Omdat het laboratorium alleen ’s ochtends geopend blijkt te zijn besluiten we om hiervoor morgen terug te komen.

Het voorjaar is traditioneel in Kazachstan het seizoen van het verwekken van de kalveren. Met de negen maanden dracht komen ze dan in de winter ter wereld, in de beschermende omgeving van de stal. Na een paar maanden kunnen ze dan buiten huppelen en bij mooi weer mee de bergen in om daar op de fris groene weiden te dartelen.

Bij een aantal koeien van mijn schoonouders blijkt het moeilijk om te bepalen wanneer ze tochtig zijn. De herder die dagelijks met het vee mee is de bergen in heeft er duidelijk geen zicht op en interesse in. Daarom hebben we besloten een aantal koeien met een hormoonspuit te synchroniseren. Hierdoor wordt de vruchtbare cyclus herstart, waardoor na enkele dagen de koeien ontvankelijk zijn voor het sperma. De toepassing van hormonen om de vruchtbare cyclus van vee te synchroniseren is hier in Kazachstan veel gebruikelijker dan in Nederland. Veel vee wordt geweid op afgelegen plekken in de bergen. Daardoor is het vaak niet praktisch dat—zoals in Nederland—de inseminator even langs wipt om een inseminatie uit te voeren. In plaats daarvan wordt de vruchtbare cyclus van de dieren gesynchroniseerd zodat met één bezoek vele inseminaties kunnen worden gedaan, of de koeien eventueel tijdelijk naar een wat gemakkelijker te bereiken plek kunnen worden gebracht.

Na de hormoonspuit zijn enkele koeien zichtbaar tochtig geworden. We gaan er vanuit, dat de andere koeien op ongeveer ditzelfde moment aan de stier willen. Daarom zijn we met zes spermarietjes naar de boerderij getogen. Voor de zekerheid hebben we sperma genomen van onze meest vruchtbare stier, om de kans dat de bevruchting een succes wordt te verhogen.

Elmira’s vader heeft voor het televisiebezoek van enkele maanden geleden een verplaatsbare metalen constructie in elkaar gelast waarin de koeien worden geplaatst voor de inseminatie. Stukken handiger dan de plek waar we het tot nu toe deden in één van de stallen. Het wordt daardoor bijna lopende band werk. Terwijl ik tussentijds steeds een nieuw rietje gereed maak voor gebruik wordt in de stellage een nieuwe koe geplaatst. Niet meer dan tien minuten neemt het insemineren van zes koeien hierdoor in beslag.

Eén probleem is er nog wel. De lange plastic handschoenen sluiten hermetisch af, waardoor mijn arm gaat zweten. Daardoor is het lastig om na de eerste inseminatie een nieuwe handschoen aan te trekken. Talkpoeder is er niet, maar wel bakmeel. Dat blijkt wonderwel te werken. Een handige ontdekking wanneer we bij warm weer moeten insemineren, omdat ik dan wel vaker problemen heb om de handschoen zonder problemen aan te trekken. Bakmeel behoort daarom vanaf nu tot de standaarduitrusting van onze inseminatieset.

Omdat afgelopen weekend de dag van de arbeid was moesten we tot vandaag wachten op nieuws over onze kapotte computervoeding. We hebben vorige week het telefoonnummer van Sasja van de computerzaak gekregen maar omdat we toch een aantal inkopen in Shymkent gaan doen hebben we besloten om er vandaag maar even langs te gaan.

We zitten nog maar net vijf minuten in de auto op weg naar Shymkent of de telefoon gaat. Mijn moeder uit Nederland belt om te vragen waarom emails zo lang op zich hebben laten wachten. Ze dacht dat Elmira misschien al aan het bevallen was. We kunnen haar geruststellen. Elmira zit gewoon naast mij in de auto en de problemen zijn niet medisch, maar technisch van aard. We hadden sowieso het plan vanuit een internetcafé vandaag even een algemeen berichtje rond te zenden over onze communicatieproblemen, maar één familielid is nu al ingelicht.

De computerzaak ligt aan het begin van de route. Sasja blijkt eerst moeilijk te vinden. Nadat de kassière hem twee keer omgeroepen heeft komt hij er aan. De computervoeding? Oh, die hoeft niet nieuw besteld te worden. De reparatieafdeling heeft kans gezien om hem weer te repareren. Of we onze laptop ook meegenomen hebben om hem even te proberen? Nee, dat hebben we niet. We dachten dat de voeding onherstelbaar beschadigd was, maar in dit land is men kennelijk in staat om ook zwartgeblakerde elektronica weer tot leven te brengen. Na wat heen en weer gepraat kunnen we de voeding meekrijgen. Mocht de laptop het toch nog niet doen, dan kunnen we morgen terugkomen en zal de voeding voor een tweede keer gratis worden nagekeken. 6500 Tenge kost het grapje, ofwel bijna 40 euro. Niet helemaal in het prijsschema wat we gewend zijn hier in Kazachstan, maar voor een nieuwe voeding betaal je al gauw 100 euro of meer, dus we mogen niet klagen.

Met de voeding in de hand, en met ten opzichte van een nieuwe voeding een hoop geld bespaard lopen we nog even de rest van Planeta Elektroniki door. We zijn er al eerder geweest om een stofzuiger te zoeken. Het model dat Elmira toen wilde—met spitse zuigmond voor in de kleine hoekjes—bleek er toen niet te zijn. Ons oog valt nu op een geel model. Niet te duur, 75 euro, en volgens het opschrift een Philips. We kijken elkaar aan. Ach, dat moet wel kunnen.

Wanneer we weer thuis komen is het eerste wat we doen controleren of de laptop weer wil opstarten met de gerepareerde voeding. De stekker gaat in het stopcontact, de lampjes op het front gaan branden. Dat is een hoopvol teken. De aan-knop wordt ingedrukt en het scherm licht op en vraagt om het wachtwoord. Daarna start het systeem weer keurig netjes op. We zijn weer in de lucht.

En het volgende dat we uitproberen? Natuurlijk de stofzuiger. Elmira is duidelijk in haar nopjes. De oude Sovjet straaljager kan definitief met pensioen.

Vlak na mijn aankomst in Almaty op 23 april heb ik met Elmira gebeld. Vanwege haar hoogzwangere status kon ze toen niet naar Almaty komen en moesten we noodgedwongen nog anderhalve dag wachten op ons samenzijn. Eén van de eerste dingen die Elmira mij toen door de telefoon vertelde was dat Terra het leven had gelaten. Terra was één van de beste koeien van mijn schoonouders.

Elke dag wordt het vee onder begeleiding van een herder op de berghellingen geweid. Op sommige plekken komt in het voorjaar een kruid voor dat bij vee in de darmen voor enorme gasvorming zorgt waaraan het onfortuinlijke dier bij niet snel ingrijpen binnen een kwartier kan overlijden. Vorig jaar is dat met onze Wietske 1 gebeurd en nu was Terra het ongelukkige slachtoffer. Snel ingrijpen, wat bestaat uit het met een mes een opening maken door de huid naar de pens zodat het gas kan ontsnappen mocht niet meer baten.

Het merendeel van het vlees van Terra is verkocht. Vandaag eten we het restant, klaargemaakt als Goulash.

Verslaving ja, zo kun je het rustig noemen. Kazachen zijn van oudsher theedrinkers. Niet één kop of twee, nee je hoort in Kazachstan minstens vijf koppen thee per keer te drinken voor je erbij hoort. Een theepot is hier al gauw twee tot vier liter en bij de wat traditionelere gezinnen wordt getapt uit de samofaar waar minimaal vijf liter warm water in zit.

Koffie wordt slechts door een enkeling gedronken. In de rijkere gezinnen Nescafé, in de armere gezinnen één of ander onbekend merk. Zo’n jaar geleden hebben we in Shymkent Moccona Continental Gold van Douwe Egberts ontdekt. Oploskoffie net als Nescafé, maar met een meer Nederlandse smaak. Het drinkgedrag in de familie is daardoor volledig omgeslagen. Er wordt nu vooral koffie gedronken en slechts sporadisch thee. Kennelijk hebben de Kazachen na eeuwenlang theedrinken ook door dat variatie van spijs doet eten.

1 Mei is traditioneel in Kazachstan de dag van de arbeid. In de communistische tijd werd deze dag groots gevierd, maar tegenwoordig is de dag nauwelijks te onderscheiden van andere dagen. Oké, er wordt meer gedronken op deze dag en er zijn meer Kazachen uit de stad die de natuur bij het Aksu-Djabagly natuurreservaat komen opzoeken, maar van parades is weinig sprake meer. Het enige opvallende in ons rayon was het aanbieden van tien nieuwe politiewagens aan het politiekorps door de regering. Zeven zhiguli’s van hetzelfde type als onze auto, en drie Lada Niva’s. Dat zal wel een verhoging van het aantal snelheidscontroles betekenen vermoed ik.

Nou ja, niet alle politiewagens zijn al operationeel. Toen de wagens in optocht wilden wegrijden weigerde één te starten. Het blijft hier Kazachstan tenslotte.