Lammert’s Weblog

Na een voorspoedige KLM vlucht en nachtelijke treinrit ben ik weer heelhuids bij vrouw en kinderen aangekomen.

Later meer.

Mijn werkzaamheden hier in Nederland zitten er grotendeels op. Morgen vertrek ik per vliegtuig naar Kazachstan waardoor ik woensdagochtend weer herenigd zal zijn met Elmira, Nathalie en Isabel. Met een tussenstop in februari waarbij ik in Kazachstan ben geweest om ondermeer de verjaardag van Isabel te vieren ben ik nu een maand of vijf in Nederland geweest. Dat is nog niet zo lang als ik begin vorig jaar door de verblijfsvergunningprocedure in Kazachstan zat, maar lang genoeg om terug te willen.

Om het weer hoef ik het niet te doen. Dit weekend was best prettig in Nederland en in Kazachstan viel voor de verandering regen. Normaal breng ik het slechte weer mee in mijn koffer naar Centraal Azië, hopelijk lukt het mij nu om een Nederlands zonnestraaltje in mijn koffer mee te smokkelen.

Er komen naar schatting ongeveer 90 vrachtwagens vol keien en leem uit onze bouwput. Een groot deel wordt gebruikt om de bermen bij Elmira’s ouderlijke huis op het niveau van de weg te brengen, maar er blijft voldoende over voor een paar andere projecten. Ook de lokale burgemeester heeft hiervan lucht gekregen en heeft ons gevraagd of we een tiental vrachtwagenladingen willen droppen op een weggetje achteraf waar een invalide man woont. Hij kan vaak maar moeizaam met zijn ezelkar naar het dorp komen door de grote gaten en plassen die er zich in de weg bevinden. De gemeente betaalt de extra transportkosten om de vrachtwagens daar heen te rijden.

Uiteraard geven we aan zo’n verzoek graag gehoor. Op de foto is te zien dat verbetering van de weg geen luxe is. De koeien moeten straks echter een andere plek vinden om hun dorst te lessen.

Beschaving zit in kleine dingen. Toen ik in 2002 voor het eerst anderhalve week bij Elmira’s schoonfamilie op bezoek was, was het toilet buiten door de regen ingestort en bestond de enige vorm van stromend water uit een tuinslang op het erf.

In de afgelopen vijf jaar is er het nodige veranderd. De kolenkachel is de deur uit en sinds kort staat er een heuse Bosch combi CV ketel in het huis die alle kamers in de winter op een aangename temperatuur houdt. Een combiketel kan meer kan dan alleen radiatoren verwarmen en daarom heb ik direct maar het benodigde leidingwerk aangelegd naar beide keukens. Daardoor is er nu voor het eerst warm stromend water in de keuken. Mijn schoonmoeder opent hier onder het toeziend oog van Elmira en Isabel symbolisch deze noviteit met het doorknippen van een lint in de keuken van het guesthouse.

Vandaag is het plan naar Shymkent te gaan. Op de helling na Sastobe begint de motor echter plotseling te haperen en na een paar seconden komt er witte rook onder de motorkap vandaan. Snel stoppen in de berm is het devies!

Gelukkig hebben we altijd een brandblusser in de auto—dat is verplicht in Kazachstan—en hoewel hij van Chinese makelij is en er niet bijster veel bluspoeder uit het apparaat wil komen is het voldoende om de beginnende brand onder de motorkap te blussen. Ik heb een jaar geleden ook al eens een massa schakelaar aangebracht waarmee je met één handeling de accu los kunt koppelen van het elektrische systeem van de auto en die kwam nu ontzettend goed van pas.

Pfff… en daar sta je dan.

De oorzaak van de brand is vrij snel gevonden. Kennelijk is er kortsluiting ontstaan rond of in de startmotor waardoor de isolatie rond de startkabels is gaan branden. Dat moet zulke grote stromen uit onze accu getrokken hebben dat de 12 Volt naar beneden werd gehaald wat het stokken van de motor verklaart. OK, de oorzaak is duidelijk maar wat nu verder?

Hoewel Kazachstan een groot dunbevolkt land is ben je echter nooit alleen. Niet lang nadat we gestopt zijn stopt een dorpsgenoot en ook de Nederlanders in hun Opel Combo die wij een uurtje daarvoor aan de kant hebben gesproken stoppen en komen vragen wat er aan de hand is. Ze bieden aan om ons met hun Combo naar huis te slepen maar dat hoeft niet. We hebben Ruslan al gebeld en die zal ons met de Lada Niva komen ophalen. Zo’n auto is wel zo geschikt om ons over de hier en daar pittige hellingen naar huis te brengen.

We staan op een slecht punt om opgepikt te worden maar een halve kilometer terug is een bezinestation. Dit benzinestation hebben we al eens eerder gestaan met pech en er zijn boompjes waar we de auto gemakkelijk onder kunnen zetten zodat Isabel uit het zonnetje blijft.

De auto in de vrijloop, voet op de rem en met behulp van de zwaartekracht laat ik onze auto achteruit tot aan het bezinestation rollen.

Als we na een paar uur uiteindelijk weer thuis zijn en ik nog een duik onder de motorkap doe kan ik de gehele toedracht van de brand achterhalen. We hadden wat problemen met de startmotor en omdat ik elke dag bezig ben met de bouw van ons huis had Elmira het een weekje geleden goed idee gevonden om onze handige overbuurman de startmotor te laten vervangen door een nieuwe. Met die nieuwe startmotor was niks mis, maar de dikke startkabel die normaal vanaf de startmotor langs het motorblok naar de accu hoort te lopen was langs de andere kant gelegd waar de hete uitlaatpijp ook langs gaat. Daar zit nog wel een radiatiekapje tussen om de warmtestraling van de uitlaat wat te temperen, maar dat stuk blik wordt vrij warm en de kabel was daar tegenaan gelegd. Door de lange rit en het stuk hellingop was de isolatie van de startkabel kennelijk zo heet geworden dat de isolatie was gaan smelten of branden. De erop volgende kortsluiting had de koperen startkabel muurvast aan de stralingskap gelast.

Ik denk niet dat we onze auto voorlopig weer ter reparatie aan onze overbuurman aanbieden.

Zelden kijk ik meer van iets op in Kazachstan, maar vandaag zag ik iets waarvoor ik onze auto een paar honderd meter verder op de weg draaide om terug te rijden om het nog eens goed te aanschouwen.

Op een parkeerplek op de weg tussen Wanovka en Azatlik stond een witte Opel Combo geparkeerd. Nu is zo’n kleine bestelauto in Kazachstan sowieso al iets bijzonders—men houdt hier van groot en imponerend—maar deze was voorzien van Nederlandse kentekenplaten.

De reden bleek al snel. Een paar Nederlanders—Eric en Ernie—waren een tijd geleden begonnen aan een reis van Nederland door Centraal Azië op weg naar Pakistan en vannacht hadden ze op deze parkeerplaats doorgebracht. Net als elke moderne reiziger houden zij ook een reisverslag op internet bij.

De kokparwedstrijd die door de RTL Travel filmploeg in Jabagly wordt gefilmd heeft een speciale deelnemer: Chris Zegers. De meeste lokale deelnemers maken gebruik van beschermende tankhelmen en scheenbeschermers terwijll Chris Zegers het in zijn witte T-shirt en spijkerbroek moet doen. Toch worden hij en zijn paard tijdens de wedstrijd niet gespaard.

Petje af voor Chris die zonder veel training aan deze wedstrijd meedoet en daarbij bepaald geen modderfiguur slaat.

“Hé, die man ken ik!”, hoor ik jullie al zeggen. Dat klopt, we hebben vandaag Chris Zegers op bezoek als deel van een filmploeg die een uitzending over Kazachstan voor RTL Travel gaat maken. Chris speelt daarin een partijtje kokpar mee, het lokale polospel met een dode geit. Hier legt hij voor de camera het één en ander uit aan de televisiekijker thuis.

Een geit is best zwaar, zeker als je er galloperend mee over een kokpar veld raast. Chris Zegers krijgt hier instructies hoe hij de geit mee kan nemen door hem onder zijn been tegen het paard aan te klemmen.

Dat het leven van een programmamaker niet altijd over rozen gaat merkt Chris Zegers hier bij de voorbereidingen van een partijtje kokpar waaraan hij zal deelnemen. Kokpar is een polospel waarbij een dode geit naar bepaalde plaatsen op het speelveld gebracht moet worden. De geit wordt voordat het spel begint ritueel geslacht. Hierbij worden gebeden uitgesproken en volgens islamitische traditie dient de geit met zijn kop naar Mekka te liggen.

Deze foto is genomen voor ons guesthouse. De voltallige RTL Travel televisieploeg die de opnamen maakt heeft vannacht in ons guesthouse geslapen. Na de opnamen van de wedstrijd die vanwege het strakke schema van de televisieploeg bij uitzondering in de ochtend zal plaatsvinden zullen we ze naar het vliegveld in Shymkent brengen zodat ze hun reis door Kazachstan kunnen vervolgen.

Niet alleen de organisatie van de wedstrijd vóór het middaguur heeft ons moeite gekost, maar het is nu ook Ramadan, een periode waar normaliter feestelijkheden en sportwedstrijden slechts mondjesmaat worden gehouden. Gelukkig is het ons gelukt een grote ploeg kokparisten bij elkaar te krijgen die samen met Chris aan de wedstrijd een kilometer buiten Jabagly zullen deelnemen.

Foto’s van Chris Zegers tijdens het kokpar spel in Kazachstan dat wij voor RTL Travel hebben georganiseerd. Klik op elke kleine foto om hem te vergroten.

Arme geit

Oh, zó houd ik hem vast!

Chris Zegers te paard

In het heetst
van de strijd

1 September is traditioneel de eerste schooldag in de landen van de voormalige Sovjet Unie. Het is gebruikelijk dat de kinderen dan in feestkostuum verschijnen en Machabat heeft dat daarom vandaag aan. Nathalie is nog te jong om naar school te gaan maar ze wil wel graag. Daarom heeft ze alvast de roze rugzak van Machabat omgekregen, dan is ze maar vast klaar als ze wel oud genoeg is om naar school te mogen gaan.

Bij mijn terugkeer vanuit Nederland naar Kazachstan zijn pake en beppe meegereist. Ze hebben hun derde kleinkind nog niet gezien. Omdat de zomer nog niet helemaal voorbij is en het daardoor nog vrij warm is overdag zitten ze hier in de schaduw aan de wegrand.

Het is nog vroeg in de ochtend als pappa, pake en beppe aankomen in Jabagly. Nathalie en Isabel zijn duidelijk nog deels in dromenland. Pake kan zijn vreugde echter niet op met deze twee kleinkinderen van hem.

2007 is duidelijk een jaar van bouwactiviteit. Wij zijn bezig met de eerste fase van de bouw van ons nieuwe huis, Elmira’s vader bouwt een veterinaire apotheek en inseminatiecentrum in het dorp en ook de boerderij in de bergen wordt onder handen genomen. Met het nieuwe groene dak, de bakstenen muren en de nieuwe ramen is er weinig meer dat herinnert aan het huisje waar ik Elmira voor het eerst heb ontmoet. Maar die herinneringen zijn onvergetelijk, dus dat geeft niet.

Nathalie is een echt dametje. Met haar giraffen handtasje zit ze hier op een steen in de schaduw voor ons huis.

Het leuke van pappa’s computer met DVD speler is dat je er ook tekenfilms mee kunt kijken. Met de koptelefoon op heeft bovendien niemand hinder van het geluid en kan mamma mooi Isabel zachtjes in slaap wiegen. De koptelefoon is nog wel wat groot, vandaar dat een kleine handdoek eronder uitkomst moet brengen zodat hij niet afzakt.

Eén van onze hobbies—noem het een vreemde—is het fotograferen van ongelukken op de Kazachstaanse wegen. Met name vrachtwagens liggen nog al eens in minder gemakkelijke posities naast de weg. Vanmorgen was het de beurt aan een vrachtwagen gevuld met radiatoren. Die zijn bij de plus 35 die het op dit moment bij ons is niet echt nodig en de chauffeur had beter thuis kunnen blijven. Dat deed hij echter niet en de lading ging op de helling van de steile Mashat pas schuiven. Het gevolg een gekantelde aanhanger en veel onnodig staal op de weg.

Vandaag is Elmira’s vader naar Shymkent geweest samen met een kennis uit het dorp met een klein vrachtwagentje heeft hij twee nieuwe banden voor de tractor en een grote eettafel met stoelen opgehaald voor het guesthouse. De nieuwe eettafel is uitgeschoven maar liefst drie meter lang en er kunnen maximaal 12 stoelen omheen. De tafel zal niet alleen gebruikt worden voor de gasten, maar ook wanneer er familiefeesten worden gehouden. Tot nu toe zaten de familieleden bij feesten meestal op kussens, of werden tafels bij buren of kennissen geleend.

Het is maar zelden dat ik op de weblog schrijf over mijn zakelijke bezigheden in Kazachstan, maar vandaag is er een uitzondering. Eén van mijn trouwe weblog lezers—Ad Kolsteeg—is namelijk met twee collega motorrijders, Sjeng en Gé, langs gekomen. Ze maken met zijn drieën een tocht van Nederland tot aan Mongolië en vervolgens via Siberië terug naar Nederland. Ze hebben er nu een week of drie op zitten en na negen dagen zandhappen in het droogste en warmste deel van Kazachstan zijn de douche en bedden in ons pension een verademing.

Met name het noordelijke deel van de “snelweg” M32 door Kazachstan blijkt een verschrikking te zijn. Uit de foto’s die ze hebben genomen lijkt de weg daar meer op een maanlandschap met diepe kruisende sporen in de klei, dan een doorgaande weg. Wie ook via die route door Kazachstan wil rijden is dus gewaarschuwd. Een allroad motor of een 4×4 auto is een must.

De relatieve koelte en de rustdag bij ons komen goed van pas voor motoronderhoud. Banden worden verwisseld om voorbereid te zijn op de wegen in Kirgizië en omdat dat tijdens het banden wisselen gemakkelijk gaat worden ook de remmen geïnspecteerd.

Onvolkomendheden in de nieuwe lassen in de gasleiding worden even eenvoudig als doeltreffend opgezocht met zeepsop.

Om gemakkelijk met vrachtauto’s ons bouwterrein op te kunnen rijden komt er een poort in de gasleiding van 4,15 meter hoogte. De poort is van de voren klaargemaakt zodat we alleen maar de centrale leiding hoeven door te snijden en vervolgens de nieuwe boog erin te lassen. Op die manier zitten de mensen in het dorp zo kort mogelijk zonder gas. Want tijdens deze operatie gaat uiteraard wel even de druk van het gasleidingnet.

In Jabagly lopen de gasleidingen boven de grond. Omdat de hoogte van 2 meter te laag is om met vrachtwagens ons bouwterrein op te komen en omdat we ook een stuk gasbuis tijdelijk moeten verwijderen om een boom te kunnen kappen hebben we vandaag Jirgenbeek van het gasbedrijf bij ons aan het werk.

De gasleidingen zijn van stalen buis en worden daarom gelast. Voor lassen heb je stroom nodig en dat hebben we nog niet op ons bouwterrein. Maar langs de weg staan elektriciteitspalen en als je daarin klimt en een paar draden over de leidingen hangt heb je ook stroom. Maar probeer dit niet thuis! Wij hebben het transformatorhuisje voor de deur en kunnen tijdens zo’n operatie tijdelijk even de stroom uitschakelen, maar in Nederland zit er waarschijnlijk een slot op de transformatorhuisjes.

Overigens valt dit niet onder illegaal aftappen. Het gasbedrijf werkt vaker op lokaties zonder stroom en daarom hebben ze met het elektriciteitsbedrijf de afspraak dat ze rechtstreeks van de hoofdleidingen mogen tappen als dat nodig is.

Veel van de bomen die nu nog aan de centrale weg door het dorp Jabagly staan zijn oud en ziek. Bij harde wind is het daarom elke keer maar de vraag welke bomen het overleven. Deze boom vlak bij het hoofdkantoor van het natuurreservaat is vannacht gespleten en naar beneden gekomen. Hij heeft gelukkig het huis van de adjunct directeur niet geraakt, maar heeft wel de stroom en telefoondraden in zijn val meegenomen. Daarom zitten we vandaag zonder stroom. Onze telefoonkabel loopt gelukkig langs de andere kant van de weg.

En zo gaat dat dan in de praktijk. Je leent de sleutel van het centrale waterleidinghuis om de hoofdkraan van het dorp dicht te draaien, gaat met een boormachine op sjouw om een paar gaten in de centrale buis te boren en vervolgens klem je daar je eigen klemzadel omheen. In Nederland zou dit niet kunnen maar op het platteland van Kazachstan is het de enige manier om een aansluiting op het waterleidingnet te krijgen.

Op de rand van het gat ligt het klemzadel met daarachter de buis die naar de hoofdkraan op ons bouwterrein loopt. We hebben bewust gekozen voor deze buis, het is de grootste maat buis uit kunststof met aluminium wapening die we konden vinden. De binnendiameter is 26 millimeter waardoor we zelfs met de lage waterdruk in het dorp weinig zullen merken van drukverlies over de 40 meter aanvoerbuis totaan de hoofdkraan.

In Nederland is het niet moeilijk een aansluiting op het waterleidingnet te krijgen. Je belt het waterleidingbedrijf, maakt een afspraak, betaalt eventueel aansluitkosten en alles is daarna geregeld. Bij ons in Jabagly is dat anders. Het water komt uit een ondergrondse bron in het natuurreservaat en stroomt praktisch direct naar het dorp. Er zijn daardoor nauwelijks kosten aan verbonden en we betalen daarom ook maar een paar Tenge per persoon per maand. Omdat er water in overvloed is zijn er ook geen meters geplaatst. Doordat water zo weinig opbrengt is er niemand in dienst die de centrale waterleiding kan onderhouden of nieuwe aansluitingen kan uitvoeren. Dat moet je allemaal zelf doen.

Dit zelfbouw klemzadel zal vanavond rond de centrale pijp worden geklemd waarin wij eerst een aantal gaten geboord hebben. Een vel rubber—lees oude autobinnenband—zal voor de afsluiting tussen het klemzadel en de waterleidingbuis zorgen.

Op ons bouwterrein is geen waterleiding aanwezig. De bewoners hebben zich in de afgelopen 100 jaar altijd beholpen met water uit het langsstromende beekje en later met emmers gehaald bij de buren, maar wij verwachten wat meer beschaving in ons nieuwe huis.

De centrale waterleiding ligt dicht bij de weg en wij willen de put met de hoofdkraan het liefst op ons eigen terrein. Vandaar dat er eerst bijna 40 meter gegraven moet worden. Hoewel het bij ons ’s winters stevig kan vriezen tot -25 aan toe hoeft volgens de mensen van het lokale waterleiding bedrijf de buis niet dieper te liggen dan 60 centimeter. Door de warme zomers en mogelijk ook omdat we in een seismisch instabiel gebied wonen waardoor mogelijk het warme vloeibare magma dichter bij het aardoppervlak zit is de gemiddelde bodemtemperatuur hier vrij hoog waardoor de vorst niet erg diep in de grond doordringt.

Dieper dan 60 centimer graven wil trouwens ook bijna niet door alle keien. Alleen bij de centrale waterleiding zelf moeten we dieper graven omdat die buis met behulp van dynamiet ingegegraven is en op ongeveer anderhalve meter onder de grond ligt.

Ondanks dat de dierentuin in Shymkent in Kazachstan een heel groot oppervlak bestrijkt valt het aantal dieren nogal mee. Je moet soms een groot stuk lopen, zoals ook naar het terrarium dat helemaal achterop het terrein ligt. Elmira is in de schaduw van een boom met Isabel achtergebleven, vandaar dat zij tweeën missen op deze groepsfoto. Maar Ruslan, Zhenja, Gulnara, Machabat, Bigsultan en Nathalie staan er wel op.

De dierentuin van Shymkent in Kazachstan is vooral nog een dierententoonstelling, en minder een centrum van natuurbeheer en educatie. Dat is ook te zien aan de getraliede en kleine hokken waarin de grote roofdieren worden gehouden. Het is nog lang niet te vergelijken met een dierentuin zoals het Noorderdierenpark in Emmen.

En dit is hem dan, de ursus arctos isabellinus, het bruine berenras dat in Kazachstan voorkomt en waarnaar we Isabel vernoemd hebben.