Lammert’s Weblog

Drie jaar geleden heb ik in Kazachstan al eens een gevaar op de weg gesignaleerd. Recentelijk heeft deze coureur zich ook in Nederland laten zien. Gelukkig bleef de schade beperkt, waarschijnlijk omdat de Solex met twee lekke banden niet zo snel meer wilde.

Met zijn drie overdekte tuinen en kwekerij is de Orchideeën Hoeve in Luttelgeest de grootste overdekte permanente orchideeën expositie van Nederland. Reden genoeg dus voor mijn moeder om een middagje met Elmira en Nathalie daarnaar op stap te gaan.

In de kassen worden maar liefst 1600 verschillende soorten orchideeën gekweekt.

Vandaag is het feest, mijn zus Hylkje is jarig. Speciaal voor de verjaardag zijn we gisteren uit Kazachstan gekomen. Niet dat we morgen weer teruggaan overigens hoor, we blijven een maandje zodat Elmira Nederland eindelijk eens van de zonnige kant kan zien.

Nathalie burgert vrij snel in. Tijdens het sjoelen vindt ze het prachtig om in de sjoelbak met de steentjes te spelen. Haar neef Sybren belemmert ze zo wel een beetje de weg.

KLM heeft de vluchttijden op Kazachstan gewijzigd waardoor we niet meer ’s nachts, maar vroeg in de ochtend vliegen. Om 7:15 uur lokale tijd vertrekt het vliegtuig uit Almaty. Dit heeft behoorlijk wat voordelen. Ten eerste kunnen we op deze manier nog een behoorlijk stuk slaap meepikken in Almaty. Bovendien is de vlucht nu bij daglicht. Het is de eerste keer dat ik bij daglicht boven Almaty vlieg. Pas nu zijn de bergmassieven zichtbaar aan de rand waarvan de stad is gebouwd.

Zoals ik al eerder heb geschreven is de koers van KLM sinds de overname door Air France verzakelijkt. Deze keer is dat het duidelijkst zichtbaar bij de tax-free verkopen. Voorheen stond in het in-flight magazine Holland Herald een pagina of tien met de producten die in het vliegtuig zonder belasting aangeschaft kunnen worden. In het exemplaar van mei 2006 zijn er maar liefst 56 pagina’s aan gewijd. Het is duidelijk dat KLM dit als één van de winstgevende activiteiten op de vluchten wil maken.

Voor de rest is de service niet veel anders dan anders. Het eten lijkt weer bij een lokaal cateringbedrijf vandaan te komen in plaats van bij Uncle Ben’s zoals de vorige keer. Met een baby aan boord kunnen ze echter nog steeds niet omgaan. In het vliegtuig zitten minimaal drie kinderen van een jaar of jonger, maar alleen wij hebben een plek toegewezen gekregen waar een babybedje kan worden geplaatst. De overige ouders—allemaal adoptieouders die kinderen uit Kazachstan hebben opgehaald—moeten zich behelpen met dekentjes op de vloer. Dat wij zo’n speciale plek in het vliegtuig hebben gekregen komt omdat we er speciaal naar gevraagd hebben en omdat de hoofd-grondstewardess zich er persoonlijk mee bemoeid heeft. De reguliere grondstewardessen die helpen bij het inchecken in Almaty weten werkelijk van toeten noch blazen.

Overigens zijn de faciliteiten voor Nathalie nog niet optimaal. Het grootste babybedje aan boord blijkt een capaciteit te hebben van 9 kilogram en kan daardoor niet aan de wand hangen. Na wat heen en weer gepraat—waarbij de stewardess eerst een paar dekens op de grond voorstelt—komen we tot een compromis waarbij het bedje op de grond wordt geplaatst. Scheelt in ieder geval in de hoeveelheid tocht die rond Nathalie’s hoofdje waait als ze ligt te slapen. De lengte van het bedje is nog niet optimaal, maar Nathalie is lenig gebouwd en met opgetrokken knietjes kan ze toch nog redelijk slapen.

Aan boord zijn in totaal minstens vier adoptiekinderen. Naast de twee babies die ik al hierboven genoemd heb zitten op de rij achter ons een broertje en een zusje van een jaar of vijf die met een Kazachstaanse begeleidster naar de Verenigde Staten vliegen. Hun ouders zijn overleden en ze zijn geadopteerd door een Amerikaans echtpaar. Omdat bij het bezoek van het echtpaar de adoptiepapieren nog niet volledig rond waren konden ze toen niet meteen naar hun nieuwe vaderland vliegen. Daarom worden ze nu door een begeleidster naar de VS gebracht. Zowel de kinderen als de begeleidster spreken geen woord Engels en ik fungeer daarom als tolk tussen de kinderen en de stewardessen wanneer die langskomen met eten of drinken. Ik heb geen idee hoe zij hun vlucht naar de VS en hun eerste verblijf daar zullen ervaren. Vijf jaar is al een behoorlijke leeftijd om dan nog aan een geheel nieuwe omgeving, taal en gewoontes te wennen.

De aankomst op Schiphol is een desillusie. Had ik Elmira nog verteld dat het in Nederland ’s zomers mooi weer kan zijn, de piloot gooit danig roet in het eten met de laatste weersvooruitzichten. Regen, bewolking en kou zullen ons treffen wanneer we de Nederlandse bodem bereiken.

In tegenstelling tot de vorige keren gaan we nu eens per trein. Schiphol heeft een ondergronds treinstation en vanaf dit station vertrekken regelmatig treinen naar het noorden. Eén keer per uur rijdt er een trein naar Groningen. Die nemen we en we zullen in Assen uitstappen om daar door mijn moeder opgepikt te worden. Wanneer we onze bagage opgepikt hebben en door de douane de aankomsthal ingelopen zijn blijkt de vorige trein net vertrokken te zijn. Geen nood, want op Schiphol zijn voldoende eetgelegenheden en dat uurtje komen we wel doorheen.

Dat de huizen bij de overburen lager liggen dan de weg mag bekend zijn. Niet voor niets heeft onze overbuurman maar wat graag ons overtollige puin overgenomen dat weggegraven is op de plek waar op ons bouwterrein het oorspronkelijke huis stond.

Ook het huis ernaast ligt lager. De eigenaar—Elmira’s oom—had voor vandaag een vrachtwagen leem besteld om een aanbouw bij zijn huis te bouwen. Helaas bleken de remmen en stuurmanskunst van deze Kamaz niet optimaal waardoor de vrachtwagen naast de oprit terecht kwam. De lading ging behoorlijk hellen, maar na een aantal uren lukte het toch om weer met alle zes wielen op de weg te komen en het leem op de gewenste plaats te lossen.

We hebben in Jabagly twee kleintjes. Allereerst is er natuurlijk Nathalie, maar er is ook een klein hondje Knopke. Nathalie en Knopke vinden het heerlijk om met elkaar te spelen. Met name op Nathalie’s speelgoedbeer heeft Knopje het nogal eens voorzien.

Elmira zegt altijd dat ik geen auto nodig heb maar een bulldozer. Daar zit wel een kern van waarheid in. In Nederland was ik in het weekend vaak met mijn auto op pad om nieuwe wegen en bestemmingen te ontdekken, in Kazachstan is dat niet anders. Het enige verschil is de gesteldheid van de wegen. Zodra je van de centrale wegen afgaat is een bulldozer inderdaad vaak gemakkelijker dan een reguliere auto.

Ik heb de beschikking over enkele topografische kaarten van het gebied waar ik woon. Weliswaar zijn de meesten vrij oud—voor het laatst bijgewerkt in de jaren tachtig in de communistische tijd—maar in dit deel van de wereld gaan veranderingen niet zo snel, dus geven ze in het algemeen nog een aardig beeld van de werkelijkheid. Alleen de situatie rond grote steden zoals Shymkent is in de afgelopen twintig jaar ingrijpend veranderd.

Al een tijdje intrigeerde mij een zandweggetje dat was ingetekend door het Karataugebergte ten noorden van Jabagly. Dit zandpad zou volgens de kaart het gebergte van west naar oost doorkruisen en halverwege de pas Krasne Varota passeren. Voor de mensen die geen Russisch kennen, Krasne Varota betekent Rode Poort.

Het is niet gebruikelijk in Kazachstan dat passen een naam hebben die op een topografische kaart wordt vermeld. Zeker niet wanneer het een pas in een onbelangrijk zandpad betreft. Voldoende aanleiding dus om met de auto vandaag het zandpad af te rijden om te kijken waar deze speciale naam vandaan zou kunnen komen.

Met Elmira en Nathalie achterin zijn we met zijn drieën vandaag het zandpad afgereden. Het eerste stuk van de weg bleek wonderwel vlak. Veel bandensporen wat een teken is van veelvuldig gebruik. Na ongeveer een minuut of twintig rustig rijden en om ons heen fotograferen bereikten we het punt waar het pad steiler omhoog ging. Bovenaan werd al vrij snel duidelijk waarom deze plek de rode poort genoemd wordt. In de top was de weg zo’n vijf meter diep uitgehakt in het rode gesteente, met twee rode wanden langs het pad tot gevolg. Achter de poort daalde het pad scherp naar het dal van de Kulan rivier en vervolgde zichtbaar verder de weg door de Karatau.

We besloten het pad verder te vervolgen. Volgens de kaart zou het mogelijk moeten zijn door te rijden over het pad tot aan de oostzijde van het Karataugebergte. Een ritje van zo’n dertig kilometer. De Kulan rivier bleek geen groot obstakel. Het riviertje heeft ongetwijfeld zijn begin niet ver van de rode poort pas, want er stond nauwelijks 10 centimeter water, een peuleschil voor onze verhoogde Lada.

Het pad werd allengs slechter en minder bereden. Een terreinwagen was misschien beter in zijn element geweest dan onze sedan, want op sommige stukken schuurde vooral onze naar achter overstekende bagageruimte af en toe over de stenige bodem. Ook de achteras kreeg af en toe een tikje mee, maar die is gelukkig volgens Russische traditie lomp en zwaar uitgevoerd en kan een stootje hebben. En reserveonderdelen zijn hier niet zo duur dat het een dure opgave is om af en toe een paar delen van de ophanging te vervangen.

Na een uurtje tuffen, slalommen en af en toe beekjes oversteken bereikten we de oostkant van de Karatau. In de late avondzon hadden we een schitterend uitzicht over het vlakke land erachter. In de verte konden we een dorpje ontwaren dat volgens de kaart Chokpak moest zijn. Het dorpje bleek toen we dichterbij kwamen volledig uitgestorven. Let wel, dit dorp moet niet verward worden met het Chokpak vogelringstation dat in de Chokpak pas zo’n 15 kilometer zuidelijker ligt.

Over de langzaam beter wordende zandweg reden we terug naar de centrale weg van Almaty naar Shymkent. Vlak voor donker waren we uiteindelijk thuis.

We kunnen nu weer een route toevoegen aan de interessante routes die we voor onze gasten hebben wanneer ze een keer een dagje met eigen vervoer op stap willen. Voor een luxe wagen als onze Lada is de route geen aanrader. Zonder veel stuurmanskunst is het geen weg waar je zonder problemen overheen komt voornamelijk vanwege de vele korte steile hellingen en stenen, maar voor mensen met een terreinwagen is het een prima traject.

Niet lang geleden heb ik een foto op de weblog gezet van een Chinese appel die langs de kant van de weg Shymkent-Almaty gekocht is. De appels worden verkocht in de buurt van het plaatsje Mitsjoerin waar in de Sovjettijd grote appelboomgaarden geplant zijn.

Appelbomen kunnen niet zonder water en na het ineenstorten van het Communistische regiem is het irregatiesysteem in het land in verval geraakt. Het gevolg hiervan is dat ondermeer de boomgaarden van Mitsjoerin onvoldoende water krijgen om de appelbomen te laten groeien. In grote delen van de boomgaarden zijn de bomen dan ook verdroogd en afgestorven wat een macaber beeld oplevert.

In Nederland is er duidelijk onderscheid tussen de typen voertuigen die op verschillende wegtypen voorkomen. In Kazachstan is dat wat anders. Ezelkarren zijn een normale verschijning op de doorgaande wegen en ’s avonds moet er geregeld geslalomd worden rond de kudden die rond die tijd naar huis worden gedirigeerd. Vandaag kwamen we dicht bij Shymkent op de snelweg echter het ultimum van langzaam verkeer tegen: Een schildpad die onverschrokken de weg overstak.

Een schildpad komt in Nederland alleen voor in dierentuinen en in terraria. In Kazachstan kun je ze echter ook in het wild vinden en gelukkig zijn ze niet zo snel dat het niet lukt om ze op de foto te krijgen.

Morgen hebben we een afspraak bij de Nederlandse ambassade voor de visumaanvraag van Elmira. Bovendien halen we dan de tickets op voor onze vlucht naar Nederland bij het KLM kantoor. Vorig jaar zijn we steeds per trein naar Almaty gegaan vanwege de slechte weg en onze zeer jonge Nathalie. De reparatiewerkzaamheden op het traject Almaty-Bishkek zijn nu echter helemaal voltooid en Nathalie heeft voldoende ervaring in autorijden dat ze zich op de achterbank met mamma niet verveelt. Daarom gaan we voor het eerst in anderhalf jaar weer met de auto naar Almaty.

Met de eigen auto rijden heeft behoorlijk wat voordelen. Ten eerste is de benzine op het traject goedkoper dan de treinkaartjes. Daarnaast reizen we overdag waardoor we meer zien, en is de reistijd korter dan over het spoor, Maar bovenal kunnen we veel gemakkelijker spullen meenemen en hoeven we in Almaty zelf niet met een taxi of bus te reizen. Achter in de kofferbak nemen we behoorlijk wat spullen mee. Kleding, lekker eten en drinken voor onderweg en natuurlijk speeltjes voor Nathalie.

Het traject naar Almaty is langer dan vorig jaar. Door een onbegaanbare brug op het traject Bishkek-Merke moeten we omrijden over Shu. Volgens de kaart is de omweg zo’n 25 kilometer dus dat valt nog wel mee. In Shu is weinig te doen. Het is een vervallen stadje dat als we er doorheen rijden niet veel groter blijkt dan Jabagly en het is voornamelijk bekend van de drugsteelt. Daar hebben we echter geen last van. Wel last hebben we van de horden vliegen die in dit gebied op onze voorruit uitelkaar spatten. Gelukkig rijden we oostwaarts van de zon af, maar wanneer we morgen terugrijden zal het ongetwijfeld het zicht beinvloeden.

Wegen in Kazachstan zijn lang en recht met slechts hier en daar een orientatiepunt. Daardoor ontstaat er nogal eens zoiets als wat in goed Nederlands polderblindheid wordt genoemd.

Een treffend voorbeeld van het gevolg van polderblindheid zien we op de weg tussen Merke en Shu. In een scherpe bocht bij een dorpje heeft een MAN truck met oplegger de buitenbocht genomen en is van het talud gevallen. Een collega vrachtwagen staat erbij, gezien de MAN truck waarschijnlijk van dezelfde vervoersfirma. Omgevallen vrachtwagens zien we trouwens vrij veel in Kazachstan. De in het algemeen veel te zware lading, slechte remmen en soms onverwachte wegomstandigheden geven veel meer aanleiding tot dergelijke ongelukken dan in Nederland. De commotie is ook minder. Waar een omgevallen vrachtwagen in Nederland vaak tijdens de verkeersinformatie wordt omgeroepen krijgt het in Kazachstan slechts zelden enige aandacht. Zelfs de lokale politie komt vaak maar even kijken om dan vervolgens weer bezig te gaan met belangrijker dingen, zoals geld aan automobilisten vragen die volgens de radardetector te hard gereden hebben.

De laatste keer dat we het traject naar Almaty hebben gereden was bijna de volledige weg tussen Bishkek en Almaty op de schop. Vele kilometers moesten we over provisorisch aangelegde zandpaden rijden en op de stukken die wel klaar waren was vaak de maximum snelheid maar vijftig kilometer per uur. Die tijden zijn echter voorbij. Op het traject ligt nu een weg volgens Europeese kwaliteitsnormen. Op de stukken die door de heuvels en bergen lopen is veel werk besteed om de hellingen zo gelijkmatig mogelijk te laten verlopen. Vele tonnen steen en zand zijn verplaatst om een zo gemakkelijk mogelijke weg aan te leggen. Wat dat betreft is er behoorlijk wat verbeterd. Kostte het traject van zo’n 200 kilometer een jaar geleden bijna net zoveel tijd als het traject van meer dan 400 kilometer van Bishkek naar Jabagly, tegenwoordig is het in een vloek en een zucht gedaan.

In Almaty is de chaos echter groter dan ooit. De welvaart die er in de stad heerst zorgt ervoor dat er steeds meer mensen een auto kunnen betalen. De wegen zijn in de Sovjettijd al breed uitgevoerd, maar zelfs de vier rijstroken per richting op de doorgaande trajecten in de stad zijn nu volledig dichtgeslibt. Almaty kent niet zoals vele andere steden een ringweg circulatie, dus alle verkeer moet zich door een aantal hoofdstraten in de stad zelf persen. Daardoor kost het toch nog meer dan een uur voor we van de rand van de stad het vliegveld in het noorden bereikt hebben waar we bij baboeshka de nacht gaan doorbrengen. Om half acht ’s avonds zijn we op de plek van bestemming aangekomen. De auto kunnen we voor één nacht stallen voor 100 Tenge bij het luchthaven hotel. Voor die prijs (65 eurocent) hoef je bij Schiphol niet meer te proberen een parkeerplaats te bemachtigen.

Het is een tijdje stil geweest op de weblog. Voornamelijk vanwege tegenwoordig reguliere stroomstoringen in Jabagly. Tot voor kort werd ons dorp door een waterkrachtcentrale van stroom voorzien. Die centrale is drie jaar geleden in particuliere handen gegaan waarbij men geld van de bank geleend heeft om één en ander te bekostigen. De bank wil nu echter het geld terug en dat kan men niet betalen. De waterkrachtcentrale is stil gezet en het personeel naar huis gestuurd. Jabagly is nu aangesloten op het overbelaste centrale net van de rest van de gemeente waardoor de stroom nu vaak meerdere keren per dag voor langere tijd weg is.

De tijden dat er wel stroom is zijn we bovendien veel onderweg: Documenten voor ons huis regelen, nieuwe interessante toeristische plekjes ontdekken en etenswaren inkopen voor de continue stroom toeristen die ons op dit moment op positieve manier teistert.

Foto’s en verhalen van de afgelopen twee weken zijn er genoeg, alleen nog geen tijd en gelegenheid om ze hier toe te voegen.

Dingen in Kazachstan gaan niet altijd zoals gepland. Gisteren zouden we met de auto de nodige lekkernijen uit Shymkent ophalen voor de verjaardag van Nathalie vandaag. Daarom moeten we vandaag eerst weer naar Shymkent voor het inkopen van ondermeer de taart. Zonder taart immers geen verjaardag, zelfs niet in Kazachstan.

Het kinderfeestje dat we ’s avonds houden is nogal beperkt. Elmira’s zus Gulnara komt rond negen uur in de avond met de kinderen Bigsultan en Machabat. Dat klinkt wat laat voor een Nederlands kinderfeestje, maar in Kazachstan is dat heel gewoon. Onze eenjarige Nathalie gaat zelden vroeger dan half twaalf in de avond naar bed.

De taart blijkt bij Nathalie duidelijk favoriet. Nauwelijks staat ie op tafel of ze heeft met haar hand al een slagroompunt te pakken. Machabat en Bigsultan zitten duidelijk verbaasd te kijken naar onze kleine opdonder.

Voor ik het hoongelach wil horen van de mensen die altijd al gezegd hebben dat een Lada geen auto is en elke 100 kilometer een onderhoudsbeurt behoeft allereerst een stukje historie.

Twee jaar geleden hebben we onze Lada gekocht bij de Lada dealer in Shymkent. Bij de eerste onderhoudsbeurt na 2500 kilometer hebben ze daar vergeten de vetdop van de wielnaaf van ons wiel linksvoor terug te plaatsen. Daar kwamen we pas na een paar dagen thuis achter waardoor we een behoorlijk aantal kilometers met open wiellager hebben gereden. We hebben uiteraard direct een nieuwe dop geplaatst, maar in de dagen ervoor heeft zich ongetwijfeld zand in het vet gemengd. Vandaag in de buurt van Sastobe was het zover. Tijdens het langzaam bergop rijden achter een volgeladen Kamaz hoorden we een metalig gekraak. Toen we de auto aan de kant van de weg stopten bleek dat het wiellager het na meer dan 50.000 kilometer zandhappen begeven had.

Dit was duidelijk niet gepland. We wilden vandaag eigenlijk naar Shymkent om de nodige inkopen te doen voor Nathalie’s verjaardag morgen. De ANWB kennen ze hier niet en voor acuut onderhoud ben je in het algemeen aangewezen op je eigen vindingrijkheid. Doorrijden met het kapotte wiellager zou in principe nog kunnen, maar je weet nooit wat je dan nog meer beschadigt. Bij het verwijderen van de vetdop blijkt het niet verder rijden een goede keuze. Door de wrijving van het kapotte lager staat het lagervet te koken. De dop schiet er als een champagnekurk met een knal af en vliegt meer dan een meter weg. We hebben indertijd niet voor niets voor een Lada Zhiguli gekozen. Van dit model rijden er talloze exemplaren in onze regio rond en in elk zichzelf respecterend dorp zit wel een reparatiebedrijfje en onderdelenwinkel waar we met onze auto terecht kunnen. Vanaf de plek waar de auto gestrand is, is de dichtstbijzijnde plaats Bellawodda, de plaats waar wij ook het reguliere onderhoud doen.

Elmira blijft met Nathalie bij de auto achter—die we lekker in de schaduw van één van de schaarse bomen hebben geparkeerd—en ik ga met Ruslan die toevallig mee was om onderdelen voor de tractor te kopen op weg.

Vervoer vinden is nooit een probleem in Kazachstan. Vele chauffeurs zijn blij om een paar centen bij te verdienen door lifters op te pikken en bovendien is op het traject Jabagly Shymkent bijna één op de tien voertuigen een minibusje. Na enkele minuten aan de kant van de weg te hebben gestaan worden we door zo’n minibusje opgepikt. De chauffeur weet een goede onderdelen winkel in Bellawodda en na een minuut of twintig rijden worden we daar keurig voor de deur afgezet. 200 Tenge kost het ritje voor ons gezamelijk, dus nog geen anderhalve euro.

Wiellagers voor de Lada blijken hier inderdaad op voorraad te liggen. Gelukkig zijn het Russische. De Chinese varianten die ook hier en daar te koop zijn hebben vaak een levensduur die uitgedrukt kan worden in weken. Russisch materiaal komt qua levensduur in de buurt van reguliere Westerse merken. Samen met een tube Lithium-vet zijn we 750 Tenge kwijt ofwel 5 euro. Tenslotte hebben we voor de inwendige mens ook nog wat nodig, het is tenslotte bijna 35 graden. Met een fles Sprite en de onderdelen lopen we terug naar het centrum van het dorp waar een busstation is. Ook taxi’s naar de omliggende dorpen staan hier meestal de wachten. Na wat rondvragen vinden we een chauffeur die ons terug wil brengen naar de plek waar onze auto staat. Voor 500 Tenge belanden we een dik kwartier later op de plek waar Elmira nog steeds met Nathalie zit te wachten. Gelukkig was een tankstation vlakbij waar Elmira in de tussentijd ook drinken en wat te eten heeft gekocht.

Om een wiellager te wisselen heb je normaal een pers nodig om het oude lager netjes uit te persen en het nieuwe lager aan te brengen. We sjouwen veel mee aan gereedschap in onze kofferbak, maar een mobiele pers zit daar nog niet bij. Goed geproportioneerde tikken met een hamer doen echter ook wonderen en na een uurtje sleutelen, schoonmaken en monteren beschikt onze auto over een nieuw geluidloos en spelingsvrij wiellager.

Het is inmiddels bijna zes uur en de markt in Shymkent is al afgelopen. De supermarkt is elke avond tot negen uur open en daarom rijden we toch maar door naar Shymkent om in ieder geval de meest noodzakelijke spullen te kopen. Morgen op de verjaardag van Nathalie zullen we nog een keer moeten voor de laatste zaken en natuurlijk de taart.

Kazachstan heeft een lange historie. Trajecten van de zijderoute waarmee kostbare producten vanuit China naar het Westen werden vervoerd liepen langs de zuidrand van het land tegen het bergmassief. Duizenden karavanen moeten in die tijd het huidige Jabagly zijn gepasseerd dat slechts op 10 kilometer van de Chokpak pas tussen het Karatau en Tien Shan gebergte ligt. Door de rijkdom die in die tijd in het gebied heerste waar ik nu woon zijn er vele gebouwen neergezet waarvan een aantal nog bewaard of gerestaureerd zijn. Eén daarvan is het Aisha-Bibi mausoleum op ongeveer 15 kilometer ten westen van de stad Taraz. Dit gebouw stamt uit de pre-mongoolse tijd en is het mausoleum van een jonge Oeigoerse vrouw die op weg naar haar ware liefde door een ongeluk om het leven kwam. Het mausoleum is recentelijk gerestaureerd waarbij net als origineel alleen gebruik is gemaakt van handgesneden veelvormige bakstenen.

Ik heb het al eerder gezegd, Elmira en ik zijn gigantische rommelmakers. Een tijdje geleden hebben we besloten daar wat orde in te brengen door een kast of commode te kopen. Een geschikt exemplaar hebben we echter nog niet gevonden. Vandaag zijn we weer op pad gegaan.

Goede meubelzaken in Kazachstan zijn moeilijk te vinden. De meubels van Kazachse origine zijn zeer slecht van kwaliteit. Daarnaast zijn er meubels uit Italië te koop waar de prijs/prestatieverhouding helemaal zoek is. Gelukkig komen er langzamerhand ook winkels die inspelen op de groeiende middenklasse in het land. Betaalbare maar kwalitatief goede meubels.

Een opkomend merk in Kazachstan is BRW, afkorting voor Black, Red, White. Dit meubelbedrijf met productielokaties in ondermeer de Oekraine en Polen levert bouwpakketten voor meubels in allerhande stijlen. De bouwpakketten zijn goed verzorgd en van kwalitatief uitstekend materiaal. De meubels worden niet alleen in Oostblok landen verkocht, maar bijvoorbeeld ook via Cash en Carry verkoop in Canada. De slimme opzet van het bedrijf is, dat meubelwinkels de meubels via een soort tupperware programma kunnen krijgen. Enkele showmodellen worden gratis geleverd voor de showroom; wanneer een klant een meubel koopt kan die worden afgehaald bij het centrale magazijn van BRW. Op die manier hoeft een meubelzaak niet te investeren en kan BRW gemakkelijk een groot aantal verkooppunten in een stad creëren.

Vandaag zijn we bij een meubelzaak geweest waar ze BRW meubels verkopen. Ons oog viel op een commode van 150 centimeter breed met acht laden. Voldoende om veel spullen in op te bergen. De commode is er eentje uit de Kent serie. Nostalgisch aandoende meubels, maar wel van moderne materialen zoals MDF en kogelgelagerde laden. Uiteindelijk hebben we er daarom maar een exemplaar van gekocht.

Vandaag was het eindelijk zover. Van het kadaster was een ambtenaar beschikbaar om onze twee terreinen in te komen meten. Elmira heeft haar vanochtend uit Wanovka opgehaald. Het inmeten van een bestaand bouwterrein is nog niet zo gemakkelijk. Allereerst moet de werkelijke erfgrens worden bepaald. In Nederland kennen we dergelijke problemen al lang niet meer omdat in het kadaster daar elke vierkante meter is toegewezen en opgetekend, maar bij ons in Kazachstan gaat dat nog net als in de tijd van Napoleon toen het Kadaster werd ingevoerd.

In 1810 werd Nederland onderdeel van het Franse keizerrijk. Op dat moment werden allerlei wetten verplicht, waaronder de wet op het innen van grondbelasting. Om grondbelasting te kunnen innen was het noodzakelijk van alle terreinen de afmetingen en eigenaar te kennen. Geen triviale zaak overigens. Op 21 oktober 1811 werd bij keizerlijk decreet vastgesteld dat in Nederland een kadastersysteem naar Franse norm moest komen, maar het duurde tot 1 oktober 1832 voor alle percelen waren opgemeten en in het archief vastgelegd. Probleem daarbij was ondermeer dat na de ineenstorting van het Franse keizerrijk er een aantal jaren geen metingen werden verricht.

Het zal 180 jaar geleden in Nederland ongeveer net zo gegaan zijn als nu bij ons. Over het hek hangende buren die verklaren dat die pruimenboom daar in de hoek dertig jaar geleden door hun geplant is en dat opa in het schuurtje daarachter nog zijn eerste arreslee had gemaakt. Vanwege onze twee bouwterreinen hebben we te maken met vier buren, waarvan er maar één bleek te bezitten over een officiële plattegrond van hun terrein. Bij de andere buren is de grens vastgesteld op grond van logische overwegingen zoals plaatsing van schuurtjes, muurtjes of bomenrijen. Ons bouwterrein in het centrum van het dorp is nu officieel vastgesteld als een trapeziumvorm met een grootste breedte van 36 meter en een kleinste breedte van 33 meter. De diepte is 84,5 meter. Dat levert ons totaal 2915 vierkante meter bouwterrein op. Voldoende om ons stulpje op te bouwen. Ons tweede terrein bleek meting beduidend smaller dan op de originele plattegrond van het huis, wat ons vermoeden doet versterken dat er huisnummers door elkaar zijn gehaald waardoor ons huis abusievelijk als afgebroken te boek staat. Hopelijk komt hier de komende weken duidelijkheid in.

Op de foto overhandigt een buurvrouw de officiële plattegrond van hun terrein aan de meet-ambtenaar.

Omdat er maar één ambtenaar beschikbaar was om onze terreinen te meten helpt Elmira hier met het meetlint om de terreinafmetingen te bepalen.

Stroomvoorziening in Kazachstan is niet zo vanzelfsprekend als in Nederland. Vandaag is voor de tweede keer de stroom uitgevallen. Gisteren hebben we een etmaal zonder stroom gezeten, hopelijk duurt het vandaag korter. Gisteren is in de loop van de ochtend is het hele dorp van het net afgesloten en pas vanochtend werd de spanning opnieuw aangeschakeld. Een etmaal is te overleven maar wel lastig. Het vlees in de diepvries blijft gedurende die tijd gelukkig wel bevroren. De koelkast kan de lage temperatuur niet zolang vasthouden, maar daar ligt meestal niet zoveel bederfelijke waar in. Ook de elektrische boiler kan een etmaal zonder stroom overleven wanneer we een beetje rustig aan doen met warm water gebruik.

Lastig is het echter ’s avonds. Kazachstan is voor het tweede achtereenvolgende jaar niet omgeschakeld op zomertijd waardoor het ’s avonds vroeg donker is. Rond acht uur gaat de zon onder en om half negen is de schemering goeddeels overgegaan in de nacht. Gelukkig hebben we redelijk wat materiaal om ons ook in die donkere periode van licht te voorzien. Kaarsen zorgen voor de sfeerverlichting, een paar zaklantaarns op oplaadbare penlights zijn handig om naar de WC te gaan en het kippenhok af te sluiten. Maar voor de verlichting van de kamer waar wij werkelijk zitten hebben wij een Coleman benzinelamp. Deze lamp heb ik in Nederland gekocht en is eigenlijk bedoeld om wanneer toeristen de bergen in gaan en in één van de onderzoekshuizen in het Aksu-Djabagly natuurreservaat de nacht doorbrengen daar voor licht te zorgen om bij te koken en te eten. Nu doet de lamp dankbaar dienst als hoofdverlichting bij het koken en avondeten bij ons thuis. De lamp werkt op benzine. Op een tankje vol kan de lamp ongeveer vijftien uur branden, wat neerkomt op een paar centen benzine per uur. Het licht dat er af komt is vergelijkbaar met het licht van een 100 Watt gloeilamp. Fel wit, zonder flikkeringen of andere problemen. Het enige wat je continu hoort is het geruis van de benzine in de vergasser. Zelfs met de aromatische benzine die ze hier in Kazachstan gebruiken is er nauwelijks sprake van stank.

Voor mensen die ver op pad gaan waar de reguliere elektrische of op gastankjes werkende lampen niet meer voldoen kan ik zeker een Coleman benzinelamp aanraden. Het geeft het comfort van elektrisch licht op de meest onherbergzame plaatsen. Een gebruikte lamp is misschien wel wat lastig in het vliegtuig mee terug naar huis te nemen. Ik vermoed dat de meeste vliegtuigmaatschappijen problemen hebben met bagage waar nog een restant benzine in kan zitten.

In Kazachstan loopt het vee niet in netjes met prikkeldraad afgebakende weilanden zoals in Nederland. Herders gaan met de kudde op stap en komen ’s avonds weer thuis. Hier drinkt een gemengde kudde van rundvee en schapen in een riviertje.

Vorige maand ben ik begonnen met het posten van gegevens van de meest geliefde zoekopdrachten om op deze weblog te belanden. Ik heb deze maand de statistieken weer bekeken en de ontwikkeling is zeer interessant. Ik denk dat ik maandelijks een bericht hieraan ga wijden om te kijken welke schommelingen er zijn in bezoekers- en zoekgedrag.

In de tabel heb ik de tien meest gebruikte zoekwoorden opgenomen. In de laatste kolom heb ik bovendien vermeld op welke positie de zoekterm vorige maand stond.

Veel van de zoektermen werden ook vorige maand gebruikt. Wat opvalt is het grote aantal mensen met koelkast problemen. Kennelijk is de thermostaat een belangrijke boosdoener want vorige keer stond die op nummer 13, en bij deze peiling op nummer 10. Met het aanbreken van de zomer zou hij best nog een paar plaatsjes kunnen stijgen, zeker als het een warme zomer in Nederland wordt.

Bovendien zijn er weer heel wat zoekoperaties gedaan naar de reunie van de middelbare school in Oosterwolde. Heel interessant is, dat in maart mensen vooral zochten op de nieuwe naam van de school Stellingwerf college en Ooststellingwerf college, terwijl in april vooral gezocht werd op de oude naam RSG Ooststellingwerf. Kennelijk zochten in maart voornamelijk de recentelijk afgezwaaide leerlingen, terwijl nu een maand later ook de mensen die al langer het schoolse bestaan hebben ingeruild voor het echte leven op zoek gaan naar informatie over de reunie. Zij hebben waarschijnlijk pas later van de op handen zijnde reunie gehoord.

De zoekterm kippenslachterij blijft in de top tien, evenals computervoeding en schoolfoto. Ook met stokjes eten is een gewild onderwerp, gestegen van positie 11 naar 8, en dat terwijl er maar één foto van Elmira op de weblog staat waarop met stokjes gegeten wordt.

Na de voorbereidingen van de afgelopen dagen gaan we met onze auto voor groot onderhoud. De eerste stop is in Bellowodda. In dit dorp zit een goede garage bemand door Oezbeken. Oezbeken zijn in het algemeen gewend om harder en nauwkeuriger te werken dan Kazachen. Dat laatste volk houdt meer van handelen en van hot naar her vliegen. Vergelijk het maar een beetje met het verschil tussen de Duitsers en de Nederlanders. Zeker wanneer je zoals ik zowel in Nederland als in Duitsland gewerkt hebt dan herken je het mentaliteitsverschil.

De olie wordt hier ververst en de auto wordt gecontroleerd op gebreken aan het onderstel, de remmen en dergelijke. Naast de algemene garage is een uitlijncentrum. Hier bevindt zich een heuse gecomputeriseerde uitlijninstallatie. Ooit gekocht in Duitsland en hier naartoe getransporteerd en ik ben elke keer weer verbaasd dat de besturingscomputer die naar schatting tussen de 15 en 20 jaar oud is het nog niet begeven heeft. De installatie maakt gebruik van laseruitlijning waarbij de uitlijning van alle vier wielen gelijktijdig gemeten kan worden. Omdat onze Lada een starre achteras heeft, hoeven echter alleen de voorwielen uitgelijnd te worden.

Uitlijnen is een zeer zinvolle bezigheid in Kazachstan. Door de vele kuilen en stenen loopt een auto na 10,000 kilometer gegarandeerd niet meer rechtuit wanneer tijdens het rijden het stuur losgelaten wordt. Na een bezoek aan dit uitlijnstation rijdt onze auto elke keer echter weer kaarsrecht.

Vervolgens gaan we langs de aftomoika. Voor wie ons kent, Elmira en ik mogen dan uit verschillende culturen komen, op één punt zijn wij absoluut gelijkwaardig. Namelijk waar het gaat over het maken van rommel. Onze auto ziet er altijd uit als een zwijnestal met rondslingerende lege sinaasappelpakken, koekjes, en wat er maar meer aan rommel in een auto kan ontstaan. Door onze veelvuldige ritten op zandpaden mag ook de buitenkant wel eens een schoonmaakbeurt hebben.

Wasstraten zoals in Nederland hebben ze hier niet in dit deel van Kazachstan maar wel aftomoika’s, plekken waar je auto met de hand helemaal wordt schoongemaakt. Tweeëneenhalve euro kost het om onze auto weer in bijna nieuwstaat te krijgen. Bijna een uur zijn twee mannen bezig met wassen, stofzuigen en uitkloppen. Het lijkt weinig geld, maar in verhouding tot ander werk hier is het een gouden baantje. Uiteraard wordt ook deze aftomoika bemand door Oezbeken. Na de wasbeurt kunnen we weer zonder ons te schamen aan het verkeer deelnemen.

De derde stop is in Sastobe bij de tuner. Ook dit is geen Kazach maar een Rus. Het is verbazend hoeveel specialistische functies hier in Kazachstan nog steeds door mensen worden bekleed die geen etnisch Kazachse achtergrond hebben. Zoals gezegd, Kazachen houden meer van handel en praten dan van werken. Dat geven ze zelf trouwens ook toe. Het is misschien juist wel de reden dat de economie van Kazachstan er zo positief voor staat.

Deze Rus heeft zich volledig gespecialiseerd in het afstellen van carburateur motoren. Kleppenstellen, verdeler en contactpunten afstellen en de carburateur afregelen behoren tot zijn werkgebied. Wat mij elke keer opvalt is het instrumentarium dat hij bezit. Kleppenstellen—of beter het afstellen van de speling tussen de nokkenas en de inviduele klepstelen of klepstoters—gebeurt op praktisch alle plaatsen met een voelermaat, een dun stukje metaal van een bekende dikte dat in de speling wordt gestoken om te voelen wat de afstand is. Deze Rus heeft echter een speciaal meetsetje speciek voor Lada’s waarbij een meetbrug boven de kleppen wordt geschroefd. Een meetklokje geeft vervolgens in honderdsten van millimeters de werkelijke speling aan. Ook tijdens het vastdraaien van de contramoer blijft zoals op de foto te zien is de speling op het meetklokje zichtbaar, waardoor het geheel met precies de juiste speling gefixeerd kan worden. Een voelermaat wordt tijdens het vastdraaien van de contramoer verwijderd, waardoor een eventueel wijzen van de speling tijdens het vastdraaien niet opgemerkt wordt.

De verdeler en carburator worden elke onderhoudsbeurt volledig gedemonteerd en in de werkplaats schoongemaakt en volgens fabrieksspecificaties afgesteld. Geen gedraai en gefriemel om op het gehoor de motor af te stellen. Nee, het belangrijkste gereedschap van deze Rus is zijn set meetklokjes. Alleen de fijnafstelling van het stationaire toerental en brandstofmix gebeurt met draaiende motor.

Na het afstellen rijdt de auto weer als nieuw met veel trekkracht en laag benzineverbruik.

Nathalie is bijna een jaar oud en bijna niets ontgaat haar. Hier observeert ze pappa terwijl hij een foto van haar en mamma maakt.

Ons zwaar-transport-medium hier in Kazachstan is de ZIL vrachtwagen. Het is een vrachtwagen met een lange history van vele eigenaren en minstens zovele modificaties. De basis is echter nog steeds goed en het is een prima wagen om bouwmaterialen en dergelijke voor onze nieuwbouw aan te voeren.

Een groot probleem is echter dat er hier in Kazachstan veel pseudo-deskundigen wonen, maar dat slechts weinig mensen echt verstand hebben autoreparatie en afstelling. Tot nu toe de enige uitzondering die ik ken is een man in Sastobe, hier ongeveer 60 kilometer vandaan, waar wij elke 10.000 kilometer onze Lada heenbrengen voor het kleppenstellen en carburateur tunen. Deze man straalt geen air uit van namaak deskundigheid, maar levert vakwerk met nauwkeurige meetapparatuur en kennis van zaken. Met hem hebben we al de afspraak dat we met onze vrachtwagen langs kunnen komen voor de fijnafstelling, maar voor dat kan is het eerst noodzakelijk om te weten of alle hoofdcomponenten van de motor functioneren en aanwezig zijn.

Dat laatste is bepaald niet triviaal. In het koelwatercircuit zijn bijvoorbeeld twee openingen afgeblind met een stuk rondhout. Dat is in een ver verleden gebeurd en de koeling functioneert nog steeds, maar het is niet zoals de ingenieurs van de fabriek het indertijd bedoeld hebben. Bovendien miste ik bij de carburateur revisie vorig jaar een aantal onderdrukleidingkjes die wel aangesloten hebben gezeten, maar waarvan niet meer was te achterhalen waaraan. Dergelijke onderdrukleidingen worden vaak gebruikt voor ondermeer het bijregelen van de vervroeging van de verdeler. Er zonder werkt de motor ook, maar verbruikt meer benzine dan normaal. Een ander terugkerend probleempunt is dat het luchtfilter snel verstopt raakt met zand. Raar omdat juist ons type vrachtwagen ontworpen is om te functioneren in ruw terrein en op landerijen.

Niemand weet hier echter te vertellen hoe een ZIL motor origineel in elkaar hoort te zitten—ze vinden er zelf aan sleutelen en prutsen veel leuker dan nadenken over hoe de ontwerper het bedoeld had—en dus heb ik tot nu toe moeten vertrouwen op de informatie die ik te horen kreeg en de schaarse info die op internet te vinden was.

Daarom ben ik vanavond maar weer eens internet opgedoken. Tot mijn verbazing vond ik na een behoorlijke zoektocht een gebruikersclub van ZIL-131 vrachtwagens. De ZIL-131 is de nieuwere versie van onze ZIL-130, maar motorisch is hij praktisch identiek. Er ligt dezelfde 150 PK achtcilinder V-motor in die alleen op het punten als luchtfilter en oliekoeling licht is aangepast. Er zijn van de ZIL-131 een aantal militaire uitvoeringen als radiowagen en decontaminatiewagen die bij verzamelaars in Europa in trek zijn, en één van deze verzamelaars heeft een website opgericht met een forum, foto’s en zelfs een te downloaden technische handleiding van de vrachtwagen. Ik hoef denk ik niet te zeggen dat ik mij direct bij deze gebruikersclub heb aangemeld. De handleiding van de vrachtwagen heb ik vanavond integraal gedownload. Nog niet zo’n triviale bezigheid met onze langzame internet verbinding. Meer dan vier uur waren er nodig om de 326 pagina’s tellende handleiding naar mijn laptop te halen. De handleiding is in het Russisch, maar dat deert mij niet. De technische woorden ken ik onderhand goed genoeg en de afbeeldingen spreken ook boekdelen. Morgen kan ik beginnen met uitprinten, heb ik eindelijk een goede basis om te bepalen wat er nog aan de vrachtwagen moet gebeuren voor we hem kunnen laten fijnafstellen door de tuner.

Gisteren hebben we de nodige zaken gekocht voor de onderhoudsbeurt van de auto, vandaag begin ik met de voorbereidingen. In onze regio kennen ze niet het systeem van een standaard onderhoudsbeurt volgens het boekje van de fabrikant. In plaats daarvan wordt alleen dat gerepareerd waar de garage opdracht voor krijgt. Dat betekent dat je al vooraf een beeld moet hebben van wat er aan de auto gebeuren moet.

Het weer is rustig, al lijkt het er nog steeds op dat er periodiek een bui kan gaan vallen. In de perioden van opklaring doe ik de voorbereidende handelingen voor het autonderhoud. Dit houdt ondermeer het vervangen van de brandstoffilters en luchtfilter in en het zandvrij maken van die delen van de motor—zoals de olievuldop—waar men ongetwijfeld bij moet. Men werkt in garages in Kazachstan niet zo precies als in Nederland dus is het beter om er maar voor te zorgen dat er geen zand in de buurt is, dan het risico te lopen dat er per ongeluk een hoop van dat spul in het aandrijfwerk terecht komt.

Bij het vervangen van de filters vallen ook nog een paar andere dingen op. Een luchtslang die ’s winters warme lucht vanaf de motor aanzuigt blijkt een scheur te vertonen. Dat is nu niet erg, de motor staat op zomerstand, maar het is wel zaak dat we daar binnenkort een nieuwe slang voor kopen. Bovendien is een slangenklem van een luchtslang afgevallen. Mogelijk gebroken doordat hij in de fabriek te strak is aangedraaid. Ook dit is geen groot probleem. Ik heb van de benodigde afmeting bovendien nog een slangenklem liggen die ik direct maar monteer. Is dat probleem tenminste verholpen.

Verder zijn er weinig zaken—afgezien van de normale onderhoudspunten—die bij de komende onderhoudsbeurt speciale aandacht behoeven. Het niveau van rem- en koppelingsolie is al maanden constant, en ook de koelvloeistof en ruitensproeiervloeistof staat nog op goed niveau. Dat laatste mag ook wel, want we hebben inmiddels onze derde ruitensproeiervloeistofbak gemonteerd.

Eén probleem wil ik het liefst nu wel oplossen. Wie mijn weblog volgt zal weten dat onze kachel in de auto het goed doet. Te goed naar mijn idee, want deze winter moesten we zelfs in de vrieskou bij aangeschakelde aanjager onze ramen openen om het niet te warm te krijgen. Ook ’s zomers rijden we altijd met minimaal één geopend raam omdat anders de temperatuur niet te harden is.

Ik heb uit Nederland een tijdje geleden een Engelstalige Haynes werkplaatshandleiding van onze Lada meegenomen. Gekocht voor een paar euro op eBay. Dit boekwerk bevat veel foto’s en tekeningen van details van de auto en in het bijzonder een paar bladzijden die gewijd zijn aan het verwarmingssysteem. Mogelijk kloppen de tekeningen niet helemaal—in Engeland waar het boek is uitgegeven zit het stuur rechts, dus misschien zijn een aantal onderdelen gespiegeld gemonteerd—maar het geeft wel een goede kijk op de functionaliteit. Het verwarmingssysteem van de Lada wordt geregeld met drie schuifhendels. De bovenste hendel moet volgens de tekeningen in het boek een klep openen en sluiten die warm water uit het koelcircuit van de motor toelaat tot de kachel. We hebben al sinds het begin dat we in onze auto rijden het idee dat die bovenste schuif bar weinig doet, maar met het boek in de hand is het nu eindelijk mogelijk te kijken welk probleem er mogelijk mee is.

De klep van het koelwatercircuit blijkt op een bijna onzichtbare plek gemonteerd te zijn, maar door op de knieën op de grond te gaan zitten en vervolgens het hoofd onder het handschoenenkastje te buigen kunnen we hem lokaliseren. Aan de bovenste schuifhendel blijkt een staalkabel bevestigd te zijn die inderdaad naar de koelwaterklep loopt. Zoals gedacht blijkt die kabel fabrieksmatig nooit aan de klep gemonteerd te zijn geweest. De klep loopt zelfs nog stroef wanneer ik hem voor de eerste keer met de hand sluit. Een klein waterpomptangetje en vroedvrouwenvingers brengen uitkomst. Na een paar minuten gewurm heb ik de kabel stevig bevestigd aan de hendel van de klep. De schuifhendel een paar keer proberen en het werkt inderdaad. Hopelijk wordt nu het binnenklimaat van onze auto wat aangenamer.