Lammert’s Weblog

Het lijkt erop, dat we vandaag geen zon krijgen. Regenbuien worden afgewisseld met perioden van donkere wolken en gerommel van onweer in de bergen. De temperatuur is aangenaam voor ons Nederlanders, maar de Kazachen vinden het eigenlijk maar niks. Veel mensen hebben de afgelopen dagen gras gemaaid en dat ligt nu op het land. Ruslan zou met de tractor op stap om zo’n 800 pakjes hooi te persen maar ook dat wordt niets. Vandaar dat we de dag rustig thuis doorbrengen.

De S100 bulldozer van mijn schoonvader staat heel uitnodigend voor de poort. Zo uitnodigend, dat beppe het niet kon laten er even in plaats te nemen. Starten hebben we maar niet geprobeerd.

Het is het hooiseizoen dus Ruslan is bijna dagelijks op stap met de pakjespers om hooipakjes te maken. Het werk wordt per pakket afgerekend. Dat betekent dat er tijdens het persen geteld moet worden om aan het eind van de dag het bedrag te kunnen berekenen. Tot voor kort nam Ruslan daarvoor de overbuurjongen mee die de hele dag mee op de tractor reed en de geproduceerde pakjes turfde. Hiervoor werd het voor lokale begrippen vorstelijke loon van 1000 Tenge (7 euro) uitbetaald. Vanaf vandaag hoeft dat echter niet meer.

Vanuit Nederland heb ik een elektronische telunit en een inductieve sensor meegenomen. Vandaag zijn die op de pers gemonteerd waardoor er nu automatisch bij elke slag van het bind- en snijmechanisme geteld wordt. Ruslan was eerst verbaasd van de eenvoud van het systeem, maar hij is er nu maar wat blij mee. Voor dik vijftig euro aan onderdelen zit er nu een industriële waterdichte teller op de pers. Die kosten heeft hij in acht dagen terugverdiend omdat de buurjongen thuis kan blijven. Dat zijn nog eens terugverdientijden. Bovendien zijn er nu geen discussies meer over telfouten. Er is nu wel in Jabagly de eerste werkloze ten gevolge van de technische automatisering te betreuren, maar ook hier valt de voortuitgang niet te stuiten.

De inductieve sensor is geplaatst naast een ronddraaiend curvewiel van de bind- en snijinrichting. Dit wiel is praktisch spelingsvrij gemonteerd en maakt per pakje één omwenteling. Het is daarmee een ideaal wiel om het aantal pakjes te tellen. De sensor is vrij klein, daarom heb ik hem op de foto hieronder geel omcirkeld. Een mooi voorbeeld waar Sovjet technologie en westerse sensortechniek prima samen gaan.

Vorige week hebben ze in Jabagly een nieuwe telefooncentrale geplaatst. De oude centrale bestond uit een manshoge kastenbatterij van zo’n vier meter breed. Totaal 150 toestellen konden daarop worden aangesloten en zeven gelijktijdige gesprekken waren mogelijk. De nieuwe centrale is digitaal, en zo groot als een flinke schoenendoos. 256 toestellen kan deze centrale aan en ook het aantal gelijktijdige gesprekken is flink hoger dan bij de vorige installatie. Tegelijk met de vervanging van de centrale wordt ook de gehele telefoonbedrading in het dorp vervangen. Alleen wij houden onze privélijn rechtstreeks van ons huis naar de centrale zodat we tijdens internetten weinig storing ondervinden. Eén van de privileges die je hebt in dit land als je grootverbruiker bent.

Een probleem met de nieuwe centrale is, dat ook alle telefoonnummers in het dorp gewijzigd zijn. Waren we vroeger te bereiken op +7-32538-56697, tegenwoordig is dat +7-32538-55697. Slechts één cijfertje is anders, maar voldoende om alle visitiekaartjes en reclame die we hebben uitgedeeld waardeloos te maken.

Tot overmaat van ramp kreeg ik vandaag een SMSje van onze mobiele provider, dat met directe ingang ook onze mobiele nummers gewijzigd worden. Het oude kengetal 300 voor mobiele nummers wordt gewijzigd in 701. Dat betekent dat ik mobiel nu te bereiken ben onder +7-701-6781320.

Dankjewel telefoonmaatschappijen. Door deze wijzigingen kan al ons reclamemateriaal de vuilnisbak in en moet ik in Nederland nieuwe cijfers laten snijden voor de reclame op onze auto. Gelukkig is internet wat flexibeler, op mijn websites heb ik de telefoonnummers inmiddels aangepast.

Door de regen van gisteren is het vandaag niet erg heet. Daarom gaan we vandaag naar Shymkent. Omdat beppe mee is nemen we deze keer niet de gebruikelijke route over de doorgaande weg. In plaats daarvan rijden we via binnenweggetjes eerst via Kimerbastau en Tjulkebas, om vervolgens bij Amangielde de doorgaande weg over te steken naar Abai.

Met name het stuk vanaf Amangielde is zeer interessant. Het is hier heuvelachtig en alhoewel de meeste hellingen door de droogte al geel zijn blijft het een aantrekkelijke route. Een groot stuk weg is verhard met grind, waardoor we niet sneller dan een kilometer of dertig per uur kunnen rijden. Ideaal om de omgeving te bekijken.

Even na het dorp Abai zien we een schaapskudde rusten onder een paar bomen langs de weg. De herder ligt onder een boom verderop te slapen. Alleen de herdershond merkt ons op, en een zwartbonte bok die ons vanaf een boomstronk in de gaten houdt.

De weg wordt weer beter en via Sastobe rijden we naar Karabulak. Karabulak is een vrij welvarend stadje dat voornamelijk bewoond wordt door Oezbeken. De plaats is vooral bekend van de grote veemarkten die hier worden gehouden. Noordelijk van de doorgaande weg rijden we verder, tot we uiteindelijk Shymkent bereiken.

Onze eerste stop is bij een restaurant. Het is hier toch nog vrij warm, en drie liter sinaasappelsap zijn in een mum van tijd verdwenen. Geen probleem hier, want in Kazachstan wordt in restaurants drinken per pak of fles verkocht. Dat kneuterige gedoe met elke keer een glaasje—waar je in Nederland bovendien vaak veel meer voor betaalt dan voor een liter in de winkel—kennen ze hier niet.

De volgende halte is een meubelzaak. We gaan eerst naar de winkel waar we recentelijk onze commode hebben gekocht, maar die winkel blijkt verhuist naar een ander deel van de stad. Het koopcentrum waar de winkel was gevestigd is gestopt met meubels en de verdieping waar meubels werden verkocht wordt nu omgebouwd met kleine kiosken voor kleding en dergelijke. Daar valt per vierkante meter vloeroppervlak waarschijnlijk meer aan te verdienen dan aan meubels. Gelukkig kennen we onderhand bijna elke meubelzaak in Shymkent, dus rijden we naar eentje niet te ver af die ook een redelijk assortiment heeft.

In de winkel bladeren we wat door de catalogi, en ook Elmira’s moeder die meegekomen is kijkt geinteresseerd rond. Zij heeft chronisch gebrek aan kastruimte, maar een even groot gebrek aan liquide middelen om kasten te kopen dus het blijft voorlopig bij kijken; dat denkt ze tenminste.

Wat mijn schoonmoeder niet weet, is dat wij haar hebben meegelokt op een verrassingstocht. Mijn ouders willen graag wat aan Elmira’s ouders geven, het liefst in natura. Geld is zomaar weer op, maar met een cadeau in natura kun je iets geven dat ook na jaren nog van dienst kan zijn. Elmira’s moeder wordt dan ook behoorlijk emotioneel wanneer ze begrijpt dat de kast die vandaag gekocht gaat worden niet voor ons, maar voor haar is.

De keuze valt uiteindelijk op een kastenblok van 3,6 meter breed. Het blok bestaat uit vijf naast elkaar staande delen. Daardoor is het mogelijk de delen in verschillende kamers te verdelen. De winkel waar we de kast kopen ligt in het centrum van Shymkent maar de opslagplaats waar de bouwpakketten zijn opgeslagen liggen is in een ander gebouw. “Twee of drie bushaltes verder” is het verhaal, maar wanneer we met een medewerker van de winkel op stap gaan om het pakket op te halen blijkt dat niet helemaal te kloppen. De opslagplaats blijkt in een dorpje ver buiten Shymkent te liggen, voorbij de luchthaven van de stad. Meer dan een uur zijn we daarom onderweg om het in tien dozen verpakte bouwpakket op te halen.

We zijn deze keer erg blij met onze imperiaal. Deze is volgeladen met de grote dozen, in de kofferbak liggen de kleinere dozen en binnen zitten vier volwassenen en Nathalie. Volbeladen keren we terug naar Jabagly. Deze keer wel via de doorgaande weg, want met zo’n lading is het maar beter zo vlak mogelijke wegen te volgen.

Op een minuut of dertig rijden van Jabagly ligt het dorp Amangielde. In dit dorp is in 2005 een nieuwe moskee gebouwd. Het metselwerk is zeer verzorgd en daarom hebben we deze groep metselaars gevraagd ons huis te bouwen.

Keurig op schema stopt de trein vroeg in de ochtend bij het station van Tjulkebas. Mijn schoonvader staat ons al op te wachten. De totaal meer dan 70 kilo bagage wordt over alle beschikbare handen verdeeld waarna we het perron afwandelen richting onze auto.

De trein van Almaty naar Tjulkebas heeft als beginstation Alma-Ata 2. We laten ons daarom per taxi naar dit station vervoeren. De trein zal hier minstens een kwartier van te voren staan zodat we rustig de tijd hebben voor de bagage. We hebben vroegtijdig kaartjes ingekocht en daardoor hebben we de eerste coupé toegewezen gekregen. Dat is gemakkelijk, want dan hoeven we binnen de wagon niet ver met de bagage te sjouwen.

Als we eenmaal onze plekjes opgezocht hebben blijkt het daar bijna niet te harden. De wagon heeft de hele dag op het rangeerterrein in de brandende zon gestaan en binnen voelt het aan als een oven. De provodniks hebben wel alle mogelijke ramen open gezet, maar dat helpt maar bar weinig. Ook op het eerste traject binnen Almaty waar langzaam gereden wordt biedt het windje door de ramen weinig verkoeling. Zodra we echter de stad uit zijn wordt het aangenamer. De provodniks hebben alle ramen weer gesloten en al snel blijkt waarom. Deze wagon is—ondanks dat hij er vrij oud uitziet—voorzien van een air-conditioner waarbij door het gaatjesplafond heerlijk frisse lucht blaast. Een dik half uur heeft het zweten geduurd, maar met deze lekkere temperatuur kunnen we vannacht waarschijnlijk heerlijk slapen.

Vandaag hebben we de nodige etenswaren ingekocht die uitgebreid op het tafeltje uitgestald worden. Ideaal, met zijn vieren reizen, want nu hebben we een coupé helemaal voor ons alleen.

De nacht is rustig, al heeft mijn moeder wel wat last van het tijdsverschil. Om twee uur in de nacht gaat ze recht overeind zitten, in de veronderstelling dat we al bijna op de plek van bestemming zijn. Nee, nog niet, we moeten nog zo’n 200 kilometer.

Het vliegtuig van KLM komt vroeg in de ochtend aan op Almaty. Omdat het recentelijk de langste dag is geweest is de zon al op wanneer de wielen van het vliegtuig de landingsbaan raken. We zijn achter op het schema door de vertraging die we in Amsterdam hadden, waardoor de slurf waar we normaal uit kunnen stappen nu bezet is door een ander vliegtuig. Het immense aantal van vier slurfen blijkt nu al te klein te zijn voor deze splinternieuwe luchthaven. Via een trap dalen we daarom af waarna een luchthavenbus ons naar de aankomsthal brengt.

In de aankomsthal blijkt maar de helft van de hokjes van de paspoortcontrole bemand te zijn. Bovendien zijn er problemen met de verbinding met de centrale computer waardoor het aanmelden van elke nieuwe bezoeker een eeuwigheid lijkt te duren. Elmira weet met Nathalie op de arm een voorkeurspositie in de rij te bemachtigen en zij is vrij snel bij de bagagebanden. Samen met beppe sta ik echter bijna een half uur in de rij, voor we het zo gewenste stempeltje in ons paspoort hebben.

Als we eindelijk bij de bagagebanden komen komt een lichtelijk gespannen luchthaven beambte op ons af. Of we zo snel mogelijk onze bagage uit de KLM berg willen zoeken, want men kan de stroom bagage niet meer aan. Gelukkig heeft Elmira dat graafwerk al gedaan en zij staat al aan de publieke kant van de schuifdeur met onze bagage samen met Ruslan te wachten.

Met de bagage op het karretje rijden we tot aan de rand van het luchthaventerrein. Daar laden we de koffers af waarna Ruslan het karretje terugbrengt naar de vertrekhal. In de tussentijd heeft beppe mooi de tijd om een sigaret op te steken; nodig na zo’n lange rookvrije vlucht. Het luchthavengebouw ziet er toch heel anders uit dan drie jaar geleden.

In Almaty slapen we meestal bij Babba Walla, een baboeshka die daar woont samen met haar 91 jarige blinde moeder en nog een oudere vrouw die niet meer in staat is om voor zichzelf te zorgen. Babba Walla woont in het appartementenblok recht tegenover de luchthaven, waardoor we in enkele minuten lopen op de plek van bestemming zijn. Alleen de trap is even een probleem. Alle bagage moet omhoog, waardoor we enkele keren moeten lopen voor alles in ons tijdelijk onderkomen gestald is.

De rit vandaag naar Schiphol is een bijzondere. Niet alleen gaan Elmira en Nathalie mee terug naar Kazachstan, ook beppe komt twee weken logeren in dat verre oord. Wanneer zij terugreist op 10 juli kom ik ook mee terug. In tegenstelling tot drie jaar geleden toen we de heen- en terugreis voor de huwelijksbezoekers door een reisorganisatie hebben laten verzorgen gaan we nu zoveel mogelijk op onze gebruikelijke wijze naar Jabagly. Dus uitrusten bij een baboeshka in Almaty en vervolgens met de trein tot Tjulkebas.

Pake blijft alleen achter. Nou is alleen een groot woord. De konijnen zijn er nog, en Sannie zal ongetwijfeld af en toe eens langskomen. Dus helemaal alleen hoeft hij zich niet te voelen. Hier wordt onze Schipholtaxi uitgewuifd door pake en Sannie.

Het heeft zijn voordelen wanneer je met een kind reist. Op Schiphol worden we door een KLM grondstewardess naar één van de vrije business class balies geleid zodat we daar snel kunnen inchecken. Niet alle bagage kan op de band. De plunjezak waarin we twee tuinstoelen en een wandelwagentje vervoeren moeten we afgeven bij de balie voor afwijkende bagage. Gelukkig is die balie dichtbij.

Na de paspoortcontrole is het eerst tijd voor een hapje. Eten gaat er altijd wel in, en voor beppe is het een mooi moment om een sigaret op te steken. Zonder een periodieke inhalatie van teer en nicotine gaat het niet goed met haar. De gate waar we naar toe moeten is vlakbij. We hoeven daarom niet ver te lopen om ons vliegtuig te bereiken. Het toestel staat zowaar al klaar. Op de foto wijst beppe naar het vliegtuig dat ons naar Kazachstan zal brengen.

Wanneer we eindelijk in het vliegtuig zitten wordt er omgeroepen dat er nog wat problemen met stoelen zijn. Dat bleek uiteindelijk nogal eufemistisch uitgedrukt. Het toestel bleek overboekt te zijn waardoor er zes passagiers meer waren dan zitplekken. Hoe KLM het heeft opgelost weet ik niet, maar het heeft bijna een uur geduurd. Heb ik al niet eens eerder verteld dat sinds de overname door Air France de service van KLM hard naar beneden keldert? Overboeking op een KLM vlucht heb ik nog nooit meegemaakt. Meestal zijn deze dubieuze praktijken voorbehouden aan de wat minder gerenommeerde luchtvaartmaatschappijen. KLM is echter kennelijk hard bezig om zich in dat rijtje te scharen.

Heeft iemand het gemerkt? Alle weblog avonturen van ons verblijf op Schiermonnikoog zijn ingetikt op de bijna tien jaar oude Psion 3C die ik een jaar of vijf geleden tweedehands van een collega gekocht heb. Ondanks zijn leeftijd doet het beestje het nog prima. Het toetsenbord is klein maar zelfs voor mijn worstvingers goed bruikbaar en het scherm heeft een hoog contrast.

Belangrijkste voordeel vind ik echter dat het apparaatje stootvast is en werkt op normale penlight batterijen. Mijn Ipaq heeft speciale Lithium ION accupacks nodig, maar in dit stoere werkpaard passen batterijen die ik zelfs in de kleinste dorpjes in Kazachstan kan kopen. Op dit moment laat ik hem echter werken op 2500 mAh oplaadbare penlights. Die geven mij de mogelijkheid meer dan 50 uur achtereen verhalen in te tikken alvorens de twee batterijen opnieuw in het laadapparaat moeten.

Morgen gaan we terug naar Kazachstan. Maar niet alleen. Beppe vergezelt ons en zal maar liefst twee weken bij ons blijven logeren. Dat betekent dat we in totaal 70 kilo bagage mee kunnen nemen. Het devies van vandaag luidt dus “Koffers pakken!”

Vandaag gaan we terug naar Lauwersoog. Om uiterlijk 10 uur in de ochtend moeten we ons huisje hebben verlaten zodat alles in gereedheid gebracht kan worden voor de nieuwe bezoekers die vanmiddag zullen arriveren. We nemen daarom de boot van half elf.

Kennelijk zijn we niet de enigen die om dezelfde tijd hun bewoning op het eiland moeten hebben verlaten, gezien de grote groep die op de pier staat te wachten.

De laatste dag op Schiermonnikoog alweer. Morgen om half elf in de ochtend vertrekt de boot naar Lauwersoog. De nieuwe bewoners zullen dan een paar uur later bezit van het huisje nemen. De meeste voorgaande dagen hebben we zelf gekookt, maar vandaag doen we het anders. We gaan uit eten in een van de restaurants die het eiland telt. In veel restaurants hier is de prijs/prestatieverhouding nogal scheef. Eigenaren maken maar wat graag gebruik van het gebrek aan concurrentie en de afkeer van veel toeristen om zelf eten klaar te maken.

Omdat we er al goede verhalen over gehoord hebben gaan we vanavond eten in De Ware Jakob, een restaurant dat naast de vlees- en visschotels een keur aan pizza’s bereidt. De pizza’s worden per microbusje over het hele eiland gedistribueerd. Elmira kiest voor een stoofpot met allerlei vissoorten, mosselen en garnalen terwijl voor mij een mixed grill gerecht wordt klaargemaakt.

Ondanks dat stoofpotjes meestal lang moeten pruttelen is de bediening snel. Binnen twintig minuten na de bestelling kunnen we aanvallen. Dat is lekker, wanneer je een ongeduldig klein kind bij je hebt zoals Nathalie.

Het eten blijkt verrukkelijk. Niet lang na het opdienen hebben we bijna alle schalen helemaal leeg. Alleen in de bak met frietjes is nog wat over. Elmira verklaart in Nederland nog nooit zo lekker gegeten te hebben. De prijs valt mee. Voor minder dan 40 euro hebben we ons vol gegeten en gedronken.

Dus voor wie zijn komende vakantie op Schiermonnikoog wil doorbrengen is het restaurant de Ware Jakob zeker een aanrader.

In het dorp van Schiermonnikoog op een centraal grasveldje staat een kunststof speelhuisje. Nathalie wilde er graag even binnenkijken. Ze is duidelijk in haar sas in dit huisje dat precies op haar afmetingen is afgestemd.

Het zit Elmira nogal dwars dat vele mensen—ook in commentaar op deze weblog—denken dat ze niet kan fietsen. Al bij haar eerste bezoek in 2002 heeft ze op de fiets door Donkerbroek gesjeesd. Om alle twijfel weg te werken hier een foto van Elmira op de fiets, terwijl Nathalie prinsheerlijk in het zitje voor zit.

Het hele huisje dat we op Schiermonnikoog gehuurd hebben heeft vloertegels. Bepaald niet mijn favoriet. Het is koud voor Nathalie om op te spelen en bovendien glad. Dat laatste bleek vandaag wel toen Nathalie uitgleed en met haar hoofd tegen de rand van de deur aankwam. Een huilpartij en een fikse bult waren het gevolg.

Het huisje dat we gehuurd hebben op Schiermonnikoog hebben we gehuurd op basis dat we het na afloop zelf schoonmaken. Laten schoonmaken kan ook, maar kost 35 euro extra. Dat geld is het ons niet waard, en met de tegels op de vloer is het zo gebeurd.

Dat niet iedereen dezelfde definitie heeft van schoon blijkt wel uit de lamp die boven de eettafel hangt. Het snoer zit onder het stof, en spinnenwebben zijn naar alle kanten gesponnen. Hier heeft een hele generatie toeristen kennelijk vergeten de stofdoek over te halen. De eerste foto geeft de toestand aan voordat we de lamp hebben aangeraakt.

Op de tweede foto is de stofdoek langs geweest. Het snoer is plotseling weer zwart van kleur en het spinrag is verdwenen.

Ook als Elmira de vloerkleden uitklopt—een actie die in Kazachstan minstens elke twee weken uitgevoerd wordt—krijgen we bijna de slappe lach van de stofwolken die het oplevert. Het lijkt wel grote voorjaarsschoonmaak die we nu uitvoeren.

Gisteravond was de voetbalwedstrijd Nederland tegen Argentinië. De uitslag van 0-0 was niet bijster goed, maar voldoende om feest te vieren want het Nederlandse team gaat daardoor door naar de volgende ronde in het wereldkampioenschap dat in Duitsland wordt gehouden.

De wedstrijd zelf was afgelopen om een uur of elf. De echte Oranje fans zijn daarna ongetwijfeld nog even gaan doorzakken.

Iets na vieren werd ik door Elmira wakker gemaakt. “Er loopt een oranje man rond ons huis en hij morrelt aan de deur”. Nu moet ik toegeven dat als ik midden in de nacht wakker gemaakt wordt vanwege oranje mannetjes dat ik eerder denk aan losgebroken maanmannetjes dan aan inbrekers, maar toen ik opstond en uit het keukenraam keek stond er inderdaad een in oranje geklede man tussen de 25 en 30 jaar vanaf het fietspad naar ons huisje te kijken. Op zijn arm was de Nederlandse vlag geschilderd, dus het ging hoogstwaarschijnlijk om een afgedwaalde voetbalsupporter. Na een tiental seconden zag hij kennelijk dat ik door de jaloezieën naar hem keek en hij dook achter een struikje. Dat is natuurlijk een domme actie wanneer je in het oranje gehuld bent, want in het vroege ochtendgloren ben je dan nog evengoed zichtbaar, dwars door het struikgewas heen.

Na een tijdje achter het struikje te hebben gescholen kwam hij weer tevoorschijn. Hij dacht kennelijk dat het gevaar geweken was en liep nu naar het dicht bij het fietspad gelegen slaapkamerraam waarachter een voor hem kennelijk aantrekkelijk licht brandde. het nachtlampje dat het voor Nathalie gemakkelijker maakt om te slapen.

Door het open keukenraam heb ik hem toen in onvervalst Fries te kennen gegeven dat hij onmiddellijk op moest rotten. De nieuwsgierige oranjefan die kennelijk nu door had dat het menens was haastte zich uit de tuin, pakte zijn op het fietspad geparkeerde fiets en koos het hazenpad.

Eerlijk gezegd is dit de eerste keer dat ik een in oranje gehulde inbreker heb meegemaakt. Waarschijnlijk ging het hier om niet meer dan een straalbezopen voetbalfan die in het dorpje was doorgezakt tot ze hem daar op straat hadden gezet. Ons huisje ligt—in tegenstelling tot de andere huisjes hier—vlak langs het fietspad en het slaapkamerraam met daarachter het kindernachtlampje hadden kennelijk op hem een aantrekkingskracht als een lamp op een strontvlieg. Met mijn jarenlange buitenland ervaring van Kazachstan tot Ethiopië weet ik onderhand wel wat te doen tegen potentiële dieven en inbrekers. Jammer genoeg had ik vanochtend niet de tegenwoordigheid van geest om mijn fotocamera te pakken en de onverlaat op de foto te zetten toen hij naar binnen gluurde, anders had zijn foto nu pontificaal op deze weblog, en op het politiebureau van Schiermonnikoog gehangen.

Elmira is vandaag niet lekker. Hoofdpijn en een algemeen gevoel van malaise. Mogelijk het weer, of een bacterie die ze nog niet eerder meegemaakt heeft. Zelf merk ik aan mijn lymfklieren dat er een infectie bestreden wordt, dus waarschijnlijk is het voor Elmira een nieuwe bacteriesoort.

Geen probleem, want het weer is niet geweldig en we hebben het meeste dat we nodig hebben wel in de koelkast. Alleen voor het avondeten moet ik even op de fiets het dorp in om een pak mie en bamigroenten op te halen.

Nathalie heeft nergens last van en speelt in het tuintje. Het maakt haar eigenlijk niet zoveel uit of ze daar speelt of op het grote strand. Ze vermaakt zich wel zolang pappa en mamma maar in de buurt zijn.

Zoals de weersberichten al hadden voorspeld is de ochtend begonnen met bewolking. In de loop van de ochtend gaat die zelfs over in een fikse regenbui. Bijna alle voorgaande keren dat ik op een waddeneiland ben geweest heb ik overnacht in tenten. Bepaald geen pretje om daar een week in te moeten bivakkeren en dan bovendien nog buiten of onder een afdakje te moeten koken. Elmira is daarom zichtbaar blij dat ik voor haar eerste bezoek gekozen heb voor een huurhuisje.

Gelukkig houdt het weer zich vandaag aan de opdrachten van de weerman en na de middag wordt het alsnog stralend weer.

Nathalie is nu 13 maanden en begint al behoorlijk veel te begrijpen. Een van die dingen is dat vuilnis in de vuilnisemmer hoort. Ze brengt nu elke keer haar vuile luiers naar de afvalbak en ook andere zaken waarvan we haar in het Russisch vertellen dat dat in de vuilnisemmer moet worden door haar keurig daarheen gebracht.

Dat de schoonmaakwoede soms wel eens iets te sterk is bleek vandaag toen Nathalie er niet alleen afval, maar ook een boekje en een halsketting van Elmira in deponeerde. De komende tijd moeten we dus extra de inhoud van de vuilniszakken controleren voor ze hun definitieve eindbestemming bereiken.

De paarden zijn bijna net zo geintereseerd in ons, als wij in hen. Ze komen bijna allemaal even persoonlijk bij het hek met ons kennismaken wat prachtige plaatjes oplevert.

Elmira heeft een grote voorliefde voor paarden. Met name de grote rassen die in Nederland voorkomen hebben haar speciale interesse. Niet ver van waar ons huisje staat lopen ’s avonds ook de paarden die overdag de huifkarren over het strand trekken. Hier bekijken Elmira en Nathalie de grote dieren met veel aandacht.

Wanneer Nathalie op Schiermonnikoog rust nodig heeft is het geen probleem even naar ons huisje terug te rijden om haar daar te laten slapen. Schiermonnikoog is zo klein, dat dat zonder problemen kan.

Veelvuldig kijken we dan televisie. In Kazachstan is er bij ons geen enkele radiozender in de buurt en daardoor vervult de televisie daar grotendeels de rol die de radio in Nederland heeft. Vandaag hebben we gekeken naar een uitzending van National Geographic over tijgers in Bangladesh. De uitzending op zich was interessant, maar mijn aandacht werd een aantal keren getrokken door de Nederlandse ondertiteling. Een aantal keren kwamen er spelfouten in voor die aan het eind van de regel waren gemarkeerd met het woord typo. Kennelijk had een corrector de fout wel opgemerkt, maar was niemand er toe gekomen om de fout te verbeteren. Aan het eind van de aflevering kwam bovendien een storende fout naar voren met karaktersets. In computerwereld zijn eigenlijk alleen de letters A t/m Z goed gedefinieerd. Dit is gebeurd met de codes in de ASCII set, een coderingssysteem dat grotendeels door de Amerikaan Bob Bemer is opgezet. Letters die hiervan afwijken, zoals éêè etc, worden door allemaal verschillende standaarden en karaktersets gedefinieerd Wie websites heeft gemaakt voor een internationaal publiek zal hier vast wel eens met te maken hebben gehad. Ook de karakterset van de computer van de vertaler en de titelgenerator kwamen duidelijk niet overeen. Zo werd het woord carrière (met e met streepje) in de ondertiteling getoond als carrišre (met een s met omgekeerd dakje zoals in het Tsjechisch).

Hieruit blijken enerzijds de interfacing problemen tussen computersystemen onderling—een van de zaken waar ik op mijn technische website veel aandacht aan besteed—aan de andere kant geeft het aan met welk uitgeknepen budget vertalers van televisieprogramma’s kennelijk moeten werken bij commerciële televisiekanalen. Het feit dat een aflevering op het scherm getoond wordt lijkt belangrijker dan de kwaliteit ervan.

Voor de jonge Nathalie is alles nieuw en interessant. Hier bekijkt ze aandachtig een meeuw. De meeuw is duidelijk mensen gewend en is niet bang voor onze kleine deugniet.

Schiermonnikoog heeft een geschiedenis uit de tweede wereldoorlog. Op een van de hoogste punten in de duinen is een bunker gebouwd die ondermeer door de Duitsers was gepland voor een radarinstallatie om vijandige vliegtuigen vroegtijdig te ontdekken. Door sabotage is die installatie nooit in gebruik genomen.

De bunker is er echter nog steeds, en het is nu een mooi uitkijkpunt om over het eiland, de Noordzee en de Waddenzee uit te kijken. Een geliefde plek voor toeristen en voor ons natuurlijk ook een must om te bekijken. Vanwege het mooie weer was Lauwersoog en het er achter gelegen vasteland zonder problemen zichtbaar. Nathalie vond het prachtig, alleen in de bunker was het te donker voor haar en begon ze te huilen. We zullen nog een paar jaar moeten wachten voor ze het leuk vindt in dergelijke plekken af te dalen. De grotten bij Kubishov in het Karatau gebergte in Kazachstan laten we daarom voorlopig maar even voor wat het is.

Laat ik om te beginnen zeggen dat ik historisch besmet ben. Een oom van mij heeft meer dan 25 jaar in de Philips fabriek van Drachten gewerkt dus een andere keus was er niet. De radio was van Philips, het stereocassettedeck van mijn broer, en natuurlijk het scheerapparaat.

Ik heb mijn vader nooit met iets anders zien scheren. Eerst met een tweekopper, later met een driekopper. Het eitje waarmee Philips de scheerrevolutie begonnen is heb ik nooit gezien, dat was te vroeg in de historie.

Zelf heb ik scheren nooit een prettige bezigheid gevonden. Een langdurige bezigheid in die kostbare minuten ’s ochtends vroeg, en dan in de loop van de dag nog irritatie en niesbuien. Ja, ik weet niet of het veel voorkomt, maar ik krijg—tot hilariteit van mijn omgeving—last van niesbuien na het scheren met een Philishave. Het fijne haarstof dat door de rondmalende mesjes vlak onder mijn neus geproduceerd wordt slaat zich kennelijk op in mijn neusgaten en zorgt tot zeker een halfuur na een scheerbeurt voor hevige kriebelingen.

Mensen die mij kennen zullen mij dan ook vaak met een stoppelbaard van een aantal dagen gezien hebben. Ook Elmira kent dit verschijnsel en is er niet erg blij mee. Zo’n stoppelbaard prikt, en ze heeft het maar wat vaak over “schuurpapier”. In mei heeft ze mij in Kazachstan—mede onder druk van de herhaaldelijke stroomstoringen waarbij mijn Philishave het helemaal niet doet—eindelijk weten te overtuigen van de voordelen van nat scheren met een scheermesje. In Shymkent hebben we een Gillette Mach 3 scheermes gekocht en daar scheer ik mij tegenwoordig bijna dagelijks mee. De Philishave hebben we in Kazachstan achtergelaten.

Ik moet zeggen, nat scheren bevalt mij uitstekend. Het gaat sneller—zeker met zo’n driedubbel scheermesje—minder irritatie achteraf en de niesbuien zijn helemaal over omdat het haarstof netjes in het water en scheerschuim blijft zitten. Het heeft dus mede door mijn historische belasting even geduurd, maar ik behoor nu ook tot de groep mensen die “ouderwets” met een mesje scheert en daar zeer tevreden mee is..

Schiermonnikoog is een klein waddeneiland met slechts één dorp. Alles is daardoor lopend of met de fiets te doen. Vanochtend zijn we na ons ontbijt lopend naar het dorp gegaan. Hoewel het een mooi eiland is wil Elmira er niet wonen, daarvoor is alles hier veel te bekrompen. Voor de huisjes is vaak maar enkele meters grond. Bij veel huizen staan daar bovendien de tuinstoelen wat aangeeft dat er achter het huis waarschijnlijk ook niet veel plek is. En als je dan kijkt voor welke prijzen de huizen hier te koop staan—450.000 voor een authentiek huis uit de 18^e eeuw en 250.000 voor een eenvoudig bungalowtje langs het fietspad waar wij nu ook zitten, dan denk ik dat wij in Kazachstan de goede keuze hebben gemaakt.

Onze eerste tocht gaat naar een fietsverhuurbedrijf. Fietsen is op het eiland de ideale methode om snel en comfortabel op de bestemming te komen. Bij het adres waar we binnenstappen hebben ze nog een stevige herenfiets voor mij en een damesfiets voor Elmira. Een kinderzitje wordt bij Elmira vooropgezet, met een windscherm zodat Nathalie uit de wind zit. EUR 38,50 kosten het geheel voor een week. Dat valt mij alleszins mee. Zeker wanneer je er vanuit gaat dat het praktisch nieuwe fietsen zijn met zeven versnellingen. Heel wat anders dan de oude brikken waar sommigen hier op rondrijden. Die kosten misschien wel wat minder, maar ik rijd toch liever op onze Sparta’s. Voor wie ook fietsen op Schiermonnikoog wil huren kan ik daarom Fietsenverhuur Schiermonnikoog zeker aanraden. Bovendien blijken ze de fietsen gratis op het vakantieverblijf af te leveren en weer op te halen. Een belletje is voldoende.

De eerste tocht op de fiets is uiteraard naar het strand. Nathalie is in het zand duidelijk in haar element. Met de wind is het nog wat koud en de meeste toeristen hebben de bescherming opgezocht van de windschermen van een van de strandhotels, maar ik kan het niet maken dat Elmira niet even de zee gezien heeft.

Bij paal 3 is een strandpaviljoen dat speciaal ingericht is voor kinderen. De eigenaren hebben veel speelgoed waarmee de kinderen in het zand kunnen spelen. Hier zitten dan ook praktisch alleen ouders met kleine kinderen. Nathalie laat zich al snel van haar sociale kant zien. Ze gaat naar bijna alle kinderen om te kijken of ze mee mag spelen. De resultaten zijn wisselend. Er is duidelijk merkbaar dat de individualisering in Nederland ook is doorgedrongen tot de opvoeding. Waar de meeste kinderen alleen spelen, of met een eigen broertje of zusje, komt Nathalie uit een cultuur waar alle kinderen met iedereen spelen. Zelf ben ik voor het laatste, al is het in het drukke Nederland in veel gezinnen en buurten soms wel wat moeilijker implementeerbaar. Ook Elmira valt het op dat de meeste kinderen hier alleen spelen en velen zelfs afwijzend of angstig reageren wanneer een ander kind aanstalten maakt om mee te spelen.

Het is zaterdag en de winkels zijn morgen dicht. Daarom is het nodig om vandaag inkopen te doen, zodat we morgen in ieder geval niet zonder eten zitten. In het dorp is een Spar supermarkt—waarschijnlijk de enige supermarkt op het eiland—en daar worden goede zaken gedaan. Het is er minstens zo druk als in een reguliere supermarkt op de vaste wal op zaterdagmiddag en de prijzen liggen zo’n 20% hoger. Ongetwijfeld met de smoes dat de overtocht per boot zo duur is, maar ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat er ook een exclusiviteittoeslag op zit, of om het aangenamer te zeggen, dat deze supermarkt niet meedoet met de prijzenslag die in supermarktwereld gaande is.

Op de terugweg zit Nathalie behoorlijk in haar stoeltje te krijsen. Ze is moe en wil een dutje doen maar dat wil in het hobbelstoeltje niet. Gelukkig zijn we in een paar minuten terug bij ons huisje waar we de rest van de middag rust nemen door in de tuin te zitten.

De wip op het strand van Schiermonnikoog is heerlijk om mee te spelen. Vooral wanneer mamma meedoet en Nathalie lekker hoog komt.

Het weer is vandaag beter dan gisteren. De zon schijnt, maar doordat onze slaapkamer niet op het oosten ligt slapen we door tot een uur of negen. Elmira kruipt vanochtend met Nathalie onder de douche. Het probleem waar ik gisteren al last van had, het niet willen weglopen van het water, is er nog steeds. De afvoerbuis lijkt volledig verstopt te zijn. Vandaag maar even melden aan de eigenaar. Ongetwijfeld weten ze het wel—een afvoerleiding raakt niet zomaar volledig verstopt, tenzij zoals in Donkerbroek Nathalie er iets ingestopt heeft—maar toch maar even beter om het te zeggen.

Het huisje dat ik gehuurd heb is vergelijkbaar met het multifunctionele huis dat we achter op onze tuin in Kazachstan willen zetten en daarom is dit een goede testcase om te zien hoe een dergelijk minihuis voldoet. Dit huisje meet ongeveer vier bij acht meter met een uitbouw waarin de keuken is geplaatst. De afmetingen zijn groot genoeg voor een gezin met een kind maar zonder al te veel rommel. Vooral het ontbreken van kasten hier is opvallend. Daardoor lijken de kamers groter. Voor toeristisch gebruik is dat niet een groot probleem, maar voor regulier wonen uiteraard wel.

De plavuizen die overal in het huis liggen zijn ronduit onhandig. Na het douchen is Nathalie vanochtend uitgegleden op de natte vloer en dat was niet prettig. Bovendien heb ik gisteren met Nathalie op de vloer met treintjes gespeeld en dan is de vloer ronduit koud. Tegels op de vloer beperken we dus in Kazachstan tot de badkamer, schuurtjes en misschien de keuken en als het enigszins mogelijk is komt er daar vloerverwarming onder. Dat laatste is gek genoeg geen noviteit voor Kazachstan. Het nu leegstaande gebouw van de voormalige kindercrèche in Jabagly waar Elmira’s jongere broertje en zusje hun peutertijd hebben doorgebracht is voorzien van vloerverwarming. Vloerkleden zijn leuk om te zien, maar als ik nu zie hoeveel werk men in Kazachstan heeft van het periodiek uitkloppen, schoonboenen en rechtleggen van losse vloerkleden, dan denk ik dat dat voor ons geen alternatief is.

Een van de geschilpunten rond ons te bouwen multifunctionele was de wijze waarop de keuken met de woonkamer verbonden zou moeten worden. Zelf ben ik een tegenstander van deuren. Deuren laten een huis kleiner lijken. Elmira wilde echter een afsluitbare keuken zodat als er eens wat zou aanbranden dat in de rest van het huis niet te ruiken zou zijn. Bovendien is er in Kazachstan een duidelijke scheiding van de vrouwen- en mannencultuur. Een groot deel van de vrouwencultuur speelt zich in de keuken af. Hier roddelt de vrouw des huizes met de buurvrouwen en vriendinnen over zaken die de man niets aangaan. Bij ons is de verdeling wat anders. Terwijl Elmira gisteravond met Nathalie bezig was heb ik de erwtensoep klaargemaakt. Een beetje tot mijn verrassing, maar wel tot mijn tevredenheid verklaarde Elmira na het avondeten daarom dat een open keuken met een directe verbinding met de woonkamer geen probleem zou zijn.

Een van de typische voorbeelden wat ik op deuren tegen heb komt ook in dit huisje voor: een halletje van een vierkante meter waar in alle muren een deur zit. In dit huisje komt zo’n halletje voor naar de slaapkamers. Twee deuren naar de twee slaapkamers, een deur naar het toilet en een deur naar de woonkamer. Je kunt bijna geen kant op en deuren moeten haast wel tegen elkaar aanslaan wanneer je ergens heen wilt. Zonde van de ruimte en de deuren. Dit is trouwens niet een typisch Nederlands probleem. Het architectenbureau dat indertijd de bouwtekeningen van ons te bouwen hotel in Kazachstan gemaakt heeft had in de presidentiele suite een soortgelijk nutteloos halletje getekend. Het is kennelijk moeilijk—zelfs voor mensen die professioneel met het ontwerpen van huizen bezig zijn om aan de hand van een tekening het gebruiksgemak van een woning vast te stellen en te optimaliseren.

De verdeling van de handheld computers heeft zich trouwens onderhand afgetekend. Elmira gebruikt de Ipaq om spelletjes op te spelen, terwijl ik dit verhaal tik op de oude vertrouwde Psion 3C. Er is een reden voor hoor, de Psion heeft een klein maar volledig toetsenbord waardoor ik gemakkelijk een verhaal in kan tikken. Het externe toetsenbord van de Ipaq heb ik thuis gelaten. Bovendien heb ik er niet zoveel problemen mee om de oude en robuuste Psion mee naar het strand te nemen. De Ipaq acht ik daar niet echt geschikt voor. Nieuw is niet altijd beter.

Lauwersoog waar de boot naar Schiermonnikoog vertrekt ligt ongeveer een uur rijden van Donkerbroek. Niet echt ver dus. Mijn moeder rijdt mee om als we vertrokken zijn met de boot de auto weer terug te rijden.

Het is zo’n 20 jaar geleden dat ik voor het laatst op een van de waddeneilanden ben geweest. Vaag kan ik mij nog herinneren dat het Ameland was, maar misschien is de laatste keer ook wel naar Schiermonnikoog geweest. De boot is in ieder geval anders. Een breed open passagiersdek met restauratie is er op deze veerboot. Elmira moet natuurlijk even met Nathalie naar buiten om een eerste blik over de Waddenzee te werpen.

De passagiers op de boot geven een goed beeld welk type toeristen er naar Schiermonnikoog trekken. Naast ons zit een vader met twee kinderen. Ik schat in dat vader en moeder gescheiden zijn en dat de kinderen nu een weekend met pappa op vakantie gaan. Verder natuurlijk de jongeren van een jaar of twintig die gaan kamperen en de reguliere eilandbewoners die met een verveeld gezicht in een hoek zitten omdat ze alweer met die boot moeten.

Onderweg naar Lauwersoog leek het erop dat het weer in het Noorden beter zou worden, maar eenmaal op Schiermonnikoog is het weer helemaal bewolkt. Van de VVV hebben we een korte beschrijving gekregen hoe we bij ons huisje moeten komen. Het gemakkelijkst is de bus naar een nabijgelegen bungalowpark te nemen en bij de eerste halte uit te stappen. Dit doen we dan ook braaf. Het blijkt echter dat de buschauffeur een omweg heeft genomen om een groep jongeren bij een kampeerboerderij af te zetten. Wij—in de veronderstelling dat dit onze halte moet zijn—stappen ook uit, maar na een paar minuten wandelen is er nog weinig meer zichtbaar dan koeien en trekpaarden van de huifkarren waarmee dagelijks over het strand gereden wordt.

Ik heb echter ook de beschikking over het telefoonnummer van de verhuurder en bel daarom op om te vragen welke kant we opmoeten om onze plek van bestemming te bereiken. De vrouw des huizes—helemaal onthutst van de situatie—zegt dat ze ons wel even zal komen ophalen met de auto. Aldus geschiedt en een paar minuten later komt de auto al aanrijden. Schiermonnikoog is immers niet zo groot.

Ons huisje staat naast de oude boerderij die de verhuurders bewonen. Een woonkamer met open keuken en twee slaapkamers. De centrale verwarming komt goed van pas, want het is kil hier vandaag op het eiland. Van huis hebben we een blik erwtensoep meegenomen en een Gelderse worst. Niet echt standaard eten voor een vrijdagavond in juni, maar wel heel erg passend bij de situatie. Onder het eten zien we de tweede helft van de voetbalwedstrijd van Nederland tegen Ivoorkust. 2-1 is de uitslag, maar dat is oud nieuws wanneer dit bericht op de weblog verschijnt.

De veerboten die tegenwoordig naar de Waddeneilanden varen zijn groot en ruim opgezet. Onder het autodek van de boot naar Schiermonnikoog bevindt zich een grote salon met restaurant. Nathalie vindt het allemaal maar wat interessant, en probeert hier op de tafel te klimmen om alles nog beter te kunnen zien.

Vandaag gaan we een weekje op vakantie. Er zit bij ons duidelijk verschil tussen reizen en onderweg zijn aan de ene kant, en vakantie. Op Schiermonnikoog hebben we een huisje voor een week gehuurd. Nu is het hier nog bewolkt, maar de vooruitzichten zijn goed. Kunnen we eens rustig van elkaar en van de natuur daar genieten. Maar er zullen vast meer toeristen zijn dan bij ons in Kazachstan, dus helemaal rustig volgens onze begrippen is het vast niet.

Tijdens deze week kan ik mijn weblog niet updaten, maar ik neem mijn Psion 3C en Ipaq mee en op één van de twee zal ik de belevenissen bijhouden. Die verhalen komen dan met bijbehorende foto’s met terugwerkende kracht hier te staan.

Kleine kinderen zijn altijd handiger dan je denkt. In Nederland hebben we een douche waarvan het afvoerputje niet altijd het water goed doorlaat. Het deksel sluit de afvoer teveel af waardoor het water op de douchevloer blijft staan Daarom ligt vaak het deksel van het putje er naast. Dat is een situatie die ik in mijn 38 jaar niet anders gewend ben.

Voor Nathalie is dit echter interessant en leuk om te ontdekken wat er mee kan. Vandaag heeft ze geprobeerd een klein plastic flesje in het afvoerputje te stoppen en met succes. Het flesje paste precies door de opening en door de eerste bocht. Pogingen om het flesje og naar boven te werken mislukten, het was al te ver doorgeschoten.

In de doucheafvoer zitten nog twee extra bochten en waarschijnlijk is het flesje nu in één van de twee klem blijven zitten want het flesje is nog niet doorgespoeld tot in het putje in de tuin. Het water stroomt nog goed door, dus we laten het maar even zo. Als het water moeilijker weg wil of het weer weer wat beter wordt om buiten met water te spelen kan er altijd nog van buitenaf een tuinslang in om het flesje weer naar boven te spuiten tot aan het doucheputje.

Eén van de problemen waar je mee komt te zitten als een kind in twee werelden opgroeit is dat in beide landen het medisch apparaat zich er graag mee wil bemoeien. Dit betekent dat we als we in Nederland zijn daar naar het consultatiebureau gaan, en anders maandelijks in Kazachstan naar de polikliniek.

Op zich zijn de werkwijzen in Nederland en Kazachstan wel vergelijkbaar. Metingen van lengte en gewicht worden uitgevoerd en zonodig worden vaccinaties gegeven. Omdat de voorkomende infectieziekten per land verschillen lopen de vaccinatieschema’s niet helemaal synchroon. In Kazachstan wordt bijvoorbeeld standaard tegen tuberculose gevaccineerd. In Nederland staan echter weer HiB, Meningokokken C en Rode Hond op het programma. De HiB prik wordt standaard gegeven met 11 maanden, de andere twee met 14. Daarbij wordt het Rode Hond samen met het mazelen en bof vaccin gegeven. Omdat we maar een maand in Nederland zijn is in overleg met de consultatiebureau arts besloten alle prikken vandaag te geven. Daardoor moest Nathalie op drie plekken geprikt worden wat ze absoluut niet leuk vond. Vooral de subcutane BMR prik vond ze maar niks.

Gelukkig is ze er nu een hele tijd af. De mazelen en bof prik die in Kazachstan apart worden gegeven hoeft ze nu niet meer en door de DKTP die met de HiB vaccinatie wordt gegeven heeft ze ook die serie grotendeels afgerond. Pas rond haar vierde zal ze weer op moeten komen draven voor het volgende prikje.

Eén van de gewenste uitbreidingen bij de boerderij van mijn schoonouders is het aanleggen van een waterleiding naar de boerderij. Tot nu toe wordt gebruik gemaakt van oppervlaktewater uit een riviertje en dat is wel schoon, maar niet ideaal. Zeker ’s winters is de wateraanvoer minimaal.

Op zo’n 750 meter afstand van de boerderij zit echter aan de rand van het natuurreservaat een bron. Het is een kleine bron, maar voldoende om de boerderij en eventueel het nabijgelegen wachthuis van het natuurreservaat van stromend water te voorzien. Omdat het een ondergrondse bron is, is het water constant van temperatuur, een graad of tien, ook in de winter. Daardoor is het het ideale punt om een waterleiding te beginnen. Met de directie van het natuurreservaat is al overeenstemming bereikt over het gebruik van de bron.

Een probleem is echter om de goede leidingdiameter te bepalen. 750 meter is geen kort stukje en metalen of plastic buis is duur. Bij een ijzeren buis—koper wordt voor dergelijke zaken niet toegepast in Kazachstan—zit je bovendien met corrosie waardoor de binnenwand van de leiding ruw wordt en daarmee de leidingweerstand hoger. Het is niet triviaal om de gewenste diameter te berekenen, zeker niet als de stroming turbulent is wat bij kleinere diameters ongetwijfeld het geval zal zijn. Gelukkig zijn er websites waar deze formules—inclusief de correctiefactoren voor turbulente stroming en ruwe wandoppervlakten—on-line voorkomen. Eén van die websites is EFunda. Ik heb hier alle ontwerpeisen ingevuld. De valhoogte is 35 meter wat resulteert in een uitgangsdruk van 3,5 bar. Ik ben uitgegaan van een minimaal gewenste einddruk van 1 bar. Die laatste bar valt wel over kranen dunne leidingen in huis en dergelijke. De resultaten waren als volgt:

We zien dat bij een gladde buis de overstap van 20 naar 25 mm bijna een verdubbeling van de opbrengst oplevert. Dat is echter maar schijn. Composietleidingen met een gladde polyetheen binnenlaag zijn bij ons alleen te koop met een binnendiameter tot 20 mm. Daarboven zijn we aangewezen op metalen buizen die roesten en waarvan naar verloop van tijd het oppervlak ruw wordt. De ruwheid van 1 mm waar ik vanuit ben gegaan klinkt wel hoog, maar is niet ongewoon voor de buizen die hier worden toegepast. Dat betekent dat na een aantal jaren gebruik de metalen leiding van 25 mm terugzakt naar ongeveer dezelfde opbrengst als de dunnere composietleiding. Ondanks dat de binnendiameter hoger is zorgt het ruwe oppervlak voor zoveel turbulentie dat de netto opbrengst toch niet veel hoger is dan bij een dunne gladde buis.

Een interessante conclusie. Als de opbrengst van 13 liter per minuut voldoende is—gezien het huidige watergebruik denk ik eigenlijk van wel—dan is de composietleiding zeker te prefereren boven de ijzeren buis. Bij hogere gewenste opbrengst is 32 mm een ideale diameter. Zelfs als de wand behoorlijk is aangetast door corrosie en daarmee ruw is geworden levert een dergelijke leiding over 750 meter bij een hoogteverschil van 35 meter nog een opbrengst van 30 liter per minuut met een druk bij het tappunt van 1 bar.

Soms heb je in een huwelijk wel eens een geheimpje. Zo heb ik Elmira nooit verteld dat ik vrij goed uit de voeten kan met kleurpotloden. Ze heeft bij mij in de kast wel een grote doos met kleurpotloden gezien van het Zwitserse professionele merk Caran d’Ache, maar nooit gevraagd waar ik die voor aangeschaft had.

Die doos kleurpotloden heb ik al meer dan twintig jaar. Aan het eind van mijn schoolperiode op de middelbare school heb ik ermee een kopie gemaakt van het schilderij De Nachtwacht van Rembrandt. De tekening is daarna aan de middelbare school Het Stellingwerf College in Oosterwolde in bruikleen gegeven en hangt daar sindsdien in het trappenhuis.

Vandaag was de reunie ter gelegenheid van de bijna voltooiiing van de nieuwbouw en samen met Elmira ben ik op zoek gegaan naar de tekening. Afgezien van een scheur in het glas is de staat van de tekening nog steeds uitstekend. Ook de gevoelige rode kleuren die gemakkelijk verbleken door UV ligt hebben nog dezelfde uitstraling als twintig jaar geleden toen ik de tekening heb gemaakt. Elmira wilde pas geloven dat het mijn tekening was toen ze achterop de lijst mijn naam en adres zag staan.

Vandaag was de reünie van de voormalige middelbare school RSG Ooststellingwerf—nu hernoemd tot Stellingwerf College—waar ik zes van mijn kostbare jaren heb doorgebracht. De opkomst uit mijn klas was laag, maar niet onverwacht. Door de deelnemerslijst die door de organisatie op internet werd bijgehouden had ik van te voren al een goed beeld van wie ik mogelijk tegen zou kunnen komen. Bovendien ging het hier natuurlijk ook niet om een echte klassenreünie, maar om een reünie georganiseerd vanwege de naderende sloop van de voormalige schoolgebouwen. Als iedereen van de afgelopen vijftig jaar schoolhistorie zich had aangemeld zouden daarmee de drie lokaties veel te vol zijn geweest.

Mijn plan was echter niet om veel mensen van vroeger tegen te komen—daarvoor is internet een veel geschikter medium gezien het aantal mensen uit mijn verleden waarmee ik via mijn weblog en email nu contact heb—maar om aan Elmira te laten zien op welke plek ik vroeger op school heb gezeten. Zij was dan ook één van de zeer weinige partners die meegekomen was op deze dag. Een goede gelegenheid om onze schoolsystemen te vergelijken en daarbij een blik in mijn verleden toen Elmira nog een kleuter was. De indruk van Elmira was goed. Vergelijkbaar met de scholen in Kazachstan en Rusland die zij had bezocht en daarom geen reden om nu al voor Nathalie voor een school in Nederland of in Kazachstan te moeten kiezen.

Een niet te missen onderdeel van de reünie waren de praktische scheikunde experimenten gegeven door de scheikundeleraar Hans Welle, bij velen mogelijk beter bekend als lokaal VVD prominent. Al in mijn tijd werd de explosieve kracht van natrium getoond door het in papier omwikkeld in de vaart vlak bij de school te gooien. Om dit nog één keer mee te maken had de reüniecommissie het voor elkaar gekregen dat Hans gedurende de middag een aantal van deze experimenten zou doen.

Voor wie het niet weet, Natrium is een metaal dat sterk met water reageert. Tijdens deze reactie ontstaat natriumhydroxyde en waterstofgas. De reactie verloopt als volgt:

De reactie is sterk exotherm waardoor er zoveel hitte ontstaat dat na een aantal seconden borrelen—waarbij zichtbaar het papieren omhulsel door het gevormde waterstof bol gaat staan—het geheel gaat branden. Aan eind spat het geheel met een klap uit elkaar, getuige de foto.

Je kunt van Nathalie veel zeggen, maar niet dat ze gebrek heeft aan knuffeldieren. Hier is ze bedolven onder de knuffels die ze in Nederland tot haar beschikking heeft.

Donkerbroek heeft een kleine speeltuin met ondermeer schommels en een glijbaan. Nathalie is zelf nog wat klein om van de glijbaan af te roetsjen, maar samen met mamma is het een heerlijk tijdverdrijf.

Tijdens de voorgaande bezoeken aan Nederland hielp Elmira pake Siep met het voeren van de konijnen. Dat is tegenwoordig niet meer nodig. Nathalie is amper een jaar, maar helpt al volop bij het voeren van de dieren. Het voer wordt netjes met handjes vol in de ruif gedeponeerd. Uiteraard moet het knuffelkonijn ook mee zodat die kan kennismaken met zijn levende broertjes.