Lammert’s Weblog

De regenbuien hebben verkoeling gebracht in het zuiden van Kazachstan. Dit is het goede moment om met de auto naar Shymkent te gaan. Er staat inmiddels meer dan vijftigduizend kilometer op de teller dus wordt het tijd voor een onderhoudsbeurt. Die laten we niet in Shymkent zelf doen, maar de benodigde spullen zoals olie en filters moeten we vooraf kopen. Dan weet je tenminste welke spullen in je auto gebruikt worden.

Nadat we de spullen hebben ingekocht die we denken nodig te hebben voor de onderhoudsbeurt rijden we door naar het centrum van de stad. We houden er een wat meer westerse levensstijl op na dan de gemiddelde Kazach, met als gevolg dat we ook meer spullen hebben om op te bergen. Deels zijn het spullen die ik uit Nederland heb meegenomen zoals kampeerspullen, gereedschap en hulpmiddelen, en deels spullen die in Kazachstan zijn aangeschaft. We zijn behoorlijk uit onze kastruimte gegroeid en een groot deel van de zaken ligt nu verspreid in de kelder, op de vliering en in de stal. Om weer een beetje orde op zaken te krijgen hebben we dringend behoefte aan een paar kasten.

Een jaar geleden zijn we ook al eens op kastenjacht geweest, maar toen is het er niet van gekomen. Wel hebben we toen een keukentafel met stoelen aangeschaft. We weten nu echter wel waar goede en niet te dure meubels te koop zijn. De eerste zaak heeft een ruim assortiment van kasten. Ons oog valt op een commode. Veel bergruimte in de laden en er kan bovendien nog het nodige bovenop gezet worden. Eigenlijk zouden we er twee moeten hebben om het grootste deel van onze kleinere spullen geordend op te kunnen bergen. Helaas kunnen we vandaag geen meubels meenemen. In Shymkent schijnt weliswaar de zon, maar de kans op regen in Jabagly is nog groot. We moeten het bouwpakket op het dak op onze imperiaal vervoeren en het zou zonde zijn als het bij transport door de regen beschadigd wordt.

Behalve de commode hebben ze in de winkel ook een hele mooie garderobekast. In de hoekkast zijn een kapstok en een schoenenkast verwerkt. Een beetje vroeg nog om zoiets te kopen want we hebben nog niet eens een hal, maar goed voor het idee hoe we onze hal later kunnen inrichten.

De volgende meubelzaken die we bezoeken leveren eigenlijk niets nieuws op. Vergelijkbare meubels maar dan van spaanplaat in Kazachstaanse kwaliteit en veel minder mooi.

Alvorens huiswaarts te keren gaan we nog naar de markt bij het station. Het loopt dit jaar goed met de toeristen en Elmira’s moeder wil graag een paar van de oude Kazachse dekens vervangen door veel lichtere en comfortabelere dekbedden. Sinds ongeveer een half jaar worden dekbedden in Kazachstan verkocht. Normaal is het zoeken van dergelijke spullen op de overdekte markt een heet karwei, maar het is nu maar een graad of twintig dus bijna een feest om de stof te zoeken die als dekbedhoes gaat dienen. Want zover zijn ze in Kazachstan nog niet dat kant en klare dekbedhoezen worden verkocht. Drie dekbedden kopen we en bijna 10 meter stof waar Elmira de komende dagen mee vooruit kan.

Met de kofferbak vol keren we huiswaarts.

Sinds mijn terugkeer in Kazachstan heb ik nog maar weinig over Nathalie geschreven. Niet dat er niets over haar te vertellen is want ze is verschrikkelijk bijdehand en er gebeuren elke dag wel leuke dingen, maar de dagdagelijkse bezigheden zijn hier zo tijdrovend dat ik vaak niet verder kom dan het bijwerken van de weblog waar het de normale activiteiten van de dag betreft.

Nathalie is een ondernemend tiepetje. Ze kan nu lopen en dat doet ze ook. Altijd is ze onderweg. Of in huis om alle kamers te onderzoeken en met haar geliefde giraffe heen en weer te sjouwen, of buiten aan het zoeken naar stenen of plukken van bloemetjes. Met name op de tulpen die Elmira uit Nederland heeft meegenomen heeft ze het voorzien. Mooie kleurtjes en lekker groot, maar dat mag van pappa en mamma natuurlijk niet.

Nathalie’s voorliefde gaat echter uit naar het zoeken van sigarettenpeuken. Mijn schoonvader rookt en doet dat alleen buiten, waardoor er daar op ettelijke plaatsen de filterrestanten van sigaretten te vinden zijn. Nathalie heeft hier een perfect oog voor en weet ze op de meest vreemde plaatsen te vinden. We hebben al een aantal schoonmaakacties van het erf achter de rug en wij zijn er steeds van overtuigd dat we alle filters opgeruimd hebben, maar elke keer weet Nathalie ons weer te verrassen met een nieuwe voorraad.

Nathalie’s lievelingskleur is groen. Ze heeft recentelijk een aantal piepbeestjes gekregen en de groene kikker is haar duidelijke favoriet. Ook een groen konijntje van de buurvrouw kan ze zeer waarderen.

Dieren zijn haar grote favoriet. Wij hebben een klein hondje van zes weken waar ze heerlijk mee kan spelen. Ook als ’s avonds de koeien van het dorp naar huis lopen staat ze graag bij één van ons op de arm naar de koeien te kijken. Oei-oei roept ze dan, het geloei van de koeien nadoend.

Wat betreft opvoeding zit er m.i. nogal een verschil tussen de Nederlandse en Kazachse aanpak. In Nederland worden kinderen zo lang mogelijk van onveilige situaties afgehouden. Een hekje bij de trap en dergelijke voorzieningen moeten er voor zorgen dat de kinderen niets overkomen. In Kazachstan waar het leven wat harder en onvoorspelbaarder is bestaat de aanpak uit het zo vroeg mogelijk vertrouwd maken van kinderen met gevaarlijke situaties. Zo is er in de televisiekamer een opstapje van een centimeter of 20 hoogte. Een gevaarlijke plek waar Nathalie gemakkelijk af zou kunnen vallen wanneer ze even niet oplet. Toen ze negen maanden oud was is mijn schoonvader avonden achtereen bezig geweest om Nathalie te leren bij dit opstapje op te klimmen en er weer op een goede manier af te kruipen. Hij deed dit door zelf al kruipend op het opstapje te klimmen en er weer vanaf te gaan. Zoals alle kleine kinderen leert Nathalie door kopiëren en nu klimt ze op dezelfde manier het opstapje op en af. Ook bij drempels of andere obstakels waar ze al lopende over zou kunnen vallen heeft ze nu zichzelf aangeleerd om door de knieën te gaan en al kruipend de hindernis te nemen. Zo hoeven wij niet bang te zijn dat haar bij een op- of afstapje iets overkomt.

Eten doet ze—om maar een lokaal gezegde te gebruiken—als een turfgraver. Nathalie eet met de pot mee en krijgt daar van alles wat grote mensen ook krijgen. Wat mij als eerste opviel na mijn terugkeer in Kazachstan was dat ook zaken als pinda’s hier aan kinderen opgevoerd worden. In Nederland geldt dat als gevaarlijk omdat ze zich er in kunnen verslikken, maar het gekke is dat hier de kinderartsen het aanraden. De reden die ze ervoor geven is dat met dergelijke grotere zaken de slokdarm wordt opgerekt waardoor kinderen gemakkelijker eten doorslikken. Het is een benaderingswijze en ik kan ze eerlijk gezegd geen ongelijk geven. Hoeveel kleine kinderen in Nederland hebben er geen problemen met eten? Onze Nathalie is duidelijk anders. Ze eet alles en lust alles, ook zaken waar haar pappa af en toe zijn neus voor ophaalt. Wat dat betreft kan ik nog wel wat van Nathalie leren.

Wie kent deze reclame slogan niet, onderdeel van een B kwaliteit reclamespot waarbij een betweterige wasmachinereparateur een huisvrouw leert dat ze toch vooral Calgon moet kopen om haar wasmachine tegen kalk te beschermen. Deze reclame wordt ook via de Russische satelliet uitgezonden, maar dan uiteraard in het Russisch nagesynchroniseerd.

Omdat wij zowel over een elektrische boiler, als over een wasmachine beschikken hebben wij de ideale testsituatie om te kijken of het toevoegen van Calgon in het wasmiddelbakje echt helpt. Onze wasmachine is één jaar ouder dan de boiler en maakt behoorlijk wat draaiuren. Kleding wordt hier door het stoffige klimaat sneller smerig dan in Nederland en de hobby van mijn schoonvader en zwager om bijna elke dag onder een tractor of jeep te sleutelen helpt ook bij het verhogen van de wasberg. Ook Elmira’s zus en de buren komen af en toe met was die ze zelf met de hand niet meer schoon kunnen krijgen.

Al met al dus voldoende reden om aan te nemen dat zich op het verwarmingselement van de wasmachine een vergelijkbare hoeveelheid kalk moet hebben verzameld als wij jaarlijks van het element van onze elektrische boiler moeten afbikken.

Omdat het vanavond regende en er daardoor buiten toch weinig te doen was heb ik het verwarmingselement van de wasmachine gedemonteerd. Het resultaat was verrassend. Slechts een dun laagje bruin-grijs gekleurde aanslag zat rond het verwarmingselement. Onderin de wasmachine lag helemaal geen gruis. Dit terwijl we jaarlijks ongeveer een halve kilo kalk van de bodem van de boiler moeten scheppen.

Hoewel ik geen voorstander ben van het maken van reclame voor willekeurige huishoudelijke producten moet ik wel toegeven dat het toevoegen van Calgon aan de wasmiddel een positief effect heeft op de kalkafzetting op het verwarmingselement en andere delen van de wasmachine en daarmee op de levensduur van het apparaat in het algemeen.

Sinds Nathalie loopt verbruikt ze ontzettend veel energie. Geregeld moet die energievoorraad dan ook aangevuld worden. Gelukkig lust ze veel. Hier heeft ze haar mond al open voor een hapje pap van mamma.

Dat wij ons niet helemaal Kazachs gedragen blijkt wel uit het feit dat wij een kinderzitje in de auto hebben voor Nathalie. Nathalie is er al lang aan gewend dat ze tijdens autoritten in het zitje moet en ze kan er ook heerlijk in spelen, zoals hier met haar schoentjes.

Sinds mijn terugkomst naar Kazachstan zijn Elmira en ik nog niet op de boerderij geweest. Er zijn biggetjes geboren die we graag willen zien en het is vanochtend nog warm en droog waardoor we met de Lada omhoog kunnen over het zandpad. Aan het eind van de dag wordt regen verwacht. Zelf loop ik vanaf Jabagly vooruit. Een mooie gelegenheid om foto’s van de omgeving te maken. Elmira zal mij later met de auto volgen en mij oppikken wanneer ik nog niet bij de boerderij aangekomen ben.

Een winter geleden is het dak van de hooischuur onder het gewicht van een dik pak sneeuw ingestort. De schuur is nu grotendeels herbouwd waarbij de houten constructie grotendeels vervangen is door een gemetselde muur. Bovendien zijn extra palen in het midden geplaatst om de nok te dragen.

De biggetjes zijn een dikke week oud en van twee verschillende zeugen. Dat laatste maakt hen echter niets uit en als één grote roze wolk vliegen ze over het omheinde terrein heen en weer.

In het dal van de Jabagly rivier staan een kleine waterkrachtcentrale. De centrale levert voldoende elektriciteit om vijf omliggende dorpen van stroom te voorzien. De waterkrachtcentrale is op een mooie plek in het dal gelegen en dat levert foto’s op die bijna als ansichtkaart verkocht kunnen worden.

Je kent dat waarschijnlijk wel, even naar de supermarkt om de voorraden weer aan te vullen. Bij ons betekent dat altijd een dag inplannen om naar Shymkent te gaan. Twee uur heen en twee uur terug om de nodige inkopen te doen. We proberen meestal zoveel mogelijk activiteiten daar te combineren zodat we niet al te vaak deze trip hoeven maken.

Ondanks dat het nog maar april is, is het in Shymkent al tropisch warm. 36 graden in de schaduw geeft onze immer nauwkeurige boordthermometer aan. De langzame overgang van seizoenen die we in Nederland kennen gaat aan het klimaat van Kazachstan voorbij. Gelukkig hebben we ons voorbereid en het nodige koude water in een grote thermosfles meegenomen. Want in Shymkent wordt wel flessenwater verkocht, maar slechts op een paar plekken komt dat uit een koelkast. Het meeste water dat verkocht wordt lijkt meer op lauwe thee.

Nathalie vindt dit warme weer ook maar niets en is duidelijk zeurderiger dan normaal. Op de terugweg is ze moe en slaapt ze bijna het hele stuk door.

We weten onderhand aardig onze plekjes te vinden waar we de spullen kunnen kopen die we willen hebben en daardoor weten we het verblijf in de verzengende hitte zo kort mogelijk te houden. Eerst naar supermarkt in het centrum. Daar is een flappentap en kopen we wat yoghurt en broodjes voor de lunch. Vervolgens naar de markt. Dat is bij warm weer bepaald niet mijn lievelingsplaats. De goedbedoelende verkopers hebben boven de paden tussen de stalletjes dekzeilen gespannen om de zon af te schermen. Die dekzeilen hangen echter op gemiddeld zo’n 1 meter 75, waardoor ik er overal gebukt onderdoor moet. Als ik eens ergens wil staan moet dat óf tussen de zeilen met mijn hoofd in de brandende zon, óf door als een soort tentstok met mijn hoofd een zeiltje omhoog te duwen. Maar dat is ook bepaald niet geriefelijk want vlak onder zo’n zeil—die meestal donkerblauw van kleur zijn—is het ook behoorlijk heet.

Gelukkig hebben we deze keer veel zware spullen en huren we een kruier met een karretje. Hoef ik tenminste niet zelf met de spullen te sjouwen. 10 liter zonnebloemolie, en paar zakken toiletpapier, 12 flessen water voor de gasten die niet bij ons uit de kraan durven te drinken, 8 pakken vruchtensap, het verdwijnt allemaal met nog veel meer spullen achter in de kofferbak van de Lada.

We zijn echter nog niet klaar. Gesneden brood hebben we tot nu toe maar op één plek in de stad kunnen ontdekken dus daar moeten we een kilometer of vier voor omrijden. We hebben geprobeerd het reguliere Kazachstaanse brood met de hand te snijden voor ons broodrooster, maar dat is op een fiasco uitgelopen. Bovendien moet in één van de doucheraampjes nieuw glas, en het liefst doen we er hetzelfde ondoorzichtige glas in als in de andere raampjes zit. Dat wordt dus een tocht naar de bouwmaterialenmarkt waar het zo mogelijk nog warmer is dan op de levensmiddelenmarkt. De meeste mensen liggen languit op hun waren of zitten ergens in een donker hoekje te kaartspelen. Het lukt ons hetzelfde figuurglas te vinden als we drie jaar geleden gekocht hebben en voor een dikke twee euro krijgen we een stuk keurig op maat gesneden mee naar huis.

Nu nog naar de grote supermarkt aan het eind van de stad voor de koel- en diepvriesprodukten en dan snel terug naar Jabagly dat tegen de koele berghelling ligt. Terug in Jabagly blijkt het daar behoorlijk aangenamer te zijn met 29 graden en een fris windje.

Overigens hoorde ik van Elmira dat er mensen zijn die het weer in Shymkent wel aangenaam vinden. Zoals mogelijk bekend was Almaty de vroegere hoofdstad van Kazachstan maar is na de onafhankelijkheid besloten om de hoofdstad te verplaatsen naar Astana in het noorden tegen de zuidgrens met Siberië. De redenen die daarvoor gegeven worden zijn verschillend en variëren van angst voor aarbevingen en modderstromen, via betere contacten met Rusland, tot privé overwegingen van de president Nursultan Nazerbaev om voor zichzelf een monument te scheppen.

Welke reden er ook was om de hoofdstad te verplaatsen, het is wel duidelijk geworden dat het klimaat in het noorden van Kazachstan bepaald niet optimaal is. ’s Winters is het er vaak -30 graden en ook ’s zomers wordt het er niet bijster warm. Van Elmira begreep ik nu dat er op de televisie werd gezegd dat er plannen zijn om de hoofdstad opnieuw te verplaatsen en nu naar Shymkent in het zuiden omdat het klimaat daar veel warmer is. Het waarheidsgehalte hiervan weet ik niet, maar mocht het zo zijn, onthoud dan dat je het voor het eerst op deze weblog gelezen hebt.

Zelf heb ik geen bezwaren tegen het verplaatsen van de hoofdstad naar Shymkent. Het zal ongetwijfeld betekenen dat de infrastructuur en doorgaande wegen verbeterd worden. Bovendien zal het meer internationale vliegverbindingen van Shymkent naar Europa opleveren waardoor ik niet meer via Almaty zou hoeven vliegen. Naast het klimatologische aspect kan ik mij ook nog andere redenen indenken waarom Shymkent een goede plaats zou zijn voor een hoofdstad. Het is een rijke oblast (provincie) met veel inwoners. De bevolkingsdichtheid ligt hier bovendien significant hoger dan in alle andere oblasts. We zullen zien. Rome en Parijs zijn niet in één dag gebouwd en ook in Astana zijn ze al meer dan tien jaar bezig om de nodige nieuwbouw uit de grond te laten rijzen. Er zal nog wel wat water naar het Aralmeer stromen voor het zover is.

Na de dagen van regen en onweersbuien is de bodem doorweekt en is het daarmee gemakkelijker om de laatste grote bomen en stronken te rooien. Van de voormalige kippenslachterij is een dikke staalkabel geleend. Deze kabel wordt daar normaal gebruikt om muren van de gebouwen om te trekken om vervolgens de losgebikte bakstenen te verkopen. Deze kabel van 30 mm doorsnede moet voldoende zijn. Bij het bevestigen van staalkabels heeft men in Kazachstan overigens andere gewoonten dan in Nederland. Aan de uiteinden van de kabel zijn twee lussen gemaakt die met een ingewikkelde knoop zijn vastgezet. In Nederland gebruikt men daarvoor speciale klemmen. Het moet trouwens nog een heel werk geweest zijn om de knoop op onderstaande foto in de 30 mm dikke staalkabel te leggen.

Omdat aan de achterkant van de bulldozer de lier is geplaatst voor het heffen van het schuifblad moet de staalkabel onder de bulldozer aan de achteras worden vastgemaakt. Ruslan kruipt hier met de kabel onder de bulldozer om dit voor elkaar te krijgen.

De eerste boom laat zich met de staalkabel gemakkelijk omleggen. Het is een boom van ongeveer 25 meter hoogte maar wanneer hij op de grond ligt blijken de wortels maar ongeveer 60 centimeter diep in de bodem te zitten. Daaronder zit een keiharde laag bestaande uit keien en rots waar de wortels niet doorheen kunnen. In plaats daarvan hebben ze zich in horizontale richting verplaatst. Elmira staat op de foto in het gat dat is ontstaan na het omtrekken van de boom. Duidelijk is te zien dat het wortelpakket maar een dikke halve meter dik is. Door deze harde bodemlaag zijn ook wij genoodzaakt om ons huis verhoogd te bouwen zonder diepe kelder, maar in plaats daarvan een half verzonken souterrain.

Bij de tweede boom gaat het echter minder fortuinlijk. Dit is een boom die een aantal jaren geleden op een meter of drie hoogte is afgezaagd. Waarschijnlijk is de boom op ongeveer hetzelfde moment geplant als Jabagly is gesticht, waardoor hij bijna 100 jaar de tijd heeft gehad zijn huidige afmetingen te bereiken. De staalkabel wordt zo hoog mogelijk om de boom gelegd waardoor de hefboomwerking bij het trekken zo optimaal mogelijk is.

Na vele trekpogingen moet de 16 ton zware bulldozer zich echter gewonnen geven. De boom geeft geen krimp en veert onder het geweld slechts enkele centimeters heen en weer. Hier zijn zwaardere maatregelen noodzakelijk. Aan de tweede stronk die ongeveer dezelfde diameter heeft maar op een halve meter hoogte is afgezaagd wagen we ons vandaag niet eens. Het zal een kwestie van graven en hakken worden.

Het voorjaar geeft prachtige doorkijkjes in onze tuin. De grote appelboom is reeds uitgebloeid. De gele appels van deze boom zijn vroeg rijp. Vanonder deze boom kijken we naar de andere appelbomen die nog welig in bloei staan. In het gras groeien net als in Nederland paardenbloemen. Veel van de plantensoorten die in Nederland voorkomen groeien ook in Kazachstan. Het weer is echter gemiddeld iets zonniger en warmer waardoor abrikoos- en perzikbomen ook goed gedijen.

Periodiek komt in Jabagly een vrachtwagen langs met zout voor het vee. Het zout bestaat niet uit nette likblokken zoals die vaak in Nederland gebruikt worden, maar is los gestort in de laadbak van de vrachtwagen. Wie zout wil kopen levert zijn eigen zakken waarin het vervolgens wordt afgewogen. Lang niet alle mensen in Jabagly geven hun vee trouwens zout. Velen vinden dit een veel te dure uitgave. Het zout kost hier zo’n 8 Tenge per kilo, wat neerkomt op vijftig euro per ton. Voor de boerderij in de bergen wordt 1000 kilo in zakken geschept die vervolgens met de tractor naar boven getransporteerd zullen worden.

Het afwegen van de zakken gebeurt op een bascule waarop per keer maximaal 100 kilo kan worden gewogen. Ruslan schuift hier met de gewichtjes om het gewicht van een zoutzak te bepalen. Dat de zoutscheppers dit werk vaker hebben gedaan blijkt aan het eind van de weegactie. De zonder weging volgeschepte zakken blijken samen 1025 kilo te bevatten. Slechts 2,5% naast het gevraagde gewicht.

Het weer in Kazachstan slaat snel om, en na de regen- en onweersbuien van gisteren die tot in de nacht hebben geduurd is het vandaag weer een stralende dag. Zoals gisteren afgesproken zal Elmira vandaag twee ambtenaren uit Wanovka ophalen voor het inmeten van ons bouwterrein aan de Abaistraat. Ze zullen direct ook het huis inmeten dat we aan het begin van het dorp bezitten aan de Fabrieksweg. Van dat terrein hebben we wel de documenten, maar op de plattegrond staat de lokatie van het huis niet ingetekend. Bovendien wil Elmira dat terrein graag uitbreiden met een stuk ongebruikt land dat er nu naast ligt. Op dat ongebruikte terrein heeft vroeger ook een huis gestaan maar het is afgebroken om bouwmateriaal te leveren voor nieuwbouw van een huis in Shymkent. Ons huis aan de Fabrieksweg is op dit moment voor ons praktisch gezien onbewoonbaar omdat een functionerende waterleiding ontbreekt, maar het ligt op een A1 lokatie bij de ingang van het dorp waardoor het heel geschikt is om bijvoorbeeld straks een inseminatiestation of een ander commerciële activiteit te vestigen. Het duurt nog wel even voor die plannen verwezenlijkt worden maar het goed voor elkaar hebben van de kadastrale documenten is van belang, vandaar dat we dat vandaag ook willen laten doen.

Terwijl Elmira met de auto naar Wanovka rijdt maak ik een schets van ons bouwterrein aan de Abaistraat waar de gebouwen ongeveer zullen komen. Het komt niet op de laatste 50 centimeter aan, maar wanneer we nu al de gebouwen in laten tekenen op de plattegrond scheelt dat straks een tweede keer inmeten. Nadat ik de schets klaargemaakt heb loop ik naar ons huis aan de Fabrieksweg, een wandelingetje van zo’n twee kilometer. Elmira zal in die tijd ongeveer terug zijn in Jabagly zo verwacht ik en dan kunnen de ambtenaren dus direct aan de gang.

Nadat ik na een half uur zitten in het zonnetje nog geen witte lada met een lachende koe in het vizier heb bel ik Elmira op op haar mobieltje. Zoals wel vaker het geval is in Kazachstan is er een kink in de kabel gekomen. De ambtenaren die het terrein moeten inmeten zijn vandaag niet beschikbaar. Pas over een week kunnen ze komen. Bovendien blijkt volgens de kadastergegevens het huis aan de Fabrieksweg 33 al tijden geleden afgebroken te zijn. Waarschijnlijk zijn in de administratie ons huis, en dat van de buren op nummer 35 dat wel gesloopt is met elkaar verwisseld. De kadasterdocumenten en terreinplattegrond die wij hebben zijn van de eerste eigenaar. Om het huisnummer 33 weer in de kadastergegevens ingevoerd te krijgen moeten we eerst de vorige eigenaar opzoeken om op het kadaster een verklaring af te leggen dat hij een huis aan ons heeft verkocht en niet een leeg bouwterrein, en vervolgens ook nog de eerste eigenaar om te verklaren dat hij indertijd op Fabrieksweg 33 heeft gewoond. Nog niet zo’n eenvoudige opgave dus.

Heeft ooit iemand gezegd dat alles hier in Kazachstan gemakkelijk ging?

Vandaag hebben we de eerste echte onweersbuien sinds tijden. Geen weer om op het bouwterrein aan het werk te gaan. Internetten is vandaag onmogelijk. Vanwege de grote kans dat de bliksem inslaat op het bovengrondse elektriciteits- of telefoonnet houden we met dit weer zo weinig mogelijk apparatuur aangesloten. In plaats daarvan gaat Elmira naar Wanovka om te organiseren dat er mensen van het kadaster ons bouwterrein opmeten. Zelf blijf ik thuis om een aantal stoelen te lijmen met uit Nederland meegenomen constructielijm. Bijna elke keer als ik vanuit Nederland kom neem ik wel een lijmsoort mee. Sommige lijmsoorten zoals montagekit kennen ze tegenwoordig hier ook, maar constructielijm op basis van polyurethaan heb ik hier nog niet gevonden. Het is het ideale middel om meubels, kozijnen en andere houten constructies stevig in elkaar te zetten.

Het lijkt misschien vreemd dat we het kadaster moeten laten komen om ons bouwterrein te laten opmeten, maar het is het gevolg van de regels van het voormalige communisme. Op ons bouwterrein stond het oudste huis van Jabagly en het stamt daarmee uit 1905, dus voor de communisten de macht overnamen in dit deel van de wereld. Tijdens het communisme was het niet toegestaan om privé een terrein te bezitten dat groter was dan 2500 m². Dit terrein is echter ongeveer 40 bij 80 meter en heeft daarmee een oppervlak van zo’n 3200 m². Te veel om als privé persoon te bezitten en daarom is het in de boeken gekomen als 50 bij 50 meter. Alvorens wij onze omheining bouwen moeten we de echte afmetingen en lokatie weten van de erfgrens. Voor de gemiddelde Kazach is dat niet zo belangrijk. De paar takkenbossen en stukken oudijzerwerk die als erfscheiding dienen kunnen gemakkelijk verplaatst worden, maar het zou zonde zijn wanneer wij onze gemetselde zijmuren of het smeedijzeren hekwerk op natuurstenen fundering dat we aan de wegkant gepland hebben later een paar meter moeten opschuiven.

Als Elmira terugkomt uit Wanovka meldt ze dat ze morgen twee personen kan ophalen die het terrein zullen inmeten. Inderdaad, wij moeten voor het vervoer zorgen want de meeste mensen die bij overheidsdiensten werken hebben niet de beschikking over eigen vervoer.

In de Sovjet tijd werd in Kazachstan grotendeels van bovenaf bepaald welke activiteiten in een bepaald gebied plaats zouden moeten vinden. Het dorp Mitsjoerin niet ver van Jabagly werd aangewezen als leverancier van appels. Een kolchoz werd gesticht en grote boomgaarden geplant. De appels waren deels bedoeld voor directe consumptie, en deels als grondstof voor de azijnfabriek in het dichtbij gelegen Tjulkebas.

Na de onafhankelijkheid is de kolchoz vrij snel gesloten en zijn de boomgaarden in privé handen overgegaan. De appelen worden nu deels verkocht in stalletjes langs de weg van Shymkent naar Almaty die slechts enkele kilometers van Mitsjoerin verwijderd is. Deze stalletjes zijn dag en nacht bemand en appels en walnoten kunnen er per emmer worden gekocht.

Vandaag hebben we er zelf een emmertje appels weggehaald. De voorraad uit Mitsjoerin is kennelijk op, of te duur, want alle appels die we hebben gekocht zijn geimporteerd uit China en voorzien van Chinese tekens die er op een slimme manier zijn ingeëtst, mogelijk door de appel af te plakken met een sjabloon en vervolgens in zonlicht te leggen.

Ik heb geen kennis van de Chinese taal, dus als een lezer toevalig weet welke tekst er op deze appel staat is een reactie van harte welkom.

Nathalie heeft zowel Kazachs als Nederlands bloed dus met de liefde voor de tulp zit het wel goed. Hier zit ze op Krasne Gorky niet ver van Jabagly tussen de tulpen.

Wie denkt dat de Keukenhof het ultieme is op het gebied van tulpen heeft het mis. Wat in de Keukenhof door vele tuinders elke jaar keurig wordt geregiseerd weet de natuur in Kazachstan volledig in eigen beheer te doen. De oorsprong van de tulp ligt niet—zoals velen denken—in Turkije, maar op de hellingen van Kazachstan. Totaal zijn er meer dan 30 inheemse tulpensoorten, waarvan er 6 soorten voorkomen rond Jabagly. Greig’s Tulp bevindt zich voornamelijk op glooiende groene hellingen. Eén van de mooiste voorbeelden daarvan is Krasne Gorky—rode berg in het Russisch—ongeveer 25 minuten rijden van Jabagly. Vorig jaar zijn we door het bijna continu slechte voorjaarsweer daar niet naar toe geweest, maar vanmiddag hebben we onszelf op een uitje getrakteerd en zijn we met de auto naar Krasne Gorky gereden.

De tulpenweelde is al vanaf meer dan twee kilometer afstand zichtbaar. De zuidhellingen en de toppen zijn rood gekleurd in een verder groen landschap. Hier blijkt wel duidelijk dat de natuur een heel ander idee heeft van compositie dan de tuinders in de keukenhof. Soorten worden in de natuur gerangschikt op basis van bodemgesteldheid en klimaat, en niet op basis van leuk bij elkaar passende kleurtjes. Op de achtergrond op de foto ligt het Karatau gebergte.

Wie Krasne Gorky wil bezoeken moet snel zijn, over ongeveer twee weken zijn alle tulpen daar uitgebloeid. Maar tot en met juni staan andere tulpensoorten hoger op de hellingen in bloei.

Tussen al de bouwbedrijvigheid door hebben we ook nog een KI station waarbij we lokaal rundvee insemineren met sperma van Nederlandse stieren. Dat is overigens geen dagtaak want veel Kazachen vinden de prijs die we er voor vragen veel te hoog. Deels komt dat omdat lokaal sperma nog grotendeels tegen kostprijs wordt aangeboden, deels omdat Kazachen niet drie jaar vooruit kunnen denken. Ze snappen niet dat je nu geld moet uitgeven om over drie jaar pas een melkkoe met eigenschappen van Nederlandse melkvee te krijgen. Als je dan bovendien nog rekent dat er een kans is van 50% dat er voor dat geld een stierkalf uitkomt die nooit melk gaat geven, dan heb je enige overredingskracht nodig om het rundveesperma aan de man te brengen.

Voor ons is dat geen probleem. In stikstof heeft het rundveesperma een onbeperkte houdbaarheid en vandaag kwam de stikstof auto weer langs om onze vaten bij te vullen. Buiten het winterseizoen gebeurt dat elke maand. Vroeger was dat op onregelmatige tijden, maar tegenwoordig is het keurig netjes op vrijdag en wordt er van te voren gebeld om te vragen of we thuis zijn.

De ochtend wekt ons rond zeven uur met sterke zonnestralen vanuit ons raam aan de oostkant van de slaapkamer. Toch wijst alles erop dat de dag niet zo zal eindigen. Het is nog steeds slechts April en het weer kan in de lenteperiode gemakkelijk omslaan. In Almaty hadden we de 9^e nog sneeuw. De eerste dagen in Jabagly hebben we behoorlijke nachtvorst gehad en moest de kachel in de avond en nacht aan, maar de laatste dagen is het zonnig en warm geweest met zo’n 25 graden in Jabagly. De bewolking trekt nu echter langzaam maar zeker een deken boven het land en de zon verdwijnt in de loop van de ochtend praktisch helemaal. Voorlopig is het nog droog, maar dat zal waarschijnlijk niet de hele dag zo blijven.

Elmira is met de auto naar Wanovka om inkopen te doen. In de tussentijd werk ik de weblog bij, repareer een schijnwerper die kapot gegaan is toen een knecht op de boerderij van zijn paard viel, en bereid wat zaken voor voor de bouw van onze omheining. Grote bouwtekeningen zijn hier niet echt nodig, maar wel wat schetsen om de bouwvakkers duidelijk te maken hoe ze te werk moeten gaan. Tenslotte is zo ongeveer alles wat ik hier aan voor ons Nederlanders eenvoudige bouwmethoden introduceer—zoals glaswolisolatie, thermostatisch geregelde radiatorkranen en hotelschakelingen voor lampen—een dusdanige noviteit dat uitleg noodzakelijk is om te zorgen dat het aan het eind functioneert zoals het bedoeld is.

De grote voorbereidingswerkzaamheden op ons bouwterrein zijn afgerond. Voor één boom en een paar boomstronken is een zware ketting nodig om ze los te trekken. Die zal mijn schoonvader waarschijnlijk vanmiddag ophalen bij de voormalige kippenslachterij.

De graafmachine is vandaag weer beschikbaar. Het is daarom maar goed dat we een groot bouwterrein hebben. De bulldozer kan op één deel van het terrein bezig met het ruimen van de laatste bomen en het egaliseren, terwijl de graafmachine in de andere hoek de laatste resten van het oude huis kan opruimen. Ruslan is vandaag verhinderd om op de ZIL vrachtwagen te rijden dus hebben we een buurman gevraagd die vroeger vrachtwagenchauffeur was, maar tegenwoordig werkloos is. Een mooie gelegenheid voor hem om een paar centen te verdienen, want in Kazachstan kennen ze niet zoiets als WW of bijstandsuitkeringen.

Op een gegeven moment zijn er meer dan tien mensen op het terrein aan het werk. Niet dat we die allemaal hoeven te betalen trouwens. Een jongeman met een kettingzaag zaagt de grote bomen die gisteren zijn omgeduwd in hapklare moten. Hij krijgt een deel van het hout als betaling. De kleinere takken en stronken worden door een paar arme families meegenomen. Zij laten dat deze zomer in de zon drogen, zodat ze de komende winter hout hebben om hun potje op te koken. Op deze manier zijn wij van de meeste spullen af terwijl andere dorpsbewoners er heel blij mee zijn.

Tussen de bedrijven door rijden wij met een aantal jerrycans heen en weer naar het tankstation. Dergelijk groot materieel werkt niet zonder brandstof en met name onze vrachtwagen lust door een niet optimale afstelling op het ogenblik een hoop zoals ik gisteren al vertelde.

Aan het eind van de dag is praktisch alle rommel opgeruimd en het terrein geëgaliseerd. Nog één boom en een paar boomstronken vragen om een speciale behandeling. Daarna kunnen we het kadaster laten komen om de exacte terreingrenzen te laten markeren en kan de bouw van de omheining beginnen.

Een half uur geleden is de schemering overgegaan in de nacht. De werkdag zit erop, hoewel het bouwrijp maken van het terrein nog niet helemaal is afgerond. De meeste bomen op de scheiding met de buren aan de westkant zijn geruimd. Twee grote stronken waaronder de stronk die een paar dagen geleden door Aristan met de graafmachine is uitgegraven staan nog fier overeind. Ondanks de door de regen losse grond lukt het niet om deze twee zware jongens met de bulldozer uit de grond te trekken. De enige oplossing is waarschijnlijk om zoveel mogelijk grond met de hand weg te graven en de stronk dan met een hydraulische krik omhoog te duwen. Gelukkig hebben we daarvoor ook het nodige zware materieel voorhanden.

Tussen de bedrijven door heb ik de benzinetank van onze ZIL vrachtwagen gerepareerd. Het kleine scheurtje aan de onderkant heb ik hard gesoldeerd. Zelfs voor Kazachse begrippen is het een professionele reparatie geworden. Morgen de tank terugplaatsen en direct een schoon benzinefilter monteren. Dan kan dat deel van de vrachtwagen er weer een tijdje tegenaan. Er staan nog wel een paar andere zaken op het programma die aandacht behoeven zoals het opspannen van de V-snaar van de compressor en het afregelen van de carburator, want het beestje begint weer erg veel benzine te slurpen.

Ach, en dan nog één foto voor het afleren. Hoge bomen zwiepen zo mooi wanneer ze met de bulldozer worden omgeduwd…

Omdat ze op de plek staan waar ons toekomstige huis staat moest een groepje van vier jonge kersenbomen het veld ruimen. Door de bulldozer zijn ze met een paar simpele duwen met wortel en al uit de grond getrokken. De bijna honderd jaar oude appelboom die op de achtergrond vol in bloei staat blijft uiteraard wel staan.

Het voorjaar is in Kazachstan het enige seizoen dat er op redelijker wijze grondwerkzaamheden uitgevoerd kunnen worden. De bodem is nog vochtig door de regens waardoor het relatief gemakkelijk is om te graven. In de loop van de zomer droogt de bodem uit en wordt zo hard als steen. Om die reden worden nu zoveel mogelijk bomen die in de weg staan voor de bouw van ons huis verwijderd. De bulldozer is daarbij een goede hulp, omdat direct de stronk uit de bodem gehaald wordt. Hier wordt een boom omgeduwd die precies op de plek van onze toekomstige omheining staat.

Elmira’s zuster Gulnara heeft in Rusland drie jaar geleerd voor kapster. Tegenwoordig heeft ze in haar huis haar eigen bescheiden kappershoekje waar ze onder andere gebruik maakt van een Nederlandse droogkap die mijn moeder cadeau heeft gedaan. Bovendien knipt ze op verzoek van de schooldirectie periodiek de bolletjes van de schoolgaande kinderen. De UNDP United Nations Development Program sponsort projecten waarmee de leefbaarheid op het platteland in Kazachstan wordt bevorderd en recentelijk heeft Gulnara een verzoek gedaan voor een sponsorbedrag om de kapsalon een wat professioneler aanzien te geven. In Jabagly en omstreken is zij de enige kapster en veel mensen gaan nu nog met de bus of taxi naar Wanovka om daar hun kapsel te laten bijwerken. Wanneer in het dorp een eigen full-time kapsalon is wordt daarmee de leefbaarheid van Jabagly bevorderd en wordt de trek van inwoners naar de grote stad mogelijk afgeremd.

Vandaag kwam een brief van de UNDP dat haar verzoek is ingewilligd en dat ze geld krijgt om een kapsalon in te richten. Er moet nog wat papierwerk verricht worden voor het bedrag daadwerkelijk wordt uitgekeerd, maar binnenkort hebben we in het dorp een heuse kapsalon.

Vandaag gaan we weer bezig met het bouwrijp maken van ons bouwterrein. Mijn schoonvader is al om zes uur in de ochtend opgestaan om de bulldozer gereed te maken en naar het perceel te rijden. De vrachtwagen ondergaat nog een kleine reparatie, er is namelijk een scheurtje in de benzinetank ontdekt. Hoewel de benzine er nog niet met grote hoeveelheden uitloopt heb ik de tank gisteren geleegd en onder de vrachtwagen vandaan gehaald zodat we hem vandaag kunnen repareren. Het zal waarschijnlijk lassen of solderen worden, maar eerst is het zaak om de bak volledig benzinedamp vrij te krijgen. Benzine in gasvorm in de juiste hoeveelheid gemengd met lucht is een ideaal explosief waarbij dynamiet verbleekt. Ooit heb ik eens gelezen in een boek over veiligheid aan boord van schepen dat de damp van 300 gram benzine in goede menging met lucht een explosiekracht heeft die gelijk staat aan 10 kilo dynamiet. Het is niet voor niets dat op schepen praktisch altijd dieselmotoren worden toegepast en bijna nooit benzinemotoren. Ik heb niet echt de behoefte om de explosiekracht van benzine uit te proberen, vandaar dat ik de benzinetank grondig heb doorgelucht.

Het uitblazen van een benzinetank is nog niet zo eenvoudig, want benzinetanks zijn er voor gemaakt om zo vloeistof- en gasdicht als mogelijk te zijn. De oude stofzuiger uit de Sovjettijd biedt echter uitkomst. Dit is een stofzuiger waarbij—net als bij oude Europeese modellen—de slang zowel aan de zuig- als aan de blaaszijde kan worden gemonteerd. Door de slang aan de blaaszijde te monteren en vijftien minuten lucht in de tank te blazen verdwijnen alle restanten van benzinedampen. Overigens is dit een truc die ik niet zelf heb bedacht. De onderzeeër Triëste waarmee in de diepste troggen van de oceanen is gedoken maakte gebruik van benzine als drijfmiddel in de grote tank waar de capsule met bemanning onder hing. Benzine is lichter dan water en moeilijk samendrukbaar, waardoor het een goed drijfmedium is. Na elke duik werd de tank geleegd en vervolgens met perslucht benzinedamp-vrij geblazen.

Voor wie de truc met de stofzuiger ook eens wil proberen: doe het nooit met de slang aan de zuigzijde van de stofzuiger! De benzinedampen worden dan langs de vonkende elektromotor van de stofzuiger gezogen met een zekere explosie tot gevolg. Zeg niet dat ik niet gewaarschuwd heb.

De afgelopen week is druk geweest. Al twee keer naar Shymkent en de nodige achterstallige reparaties in huis uitgevoerd. Bovendien is een begin gemaakt met het bouwrijp maken van ons bouwterrein in het centrum van het dorp en al met al is er geen tijd geweest om de weblog bij te werken. Het warmwater circuit in huis werkt weer naar behoren en de toeristen zijn een paar dagen op stap naar Chokpak en een kampeernacht in de Karataubergen. De graafmachine is vandaag bezet, dus een mooie dag om alle foto’s die Elmira de afgelopen maanden in Kazachstan gemaakt heeft te sorteren en de mooiste op de weblog te plaatsen. In de voorgaande maanden van de weblog zijn een aantal foto’s bijgeplaatst, dus blader gerust even een stukje terug.

De bulldozer van mijn schoonvader is net als andere voorwereldse dinosaurussen een geduchte liefhebber van water. Er verdwijnen vele emmers water in het koelwatercircuit voordat het niveau in de radiator op peil is.

De lange stilstand van de bulldozer heeft zo zijn sporen nagelaten. Eén van de dieselleidingen is vorige herfst door iemand gestolen die kennelijk een leiding van zijn eigen tractor wilde vervangen en de nieuwe leiding die mijn schoonvader nu heeft geplaatst sluit duidelijk niet goed af. Het resultaat is een fotogenieke fontein, maar het kost wel extra brandstof natuurlijk.

Muziek vindt Nathalie leuk, zowel muziek luisteren als zelf geluid maken. Hier trommelt ze op een jerrycan dat het een lieve lust is.

De bulldozer van mijn schoonvader is na 6 maanden zo goed als gerepareerd. Nu kan de motor gestart worden. Dat gaat nog niet zo gemakkelijk. De grote viercylinder diesel wordt gestart met een kleine tweecylinder hulpmotor die op benzine loopt. Die tweecylinder moet met de hand aangeslingerd worden wat Sagit hier doet.

Het leidingwater in het dorp Jabagly komt rechtstreeks uit een ondergrondse bron van het Aksu-Djabagly natuurreservaat. Daardoor kun je het—ook als gevoelige Westerling—zonder problemen direct drinken. Er is echter één nadeel. Doordat het water uit een ondergrondse bron komt is het rijk aan opgeloste mineralen. Zo rijk, dat minimaal één keer per jaar onze boiler grondig ontkalkt moet worden. Het is al zo ongeveer een jaar geleden dat dat voor het laatst gebeurd is en vandaag moest het apparaat er aan geloven. Het moment kwam trouwens goed uit. De thermostaat had het een paar dagen geleden begeven waardoor het niet meer mogelijk was de watertemperatuur goed in te stellen. Bovendien was de terugslagklep naar het waterleidingnet al een tijdje niet helemaal dicht meer waardoor bij het wegvallen van de leidingdruk het warme water terugliep het centrale leidingnet in. Een goed moment dus om al deze zaken tegelijk aan te pakken.

Vorig jaar hebben we de boiler in zijn geheel van de wand gehaald voor de ontkalking, maar deze keer hebben we de boiler aan de muur laten hangen. Praktisch alle kalk zet zich namelijk af op het verwarmingselement en dit element is gemakkelijk via een deksel onderin de boiler te verwijderen. Op bovenstaande foto is het verwarmingselement verwijderd, maar het in de afgelopen maanden van het verwarmingselement losgesprongen kalk ligt nog in de ketel. Het werd duidelijk tijd voor een onkalkingsbeurt.

De tweede foto toont het verwarmingselement zoals we het aantroffen. Voorzien van een dikke laag kalk die er op vele plaatsen door de hitte en het koken weer afgesprongen was. Op de bodemplaat ligt een hoopje kalk en ook in de emmer ligt nog wat. Totaal hebben we meer dan een halve kilo kalk uit de boiler verwijderd.

Het leem en puin dat bij het uitgraven van de oude fundering wordt verwijderd vindt een goede herbestemming bij de overburen. Hun huis ligt behoorlijk lager dan de weg, en hiermee kan een glooiende oprit gemaakt worden tot aan hun huis.

Van het lemen huis dat op ons bouwterrein stond is weinig meer over. De houden vloer die nog in goede staat was is verwijderd en de ramen en deuren zijn grotendeels hergebruikt in de stallen van de boerderij in de bergen. Wat overblijft is het betonnen fundament en het daartussen gestorte leem waarop de vloer is gelegd. Het leem en puin wordt hier op onze vrachtwagen geladen. Op de achtergrond het hoofdkwartier van het Aksu-Djabagly natuurreservaat.

Zoals er in de reguliere bouw af en toe bouwvergadering wordt belegd, houden Sagit, Kairat en Aristan hier boomvergadering over de beste wijze waarop deze immense boomstronk kan worden uitgegraven. De graafmachine kan niet door de 30 centimeter dikke wortels heenkomen en er zal nu geprobeerd worden zoveel mogelijk grond weg te graven zodat mijn schoonvader met de bulldozer de stronk uit de grond kan trekken.

De eerste fase van onze nieuwbouw dit jaar bestaat uit het plaatsen van een erfafscheiding rond het terrein. Dit bakent niet alleen ons terrein goed af, maar zorgt er bovendien voor dat niet Jan en Alleman er met onze bouwmaterialen vandoor gaan. Op de erfscheiding met onze buurman Kairat bevindt zich echter een boomstronk met een diameter van bijna een meter waar de door ons gewenste muur rechtstreeks doorheen loopt. Elmira en Kairat poseren hier bij de stronk die het veld moet gaan ruimen.

Zonder kleerscheuren ben ik samen met Elmira, Nathalie en Ruslan in Jabagly aangekomen. Even een middagje bijslapen en dan kunnen vanaf morgen de verhalen op de weblog over het leven alhier weer beginnen.

Ongeveer een half uur voor het einde van de vlucht meldt de gezagvoerder van het vliegtuig zich door de intercom. Het is acht graden in Almaty, licht heiïg en ideaal weer om te landen. Dat het weer snel kan omslaan blijkt wel, wanneer ik iets meer dan een uur later met Elmira op het parkeerterrein voor de aankomsthal sta. De lichte bewolking is omgeslagen in een heuse slagregen en gelukkig heeft Elmira een paraplu meegenomen waaronder we samen naar het appartement van baboesha kunnen lopen waar we verblijven tot we de volgende avond per trein naar Jabagly vertrekken. Aan het eind van de nacht gaat de regen over in sneeuw, en om een uur of tien in de ochtend is er zo’n acht centimeter gevallen. Heel wat anders dan de voorspelling van de KLM gezagvoerder.

Gelukkig is Nathalie pappa nog niet vergeten. Ze herkent waarschijnlijk de bolle buik, want niet lang dat pappa aangekomen is gaat ze er lekker tegenaan liggen en valt in slaap. Niet bevorderlijk voor de nachtrust van pappa zelf overigens, want in het vliegtuig heb ik nauwelijks geslapen en nu is het ook zinvol wakker te blijven om niet per ongeluk Nathalie tot een pannekoek te persen. Het zal nooit zo lang duren, meestal is ze volgens Elmira ’s ochtends om een uur of acht klaar wakker.

Als Nathalie voor de tweede keer wakker wordt voor een langere periode en pappa ziet begint ze blij in de handjes te klappen. Het is nu wel duidelijk, ze is pappa zeker niet vergeten en het eerste wat hij moet doen is “Klap us in je handjes” zingen. Ze is overigens behoorlijk veranderd. Niet lang nadat ik Kazachstan in Januari verlaten heb is ze gestart met lopen en het is nu een druk meisje geworden. Alles moet onderzocht worden. Ook haar postuur is er door veranderd. Door de grote activiteit is het mollige er grotendeels af. Het lopen en onderzoeken kost zoveel energie dat de grote vetrolletjes voor het merendeel verteerd zijn. Echt ondervoed ziet ze er overigens niet uit hoor, geen paniek, Elmira zorgt goed voor onze kleine hummel.

Vanwege het slechte weer vallen onze plannen voor vandaag grotendeels in het water. We zouden naar de bouwmaterialen markt gaan om te kijken welke bouwmaterialen op dit moment in Almaty te koop zijn. De markten hier zijn echter allemaal buiten en de zandpaden tussen de stalletjes zijn nu ongetwijfeld omgetoverd in modderbaden. We blijven daarom in de buurt van de luchthaven. Wanneer we Elmira’s visum voor Nederland gaan aanvragen kunnen we alsnog de bouwmarkt bezoeken.

Bijna alle keren dat ik tot nu toe van Nederland naar Kazachstan gevlogen ben was het een vlucht die in de ochtend of vroege middag in Nederland begon en aan het eind van de avond in Kazachstan eindigde. KLM heeft echter sinds kort het vluchtschema omgegooid. De reden is niet helemaal duidelijk, maar ik vermoed dat het komt omdat voorheen zowel KLM, Lufthansa als Air Astana op praktisch dezelfde tijd in Almaty landden en weer vertrokken. Door de vluchttijd te verlaten zijn er nu minder files bij de paspoortcontrole en op de terugreis bij de incheckbalie. Misschien hoopt KLM op deze manier ook meer passagiers te vangen die niet vroeg willen opstaan of die het liefst ’s nachts vliegen om een werkdag extra te hebben en een hotelovernachting uit te sparen. De vertrektijd van 18:30 maakt het voor mij in ieder geval mogelijk ’s ochtends nog het nodige te regelen, dus ik ben er blij mee.

In het vliegtuig ga je steeds meer merken dat de overname van KLM door Air France—sommigen spreken van een fusie, maar wanneer een groot bedrijf een kleintje opslokt noem ik dat toch liever een overname—de service versobert. Op vroegere vluchten naar verre bestemmingen kan ik mij herinneren dat in het stoelzakje een menukaart zat met de menu’s die geserveerd werden. Dat is al lang niet meer zo. Tot ongeveer een jaar geleden kwamen de maaltijden nog uit een echt cateringbedrijf, maar tegenwoordig zijn het instantmaaltijden van Uncle Ben’s die in de magnetron worden opgewarmd. Ook de sandwiches zijn ergens in bulk ingekocht. Niet dat ik dit een verkeerde stap vind overigens. Reizigers hebben vaak de maaltijden gezien als een compensatie van de dure vliegtarieven, maar je kunt ook redeneren dat de overvloedige service de óórzaak is van de hoge tarieven. Minimaliseren van de catering aan boord en het kiezen van luchthavens met lage landingsrechten zijn twee van de beproefde recepten waarmee prijsvechters als Easyjet hun tariefniveau laag weten te houden. Op de catering is KLM nu duidelijk aan het besparen. Intercontinentale vluchten zullen voorlopig wel niet van kleinere luchthavens starten, maar persoonlijk zou ik er geen bezwaar tegen hebben wanneer KLM haar vlucht naar Almaty in Eelde zou beginnen…

Een andere subtiele manier waarop KLM probeert de winstgevendheid te verhogen las ik in de Holland Herald. Voor wie niet veel met KLM vliegt: de Holland Herald is het in-flight magazine (zeg maar het verveel- en informatieboekje) dat in elke stoelzak te vinden is. Hierin staat wat basisinformatie voor reizigers, bestemmingkaartjes, een paar achtergrond verhalen tegen de verveling en de lijst met producten die tax-free tijdens de vlucht aangeschaft kunnen worden.

In de Holland Herald las ik, dat KLM reizigers die één of meer vluchten van hun ticket overslaan niet meer worden toelaten op een vervolgvlucht, maar een nieuw ticket moeten kopen. Laat ik dit verduidelijken. KLM heeft een aantal lijnvluchten op specifieke bestemmingen. Om passagiers te lokken die niet vanuit Amsterdam vertrekken maar bijvoorbeeld vanuit Frankfurt, Londen of Parijs, hebben ze soms aanbiedingen waarbij ze heel goedkoop een ticket naar een KLM eindbestemming aanbieden waar bovendien een vlucht van de opstapplaats naar Schiphol in zit. Zo kan het voorkomen dat een passagier die rechtstreeks van Amsterdam naar Almaty vliegt meer betaalt dan een passagier die eerst met een KLM vlucht uit Frankfurt naar Amsterdam vliegt en dan verder naar Almaty. Dit is allemaal om de concurrentieslag op bepaalde trajecten te winnen. In de praktijk worden dergelijke overstapvluchten niet alleen door reguliere passagiers vanuit de omliggende steden gekocht, maar ook door passagiers die in Amsterdam opstappen. Zij kopen dan zo’n overstapvlucht, annuleren het eerste deel van het traject of stappen eenvoudig weg niet in, en stappen pas in Amsterdam op op het tweede deel van het traject. Dit werd tot nu toe oogluikend toegestaan, maar is officieel volgens de vervoersvoorwaarden van KLM illegaal, en ze willen nu bij het inchecken strenger gaan controleren of passagiers inderdaad wel alle voorgaande trajecten van een ticket hebben gevlogen. Als dat niet het geval is wordt het ticket ongeldig, en moet een nieuw exemplaar tegen de volle prijs worden aangeschaft. Van een stoel ben je dan in ieder geval verzekerd, je koopt immers je eigen stoel die je met het vorige ticket al gereserveerd had voor de tweede keer.

Langzamerhand wordt onder druk van het geld vliegen een snelle maar saaie methode van bustransport door de lucht. En waarom ook niet, van het geld dat ik voor een retourticket betaal kan ik ook een behoorlijke tijd in Kazachstan leven, de transportkosten moeten wel binnen normale proporties blijven.

Lammert

Vanavond vertrekt het vliegtuig naar Almaty. De tijd waarop ik vlieg is heel wat gunstiger dan in het verleden. Het vliegtuig vertrekt om half zeven in de avond van Schiphol waardoor ik mij mooi ’s ochtends kan voorbereiden zoals koffers pakken en dergelijke. Wie mijn vorige vertrekken naar Kazachstan op deze weblog gevolgd heeft weet namelijk dat ik als gewoonte heb pas enkele uren voor mijn vertrek te beginnen met mijn koffer te vullen.

Gisteravond heb ik benut om nog een doos vol te stoppen die per post naar Kazachstan gaat. Die doos zal waarschijnlijk ongeveer een week na mijn aankomst arriveren. Door 20 kilo per post, en 20 kilo in mijn bagage te stoppen kan ik op die manier 40 kilo spullen naar Kazachstan vervoeren.

Zo’n doos bevat altijd weer verrassingen voor Elmira en haar familie. Een aantal maanden geleden was honingdrop het ultieme wat ik er als presentje in kon stoppen. Dat is nu veranderd in hagelslag. Inderdaad, hagelslag is nu het favoriete broodbeleg geworden. Het liefst zou Elmira ook nog willen dat ik er een doos kroketten in mee zou sturen, maar ik heb nog geen mogelijkheid gevonden om die op goedkope manier diepgevroren in Jabagly te laten aankomen. Je merkt het al, Elmira heeft de lokale gerechten Plov en Shaslik langzamerhand ingeruild voor de meer Nederlandse zaken als drop, hagelslag en kroketten. Ze spreekt nog geen vloeiend Nederlands maar de inburgeringscursus is al een aardig eind op weg. Of zou Rita Verdonk het eten van hagelslag niet bedoeld hebben met uitspraken over het aanpassen aan de Nederlandse cultuur?

Eerlijk is eerlijk, ik wil graag weer terug naar Kazachstan. Tweeëneenhalve maand in Nederland is lang genoeg geweest. Uiteraard draagt die kleine ondeugd daar in Kazachstan er ook aan bij. Niets negatiefs over Elmira, maar wanneer ik een paar maand in Nederland ben geweest is zij niet noemenswaard veranderd. Dat gaat niet zo snel meer wanneer je 26 bent. Maar in de eerste levensjaren telt elke week. Gelukkig heeft pappa bijna elke dag per telefoon met Nathalie gepraat—of wat daarvoor moet doorgaan—en Elmira heeft het nodige foto- en videomateriaal gemaakt. Dus helemaal weg zijn die paar maanden niet. Die foto’s zal ik ook deels op mijn weblog plaatsen zodat de karig gevulde wintermaanden toch nog een kleurige vulling krijgen.

Nog twee nachtjes, dan stap ik in de Schipholtaxi voor de lange reis. Elmira gaat samen met Nathalie morgen om 3 uur Nederlandse tijd al op de trein naar Almaty. Die is in tijd dus nog langer onderweg dan ikzelf.

Het is al een aantal maanden dat Nathalie pappa kan zeggen. Of ze helemaal door heeft wat daarmee bedoeld wordt is onduidelijk, maar het is zo ongeveer het eerste verstaanbare woord dat uit haar mond kwam. Dit tot ongenoegen van Elmira die veel met haar had geoefend om vooral als eerste mamma te kunnen uitspreken.

Vanochtend was het echter zover. Nathalie stond triomfantelijk naast Elmira’s bed en riep mamma, mamma en daarmee duidelijk wel wetend dat dat de aanspreektitel van haar moeder was. Lang hebben we er op gewacht tot ze zou gaan praten, het zal nu wel niet lang meer duren voor we zullen wensen dat ze af en toe haar mond eens dicht houdt

De tijd bij het maken van een website gaat hem niet zitten in de grote lappen tekst of de basis layout. Veel meer in kleine neuzel dingetjes die triviaal lijken te zijn, maar toch voor grote problemen zorgen. Neem nu mijn pagina met een korte geschiedenis van Kazachstan. Op zich niets bijzonders zou je zeggen. Goed leesbaar, leuke plaatjes, een link hier en daar.

Maar laat ik nu eens de tweede paragraaf van deze pagina hier integraal kopieren:

De ons bekende geschiedenis van Kazachstan begint in de 6^e eeuw voor Christus wanneer de macht van het Perzische Achaemenid Rijk zich uitstrekt tot voorbij de Amu-Darya rivier (de huidige grens tussen Turkmenistan en Uzbekistan). Tijdens het uitbreiden van zijn Rijk naar Centraal Azië versloeg Alexander de Grote in 330 vC de Perzen. Dit was de start van een nauwer contact tussen Europa en dit deel van Azië. De exacte datum waarop zijde vanuit China het westen bereikte blijft onbekend, maar de karavaanroutes door dit gebied tussen de twee grote beschavingscentra van de wereld op dat moment werden de belangrijkste routes voor de handel in deze gewilde stof en ze zijn nu bekend als de Zijderoute. In de eeuwen na het begin van onze jaartelling vestigden Turkse en Mongoolse stammen zich in dit gebied. De Islam werd door Arabieren in de 8^e eeuw geïntroduceerd. De Mongoolse stammen onder leiding van Djengis Khan veroverden het gebied tussen 1219 en 1224 en het land werd daardoor deel van zijn grote Rijk.

Het wordt al duidelijk denk ik. Zoiets simpels als superscript om de zesde en achtste eeuw te schrijven verandert de hele layout. De browser denkt slim te zijn, ziet meer tekst aan de bovenkant en duwt vervolgens de hele regel naar beneden. Slechte leesbaarheid is het gevolg. Aan de ene kant willen we de superscript intakt laten, aan de andere kant moet de browser zijn normale gedrag hier negeren. De oplossing ligt in slim gebruik van CSS. Met CSS kun je de stijl van een webpagina veranderen. Wat we nu gaan doen is hier de stijl van het element <sup> aanpassen op zodanige wijze dat de lijnhoogte niet veranderd wordt. Er zijn twee acties te doen:

• We moeten de browser vertellen dat de superscript tekst op de normale tekstlijn staat
• Vervolgens verplaatsen we stiekum de superscript tekst toch een stukje omhoog

In CSS kan dit met

sup {
    vertical-align: baseline;
    position: relative;
    bottom: 0.5em;
}

De eerste actie vertelt de browser dat het sup element op de tekstlijn staat. Vervolgens vertellen we dat we een relatieve relocatie doen en met het bottom statement verplaatsen we het element vervolgens een hoogte die overeenkomt met 50% van de gebruikte karakterhoogte.

Dan ziet de tekst er plotseling als volgt uit:

De ons bekende geschiedenis van Kazachstan begint in de 6^e eeuw voor Christus wanneer de macht van het Perzische Achaemenid Rijk zich uitstrekt tot voorbij de Amu-Darya rivier (de huidige grens tussen Turkmenistan en Uzbekistan). Tijdens het uitbreiden van zijn Rijk naar Centraal Azië versloeg Alexander de Grote in 330 vC de Perzen. Dit was de start van een nauwer contact tussen Europa en dit deel van Azië. De exacte datum waarop zijde vanuit China het westen bereikte blijft onbekend, maar de karavaanroutes door dit gebied tussen de twee grote beschavingscentra van de wereld op dat moment werden de belangrijkste routes voor de handel in deze gewilde stof en ze zijn nu bekend als de Zijderoute. In de eeuwen na het begin van onze jaartelling vestigden Turkse en Mongoolse stammen zich in dit gebied. De Islam werd door Arabieren in de 8^e eeuw geïntroduceerd. De Mongoolse stammen onder leiding van Djengis Khan veroverden het gebied tussen 1219 en 1224 en het land werd daardoor deel van zijn grote Rijk.

En om deze elegante oplossing te vinden ben je zo weer een tijdje verder. Zoals gezegd, de tijd gaat niet zitten in de grote stukken maar in de details. Uiteraard kan dezelfde truc ook gebruikt worden voor subscript teksten die door <sub> worden aangeduid. Alleen de waarde bij het bottom statement moet dan in de CSS worden gewijzigd.

Aan deze weblog zit een stukje statistieken software gekoppeld dat mij een beeld geeft van de herkomst van bezoekers. Het zal niemand verbazen dat verreweg het grootste deel van de lezers uit Nederland komt, met nog een redelijk aantal Belgen daarbij. De bezoekers uit andere landen zijn bijna letterlijk op de vingers van één hand te tellen.

Minstens zo interessant is het om te weten hoe de mensen hier gearriveerd zijn. Uiteraard zijn er de vaste lezers, maar ook de zoekmachines leveren een behoorlijk aantal hits op. Meestal zullen dit eenmalige bezoekers zijn maar ongetwijfeld zal hiervan af en toe eentje blijven plakken. De statistieken software waar ik over sprak houdt ook een top tien van meest gebruikte zoekwoorden bij die naar deze weblog leiden. Ik heb de populairste zoekwoorden van de maand maart hieronder verzameld.

De dag van de vrouw valt te begrijpen. Die dag valt in maart, dus in de andere maanden zal deze zoekterm waarschijnlijk niet in de top tien voorkomen.

Ook het zoekwoord “kippenslachterij” verbaast mij niets. Door de recente vogelgriep paniek zijn kippenslachterijen weer in het nieuws. Er was zelfs een recent faillisement. Nu heb ik toevallig op mijn weblog een lang artikel staan over een failliet gegane kippenslachterij. Eén probleem, die slachterij staat in Kazachstan en niet in Nederland, dus de meeste bezoekers zijn waarschijnlijk hevig teleurgesteld wanneer ze in de zoekmachine de link aanklikken en een pagina krijgen die hen totaal niet interesseert.

Interessant vind ik zelf de term “koelkast kapot”. Kennelijk zijn wij in Kazachstan niet de enigen waarvan de huishoudelijke apparaten het wel eens begeven.

En ik heb ook een aantal berichten geplaatst met betrekking tot de komende reunie van mijn voormalige middelbare school in Oosterwolde. De echte website van de reuniecommissie is zeer slecht te vinden via zoekmachines en daardoor is mijn weblog bij veel zoekacties één van de eersten die opduikt met relevante informatie over de reunie.

Wie dacht dat één April grappen een typisch Nederlands gebruik waren komt—letterlijk—bedrogen uit. Ook in Kazachstan hebben ze er een handje van. Elmira was trouwens vandaag niet erg blij met deze gewoonte.

Om zes uur in de ochtend kwam haar vader—die vaak vroeg opstaat—Elmira’s slaapkamer binnenstormen. Er was telefoon uit Nederland, Lammert had gebeld zo vertelde hij. Met de slaap nog in de ogen liep ze naar de telefoon. Als ik zo vroeg uit Nederland zou bellen dan moest er wel iets belangrijks zijn. Toen ze de hoorn had aangenomen en haar vader lachend bij de deur stond had ze het door. Ze was er met beide benen ingetrapt.