Al maanden zit Elmira’s moeder er tegenaan te hikken om een nieuw fornuis te kopen. Het huidige fornuis is bijna 25 jaar oud en aan vervanging toe. Eén van de drie branders doet het helemaal niet meer. Het rooster is jaren geleden kapot gegaan en Elmira’s vader heeft daar toen van betonijzer een provisorisch nieuw rooster voor in de plaats gemaakt.
Een paar maanden geleden zijn we al naar Shymkent geweest om een fornuis uit te zoeken, maar de aanschaf is er tot nu toe nooit van gekomen. Nu we echter een imperiaal op de auto hebben is transportprobleem geen reden meer en Elmira en ik hebben fiat van mijn schoonmoeder gekregen om vandaag het fornuis in Shymkent te gaan kopen. Het is een waarlijk staaltje vernuft dat we ’s avonds mee naar huis nemen. Een grill, elektrische ontsteking van de gaspitten en vlambeveiliging waardoor de gastoevoer automatisch wordt gestopt wanneer de vlam per ongeluk uitwaait. Een feature die volgens mij al decennia lang op alle gasfornuizen in Nederland zit, maar nu als noviteit in Kazachstan is geïntroduceerd.
Wij behandelen onze auto wat anders dan de gemiddelde Kazach. Zo komt er elke tienduizend kilometer nieuwe motorolie in. De teller is reeds voorbij de dertigduizend, dus het is tijd voor nieuwe olie. Bovendien heb ik olie gekocht voor de versnellingsbak en differentieel. Zelf had ik een paar dagen geleden al geprobeerd om de motorolie te vervangen, maar de carterdop was lastig los te draaien en om te voorkomen dat ik hem daarna niet meer helemaal dicht zou kunnen draaien hadden Elmira en ik besloten het wisselen van de olie dan maar in de garage te laten doen.
Er staan nog steeds twee nieuwe banden in de garage ter vervanging van de twee meest versleten banden onder de auto—Op het wegdek hier gaan banden van Russische makelij duidelijk minder lang mee dan Westerse banden op de Nederlandse wegen—en die laten we dan ook direct om de velgen leggen. De garage waar we de auto gekocht hebben bevalt niet helemaal waardoor we vandaag naar een andere garage in Bellawodda gaan. Deze garage is ons aangeraden door de man die periodiek onze kleppen en carburator afstelt en ze hebben daar zelfs een computergestuurde uitlijninstallatie.
We komen tijdens de middagpauze aan en besluiten daarom eerst wat te gaan eten in een lokaal restaurant. Het meeste vruchtensap is op, alleen tomatensap is nog over. Elmira drinkt dat wel vaker dus we bestellen een liter. Het is voor de eerste keer dat ik tomatensap drink en ik moet zeggen dat ik in het verleden daarmee een goede keuze heb gemaakt want ik vind het ronduit vies.
Na het middageten gaan we naar de garage waar inmiddels een paar van de monteurs teruggekomen zijn. De auto gaat op de brug en ze proberen de carterdop los te draaien. Ik zit met belangstelling naar het tafreel te kijken. Elmira had mij al half en half uitgemaakt voor watje omdat ik de dop een paar dagen geleden niet los kon krijgen, maar nu ziet ze met eigen ogen dat de dop werkelijk muurvast zit. Met een hamer wordt de inbussleutel in de dop getimmerd, maar het heeft allemaal geen effect. Uiteindelijk wordt een lange staaf aan de dop vastgelast en kan door twee man de dop los worden gedraaid. Het was dus zeker geen schande dat ik de dop niet l0s kon draaien. Door het lassen moeten we een nieuwe dop kopen. Die is in een klein stalletje tegenover de garage te koop. Toch een goede keus dat we een Lada gekocht hebben. Het zoeken van reserveonderdelen is daardoor geen probleem. Stel je voor dat ik zo’n zelfde probleem met een Westerse auto had gehad.
Tijdewns het vervangen van de olie worden door een andere monteur de twee banden verwisseld. Ieder werkt hier voor zichzelf en daardoor zijn de monteurs zeer gemotiveerd. Na een halfuurtje is alles klaar en wordt de auto weer van de brug gehaald. We krijgen de oliejerrycans terug. De jerrycan met de transmissieolie blijkt nog onaangeroerd te zijn. We vragen daarom de monteur waarom hij de olie niet vervangen heeft. Het antwoord is simpel en typisch Kazachs: “Ik heb in de versnellingsbak gekeken en ik vond dat die olie nog voldoende goed was”. Een Kazach was hier waarschijnlijk heel blij mee geweest, maar wij vervangen de olie liever vóórdat de kwaliteit naar beneden gaat. De auto gaat daarom nog even op de brug en in tien minuten worden differentieel en versnellingsbak voorzien van nieuwe schone olie.
Omdat er wat ruimte op het stuurhuis zit gaan we nog even naar de naastgelegen uitlijnopstelling. De voorwielen worden netjes uitgelijnd, de speling wordt uit het stuurhuis gehaald—wat bij een Lada heel simpel kan met een stelbout, maar bij de meeste moderne auto’s onmogelijk is—en met een als nieuwe auto rijden we naar Shymkent voor verdere inkopen.
Ruslan heeft al tijden last van zijn pink. De vinger hangt er maar wat bij, de hand is dik en het is lastig en pijnlijk om hem recht te trekken. Net zoals een Kazach een auto pas repareert als de onderdelen achter hem op het wegdek zijn gevallen vond Ruslan het tot nu toe niet nodig om naar de dokter te gaan. Maar de klachten worden niet minder en vandaag hebben Elmira en ik hem eindelijk kunnen overtuigen dat het toch niet zo’n slecht idee is om in het ziekenhuis een Röntgenfoto te laten maken om te kijken of er niet iets gebroken is. Omdat Ruslan ook in Shymkent onderdelen voor de tractor moet kopen gaat hij vandaag mee naar het diagnostisch centrum aldaar.
Medische zorg is in Kazachstan anders georganiseerd dan in Nederland. De basisvoorzieningen—zoals de huisarts, vaccinaties voor kinderen en dergelijke—zijn gratis, voor “specialistische” hulp zoals het maken van Röntgenfoto’s moet een nominaal bedrag betaald worden. Voor 460 Tenge (nog geen drie euro) wordt er een foto van Ruslan’s hand gemaakt en kijkt een specialist wat er aan de hand is. Op de foto is geen breuk te zien. De arts adviseert Ruslan om naar een rheumatoloog te gaan voor verder onderzoek, maar daar heeft hij geen tijd voor. Het is hooitijd dus er moet gewerkt worden. Als de pink er in september nog losjes bijhangt is dat misschien een optie.
In Kazachstan houden ziekenhuizen en andere medische instellingen geen uitgebreid patiëntenarchief bij en dus krijgt Ruslan de Röntgenfoto mee naar huis.
Het leven in Kazachstan is saaier dan in Nederland. Daarom heeft men er een handje van om als er iets gevierd moet worden om dat dan heel uitbundig te doen. Ik heb al eens geschreven over het grote aantal bruiloften dat plaats vindt in de herfst. Gisteren was het feest bij de overburen. Van heinde en verre waren familieleden gekomen om aan het feest deel te nemen. De overbuurman werkt in het Aksu-Djabagly natuurreservaat en daarom stond er voor overdag een bezoek aan het reservaat op het programma.
Voor de avond was een life band ingehuurd. Wij hebben dat geweten. Ondanks de goede geluidsisolerende eigenschappen van een 60 centimeter dikke muur van leem en stro lagen we op onze superorthopedische matrassen heen en weer te schudden. Tot twee uur ’s nachts hield de band de sfeer erin. Vandaag gaat het feest nog door, maar hopelijk zijn de feestgangers tegen de avond zo ladderzat van de wodka, dat ze niet nog eens zo’n luidruchtige nacht gaan produceren.
Van jaren geleden herinner ik mij nog de reclame op de televisie met het muziekje “Ik hou van lekker fris, ik hou van lekker anders, ik hou van lekker anders lekker fris”. Het melodietje om Heinz Sandwich Spread aan te prijzen. Ik heb dat spul nooit op mijn brood gesmeerd. Het is altijd gebleven bij zaken als hagelslag, kaas en banaan.
Sinds kort beschikken we over een grote nieuwe koelkast en die moet natuurlijk vol. Toen we bij het winkelen in Shymkent in de supermarkt tegen een rek met allemaal Heinz sauzen aanliepen en ik de Sandwich Spread zag staan besloot ik daarom om maar eens een potje te proberen. De eerste pot is nu bijna leeg en ik moet toegeven, het overtreft alle verwachtingen. Het lijkt een beetje op selleriesallade, maar dan voller van smaak. Gek eigenlijk. Wanneer dat melodietje van 15-20 jaar geleden niet door mijn hoofd had gespeeld dan had ik het potje hoogstwaarschijnlijk in de schappen laten staan. Interessant hoe reclame ook na jaren nog zijn werk kan doen.
Even wat nieuwe informatie over de gelegenheidsaankoop van een koe en kalf die we bijna een maand geleden gekocht hebben. Na een maand elke dag een beetje bijvoederen en fris gras van de berghellingen is de productie nu van 3 naar 12 liter melk per dag. Een goede productie gezien de stier en koe waar dit dier van afstamt.
De les die we hieruit kunnen leren: Je kunt uit de onderkant van een koe niet meer halen dan je er aan de voorkant instopt. Het is af en toe echt schrikbarend hoe “economisch” de Kazachen hier denken. Althans economisch is het woord dat ze zelf gebruiken waneer ze weer ergens een paar Tenge op bespaard hebben. Kortzichtig zou ik het liever willen noemen.
“Wauw, ik ben al een maand en één dag”, lijkt Nathalie hier te denken, “een echte grote meid!”
Nathalie is vandaag één maand oud geworden. Van pappa en mamma heeft ze een mooi cadeau gekregen, een mobiel die muziek maakt, ronddraait en boven het bed gehangen kan worden. Met de klompjes van neef Sybren aan is het een echte feestdag.
De eieren van onze kippen smaken vandaag niet zoals we gewend zijn. Nadat ze gekookt zijn is de inhoud op sommige plekken nog waterig en korrelig. Dat ze bebroed zijn is onwaarschijnlijk, want ’s ochtends en ’s avonds kijken we in het kippenhok of er nieuwe productie is.
Vandaag zijn we er achter welk probleem er met de eieren is. De nieuwe koelkast staat af fabriek vrij koud afgesteld en de thermometer die we er gisteren in gelegd hebben geeft aan dat het er -2 graden Celcius is. Niets mis dus met de eieren zelf, maar ze zijn waarschijnlijk bevroren geraakt. Een kwestie van de thermostaat een beetje bijstellen en we hebben in het vervolg weer prima eieren van onze eigen kippen.
De trouwe lezers zullen ongetwijfeld de stilte van drie weken op de weblog opgemerkt hebben. Niet alleen de eerste weken van Nathalie heeft veel van onze tijd genomen. Ook technische zaken zoals een langdurige stroomstoring waardoor wij nachten achterelkaar bij kaarslicht de luiers van Nathalie hebben verschoond hebben hun invloed gehad op het verschijnen van de dagelijkse update. Computers schijnen nu eenmaal stroom nodig te hebben om te werken.
De belevenissen van de afgelopen weken zijn echter allemaal opgeschreven en zullen vanaf nu met terugwerkende kracht op de weblog verschijnen. Chronologische volgorde kan ik niet helemaal beloven.
Vier dagen zitten we inmiddels zonder stroom. 17 gezinnen zijn van de transformator afgesloten omdat de centrale elektriciteitsmeter van dit segment voor de zoveelste keer opgefikt is. Tot nu toe heeft men altijd de meter laten repareren omdat dat iets goedkoper is dan een nieuwe te kopen, maar als Nederlander met een wat andere kijk op de zaak heb ik besloten vanochtend naar Shymkent te gaan om een nieuwe elektriciteitsmeter te kopen. Wat die nieuwe meter meer kost dan een reparatie betaal ik uit eigen zak. Tenslotte gaat het niet om grote bedragen en ik heb er groot belang bij dat de stroomvoorziening in de straat probleemloos verloopt. Ik moet bovendien nog olie kopen voor onze auto, dus dat kan in één actie door.
Vroeg in de ochtend vertrek ik naar Shymkent. De ochtendstond heeft goud in de mond zogezegd, en in Kazachstan geldt ook de ochtendstond heeft koud in de mond. Tot een uur of elf is het heerlijk koel. Pas daarna begint de zon te branden. Zelf heb ik geen problemen met vroeg naar Shymkent te gaan maar Elmira heeft altijd zogezegd moeite met opstijgen. Nu Nathalie onderdeel uitmaakt van ons gezinnetje is dat nog een graadje erger geworden. Maar nu ik alleen ga is er geen probleem om al vroeg af te reizen. Elmira en Nathalie kunnen dan nog een paar uur doorslapen.
Op de bazaar in Shymkent kan ik inmiddels mijn weg vrij goed vinden. Wij hebben al eens eerder een elektriciteitsmeter en een stel automaten gekocht voor ons in aanbouw zijnde huis, maar dat was voor 380, terwijl we nu een meter voor 220 moeten hebben. De prijs blijkt zelfs nog aanzienlijk lager dan in Wanovka. Een meter die maximaal 60 Ampere aan kan kost hier 2400 Tenge. Ik koop er daarom direct maar twee stuks. De meter bij mijn schoonouders thuis is een tijdje geleden afgekeurd en nu moeten ze elke maand 150 Tenge extra betalen omdat de meter niet nauwkeurig genoeg is. Als daar een nieuwe meter komt vervalt die toeslag, dus een nieuwe meter heeft zichzelf binnen niet al te lange tijd terugverdiend.
Iets na twaalven ben ik weer thuis. Een lokale elektricien die ook zonder stroom zit is bereid op zondag de meter in bedrijf te stellen. Een half uurtje later hebben we daardoor weer elektriciteit.
Heerlijk slapen op mijn Snoopymatrasje in mijn beertjes pakje.
Eén van de aankopen ten tijde van de bouw van het hotel was een ZIL vrachtwagen. Deze in 1983 uit de fabriek gerolde wagen is altijd op zijn Kazachs onderhouden. Dat wil zoveel zeggen dat er alleen gerepareerd wordt als er iets kapot gaat én wanneer datgene wat kapot gegaan is ook echt nodig is voor het gebruik. Als het niet echt nodig is wordt het simpelweg gesloopt.
Omdat mechanisch de auto nog heel lang mee kan—de ZIL fabrieken staan er om bekend onverwoestbare lompe brokken staal te produceren—ben ik begonnen de vrachtwagen op wat meer Westerse wijze te onderhouden en reviseren. En dat levert af en toe verrassende dingen op.
Vandaag heb ik het luchtfilter gereviseerd. In de meeste moderne auto’s bestaat het luchtfilter uit een ronde doos waarin een vervangbaar filterelement is geplaatst. Als het filter vuil is wordt het element verwijderd en een nieuw element teruggeplaatst. Vele auto’s en tractoren uit de Sovjet periode kennen een ander systeem. Bij deze voertuigen bestaat het luchtfilter uit een blikken trommel. In deze trommel zit een filtermassa die nog het meeste lijkt op een dikke dot vissnoer. Onder in de blikken trommel zit motorolie. De lucht wordt eerst door de motorolie gezogen waardoor de stofdeeltjes in de aangezogen lucht plakkerig worden. Die plakken vervolgens door de olie aan de filtermassa vast. Periodiek wordt met benzine de filtermassa uitgewassen om het stof en zand uit het filter te verwijderen.
Een interessant filtersysteem—zeker in de communistische tijd waarin reserveonderdelen slechts sporadisch voorhanden waren—omdat geen vervangingsonderdelen noodzakelijk zijn. Nu is onze vrachtwagen dik 20 jaar oud, en bij het kijken door de openingen van de filterdoos had ik al het idee dat in die 20 jaar er slechts weinig schoonmaakacties waren uitgevoerd. Omdat dompelen in benzine en afwasmiddel naar mijn gevoel niet genoeg resultaat opleverde heb ik vanochtend de doos geopend door het om het huis gekrompen deksel los te buigen.
Het resultaat is te zien op onderstaande foto.
Het huis bleek van binnen helemaal zwart door aangekoekt vuil. Het filterelement was nauwelijks meer als zodanig herkenbaar. Vol met zand, leem en olie aan de buitenzijde, maar aan de kant van de carburator half weggebrand. Kennelijk had de motor vroeger last gehad van ongecontroleerde terugslag in de zuigleiding, want nog maar de helft van het filtermateriaal was aanwezig. De andere helft was verkoold of in de motor gezogen.
Gelukkig wordt filtermateriaal voor dergelijke motoren nog steeds verkocht. Een normale Kazach zou waarschijnlijk gedacht hebben dat een half filter nog steeds filtert, maar omdat in een zanderig gebied als zuidelijk Kazachstan een luchtfilter van essentieel belang is voor de levensduur van een motor heb ik een nieuwe vulling gekocht. Bovendien heb ik met benzine, schuursponsjes en afwasmiddel het filterhuis volledig schoongemaakt zodat het blanke metaal weer naar boven kwam. Het resultaat is te zien op de tweede foto. Ooit heeft de zwartgeblakerde massa zoals ik die in het filter aantrof dezelfde lichtgele kleur gehad als het nieuwe materiaal dat de komende jaren zijn diensten mag bewijzen.
Wie de weblog gevolgd heeft zal al gelezen hebben dat wij gebruik maken van een oude doorgeroeste koelkast uit het Sovjet tijdperk. De gaten in de bodem zijn zo groot dat de elektromotor constant staat de draaien om de inhoud nog enigszins koel te houden. Dit heeft ook zijn neveneffecten. Het water uit de steeds weer nieuw aangevoerde vochtige buitenlucht slaat neer op het koelelement waardoor er minstens één keer per maand ontdooid moet worden om de inhoud van het vriesvak van het aangegroeide ijs te ontdoen. We zitten nu voor de derde dag achtereen zonder stroom en de inhoud van de koelkast hebben we zolang bij de overburen gestald. Een goede gelegenheid om een vervanger te kopen.
Goede elektrische apparatuur is alleen in Shymkent te koop. Daarom stappen we voor de tweede achtereenvolgende dag in de auto om in Shymkent inkopen te doen. Niet alleen een koelkast moet gekocht, ook een nieuwe accu voor de vrachtwagen. Gisteren hebben we bij het kopen van de imperiaal al op de autobazaar rondgekeken naar goede accus. Het was toen laat in de middag en de meeste stalletjes waren gesloten. Vandaag zijn we echter rond tweeën in Shymkent en zijn de meeste verkopers nog aanwezig. In Nederland is het kopen van een accu niet lastig. In Kazachstan kan dat echter de nodige hoofdbrekens kosten. Veel accu’s worden gemaakt in China en zijn van matige kwaliteit. Een levensduur van 6 maanden is geen uitzondering. Bovendien zijn niet alle accupolen geschikt voor de accuklemmen in onze vrachtwagen. Dat komt omdat onze vrachtwagen een 12 Volts elektrisch systeem heeft. Grote vrachtwagens zoals de Kamaz hebben net als Europeese vrachtwagens een 24 Volt boordspanning die wordt bereikt met twee in serie geschakkelde accus. Voor onze vrachtwagen is één zo’n accu voldoende, maar dan wel met de aansluitklemmen van een personenauto. Uiteindelijk vinden we een geschikte kandidaat. Fabriek in Rusland, 1 jaar fabrieksgarantie en 190 Ampereuur. Voldoende om ook een koude start van onze achtcylinder zonder problemen te laten verlopen. Alleen blijkt er één nadeel. Het gevaarte heeft niet alleen veel capaciteit, maar ook veel gewicht. 50 kilo moeten Ruslan en ik naar de auto sjouwen.
De volgende stop is bij Planeta Elektroniki. De elektrozaak die niet lang geleden geopend is en waar we al een stofzuiger gekocht hebben en de voeding van mijn laptop hebben laten repareren.
Zeker een dertigtal koelkasten staan er opgesteld van verschillende merken en uitvoeringen. In bijna alle gevallen gaat het om kombi’s. Een deel als koelkast en een tweede deel als vriezer. Separate koelkasten of vriezers worden niet verkocht. Het is dus zaak een exemplaar uit te zoeken dat een zo goed mogelijke verhouding heeft tussen koel- en vriesinhoud. Onze bedoeling is om zo af en toe een varken te slachten en grotendeels in te vriezen. Een grote vriesinhoud is dus belangrijk. De meeste modellen hebben echter maar een kleine vriezer. Ons oog valt op een model met een koelinhoud van 200 liter en een vriesinhoud van 120 liter. Het is een type met een speciale koeling waardoor het niet noodzakelijk is periodiek ijs te bikken. Er zijn verschillende kleuren. Wit, zilvergrijs of met houtnerf. Uiteindelijk valt de keus op de zilvergrijze. 66500 Tenge, ofwel 400 euro. Een westerse prijs, maar daarvoor dan ook westerse kwaliteit. Hopelijk houdt deze het even lang vol als het Sovjet apparaat.
De door ons uitgezochte koelkast wordt door twee medewerkers naar buitengesjouwd waar Ruslan en ik helpen om het apparaat op de imperiaal te leggen. 90 kilo weegt het gevaarte. We snoeren het stevig vast en de reis naar huis kan beginnen. Onze Lada hangt wat achterover door de vracht en de accu in de kofferbak, maar zonder problemen bereiken we Jabagly.
De foto is van een paar dagen later toen er weer stroom was.
In de jaren zeventig was de imperiaal een veel voorkomende verschijning in Nederland. Een rek bovenop het dak van de auto om grote voorwerpen te vervoeren. Sindsdien is de imperiaal in onbruik geraakt. Het negatieve effect op het brandstofverbruik, de skibox en de bezorgservice die veel winkels met grotere artikelen—zoals bouwmarkten, meubelzaken etc—er tegenwoordig op na houden hebben ervoor gezorgd dat de imperiaal in Nederland nog slechts een zeldzame verschijning is.
In Kazachstan is dat anders. Voor vervoer van grote zaken is men aangewezen op creativiteit, of de imperiaal. In het verleden hebben we de nodige grote zaken uit Shymkent vervoerd via de streekbus. De buschauffeur verhuurt overtollige zitplaatsen in de bus om vracht te vervoeren. Op deze manier hebben we onder andere al matrassen, een bureau en een wasmachine vervoerd. Tegenwoordig rijdt er echter een kleinere bus tussen Jabagly en Shymkent waardoor er niet zoveel plaats meer is als vroeger. Bovendien hebben wij ook nog al eens zaken van andere plaatsen te vervoeren. Vandaar dat we vandaag in Shymkent een imperiaal—of bagazjniek in het Russisch—gekocht hebben.
Het heeft best wel tijd gekost om Elmira te overtuigen dat een imperiaal een handig hulpmiddel was. Mijn toch enigszins ijdele echtgenote vond het een afzichtelijk geval bovenop een auto, maar uiteindelijk hebben mijn argumenten over de functionaliteit het gewonnen van de esthetische argumenten.
Vandaag is de stroom uitgevallen. Gelukkig zijn de toeristen naar huis, want zonder elektriciteit is het wel erg lastig wanneer er toeristen zijn. Reden van de stroomuitval is weer dat de centrale elektriciteitsmeter doorgebrand is. Dit probleem begint wel erg vervelend te worden. Eén van de buurtbewoners is langs geweest om 120 Tenge te collecteren bij de 17 gezinnen die op deze meter zijn aangesloten om de meter opnieuw in Wanovka te laten repareren. Hopelijk zitten we deze keer niet al te lang zonder stroom.
Zeven dagen hebben de toeristen uit Duitsland bij Elmira’s ouders gebivakkeerd. Vanavond breng ik hen terug naar het treinstation in Tjulkebas vanaf waar ze terug zullen reizen naar Almaty. Onze Lada is niet al te groot, maar het lukt om de vier passagiers met alle bagage er in te persen. Bij het treinstation aangekomen aait één van de jongens bijna verliefd over de kofferbakklep.
“Zo’n auto had mijn vader altijd willen hebben” verzucht hij, “maar in de DDR moesten we indertijd 15 jaar op de wachtlijst staan voor we een Lada konden kopen.” Als Nederlander is het soms moeilijk voor te stellen op welke manier de mensen in het oostblok in de communistische tijd geleefd hebben. Ik kan mij niet anders herinneren dan dat je alles kon kopen als je maar geld had. Dat is aan de andere kant van het ijzeren gordijn generaties lang anders geweest.
