Op deze weblog is al een aantal keren de aanstaande bouw van ons huis besproken met de daarbij optredende problemen om kwalitatief goed materiaal en personeel te vinden. Maar het huis zelf is nog niet aan bod gekomen. Om een tipje van de sluier op te lichten hier een artist’s impression van het huis. Details kunnen hier en daar nog wat gewijzigd worden maar dit is hoe het er zo ongeveer uit gaat zien.
De dubbele garage aan de voorkant zit op het niveau van de bodem. Het vloerniveau van het huis zelf ligt echter op 1,375 m om daaronder een voldoende groot souterrain over te houden. Onze originele plannen om het vloerniveau lager te houden zijn (letterlijk) gestrand op de keiharde bodem die zich op zo’n 60 centimeter diepte bevindt. Onder het motto “dan maar de lucht in” hebben we daarom het hele vloerniveau opgekrikt.
Soms leer je—zelfs op mijn leeftijd—nog nieuwe woorden. Eén van die nieuwe woorden is Holland disease (Nederlandse ziekte), een term die in het Westen nauwelijks gebruikt wordt, maar in de Russischtalige landen een belangrijke betekenis heeft.
Holland disease is een economische term waarmee de economie bedoeld wordt zoals die in Nederland in de jaren zestig is gecreëerd. Een praktisch volledige afhankelijkheid van één minerale bron—gas in ons geval—waarmee de overheid een groot deel van de uitgaven financiert zonder te zorgen voor andere takken van de economie zoals de landbouw. Hiermee wordt het land overgevoelig voor economische storingen van buitenaf met als gevolg een grote kans op een economische crisis zoals in Nederland eind jaren zeventig. De ouderen onder ons zullen ongetwijfeld Bestek’81 nog wel kennen, de eerste grootschalige bezuinigingsoperatie van na de Tweede Wereldoorlog om de Nederlandse economie weer op poten te krijgen.
Kazachstan zit nu min of meer op hetzelfde punt als Nederland na de Tweede Wereldoorlog. De economie groeit hard en de olieverkoop neemt een onevenredig groot deel van de staatsfinanciën voor zijn rekening. Daarom is Kazachstan sinds gisteren besprekingen begonnen met de Wereld Bank met als doel…
… juist, het voorkomen van Holland disease in het land.
Het is niet allemaal eerlijk verdeeld in de wereld. Niet alleen het geld is op sommige plaatsen meer voorhanden dan op andere, ook met stenen is het droevig gesteld.
Enkele dagen geleden was ik in een tuincentrum hier in Nederland. Er stonden een aantal korven met keien opgesteld voor de verkoop, met prijzen tussen de € 0,25 en € 0,45 per kilo. Begin dit jaar hebben mijn schoonouders ongeveer 100 ton aan keien uit hun landbouwgronden verwijderd om inzaaien, maaien en oogsten mogelijk te maken. Die zouden in Nederland tussen de € 25.000 en € 45.000 opbrengen. Voor de liefhebbers: ze zijn gratis af te halen. Wel even voor eigen vervoer zorgen (vanuit Kazachstan).
De NASA heeft enkele jaren alle space shuttles aan de grond gehouden na het tragische ongeval met de Columbia op 1 februari 2003. Nu er met de lancering van de Discovery opnieuw stukken van het isolatiemateriaal zijn afgebroken heeft NASA besloten na deze vlucht nieuwe vluchten uit te stellen tot een definitieve oplossing bereikt is.
Gezien de ambities die de VS heeft—Bush wil dat er over een aantal jaren Amerikanen op Mars rondlopen—betekent dit opnieuw een flinke knauw voor het Amerikaanse ruimtevaart programma en tegelijkertijd een opsteker voor de Russen. Het betekent dat Baykonur in Kazachstan nog lang het enige ruimtevaartcentrum in de wereld zal blijven van waaruit geregelde bemande vluchten zullen worden uitgestuurd. De schijnbaar antieke techniek die de Russen nog altijd toepassen voor hun ruimtevluchten lijkt het definitief gewonnen te hebben van de technologische snufjes van de Amerikanen.
Nieuw is niet altijd beter zogezegd.
Het is in Kazachstan niet gemakkelijk een huis te bouwen. Nee, eigenlijk zeg ik het verkeerd. Het is heel gemakkelijk om een huis te bouwen, maar niet om een huis te bouwen dat net als huizen in Nederland vijftig jaar of langer zonder problemen staat. Niet alleen hebben de bouwvakkers daar weinig verstand van zaken, ook het materiaal is vaak een probleem.
Eén van de basisproducten voor de bouw van een huis is beton. De fundering moet van beton zijn—de bakstenen in Kazachstan zijn te zwak om een aardbeving te kunnen weerstaan—en in ons geval ook de vloeren en kolommen. In Nederland heeft elke bouwvakker wel enig verstand van het maken van beton. Zo moet er in basisbeton grind, zand, cement en water. Daar gaat het in Kazachstan al mis. Cement is duur, dus doet men er maar 60% in van wat in Nederland gebruikelijk is. Het zand wordt uit de rivier geschept—lekker goedkoop en dichtbij—en water wordt in overvloed toegevoegd want dan vloeit het beton lekker gemakkelijk. En dan vinden ze het gek dat ze na een jaar met een schep het grind zo van het beton af kunnen scheppen.
Ik ben in 1998 in Amerika op een workshop geweest bij een bedrijf gespecialiceerd in het bouwen van koepelvormige huizen van beton. Mijn kennis van beton is iets meer dan de mensen in Kazachstan denken—zij hebben nog altijd het idee dat ik alleen maar iets met computers doe—en met deze kennis in de hand wil ik er voor zorgen dat ons huis wel een fundering krijgt die langer staat dan de verwachte levensduur van Elmira en mij.
Beton is eigenlijk heel simpel. Het is een mengsel van grote (grind) en kleinere vulmaterialen (zand) die bijna precies in elkaar passen. Deze vulmaterialen zijn met cement aan elkaar geplakt zodat een monolithisch gesteente ontstaat. Om er voor te zorgen dat het een stevig geheel wordt zonder al te veel gaten moeten de ruimten zoveel mogelijk opgevuld zijn. Dit kan gedaan worden door een goede verhouding te kiezen van grof en fijn zand. Het grove zand vult de ruimten tussen het grind, terwijl op zijn beurt het fijne zand weer de ruimten tussen het grove zand vult. Voor de verhouding tussen grof en fijn zand zijn normen opgesteld. Zand dat je bij een bouwmaterialenhandel koopt voldoet hier aan, dus in Nederland hoef je hier eigenlijk nooit op te letten. Toen ik dit in Kazachstan vertelde dachten ze dat ik van Mars kwam maar dat denken ze wel vaker, dus daar ben ik al aan gewend. Gelukkig was er één bouwvakker, Mischa die ook in Duitsland in de bouw gewerkt heeft, die mij zelfstandig vertelde dat zand het grootste probleem is van de betonkwaliteit in Kazachstan.
Om nu het juiste zand te zoeken—of eventueel te mengen—heb ik enkele dagen geleden hier in Nederland een set zandzeven gekocht. De zeven hierin hebben een bekende maaswijdte en door verschillende zandmonsters te onderzoeken moet het nu niet moeilijk meer zijn een goed bouwzand te mengen. Het was best even zoeken waar dergelijke zeven in Nederland te vinden zijn, maar uiteindelijk heb ik ze gevonden bij stichting Veldwerk Nederland die onder meer producten maakt voor het onderwijs. Het zijn zandzeven voor educatieve doeleinden om kinderen zelf bodemonderzoek te laten doen. Eigenlijk ga ik ze ook voor educatieve doeleinden gebruiken om Kazachen te laten zien dat je óók in Kazachstan met Westerse kwaliteit kunt bouwen.
Streepjescodes vind je op bijna alle producten in de winkels. Maar in de praktijk let je er bijna niet op. In Kazachstan is dat wel anders. Elmira en ik zijn erg handig geworden in het uitdokteren waar een bepaald product vandaan komt. Producten uit Nederland beginnen bijvoorbeeld met 87. Er zijn veel producten te koop die zogenaamd uit het westen komen maar die in de praktijk in China of Kazachstan gemaakt zijn. De streepjescode vertelt dan waar het product werkelijk gemaakt is.
Ik dacht dat wij de enigen waren met een dergelijke afwijking, maar het blijkt één van de tekenen te zijn dat je te lang in Kazachstan woont. Tenminste volgens punt 36 van deze lijst van symptomen zoals die op de Kazachse site voor expats voorkomt. Overigens zijn er meer punten van de lijst waar ik aan voldoe. Om precies te zijn: 1, 2, 5, 7, 10, 12, 14, 19, 21, 25, 32, 36, 42, 44, 49, 50, 52 en 53.
Elmira is vandaag op stap geweest om uit te zoeken waar veevoer het beste gekocht kan worden. De prijzen zijn ten opzichte van vorig jaar spectaculair gedaald. Voor een kilo voer werd vorig jaar 8 tot 12 Tenge gevraagd, nu liggen de prijzen tussen de 3,5 en 5 Tenge. Waarschijnlijk is meer productie de reden. Vorig jaar is een de gigantische veevoederfabriek in Tjulkebas gekocht door het bedrijf Sana (gesponsord door echtgenote Sarah van president Nazarbayev, vandaar de bedrijfsnaam) en bij deze fabriek kan nu weer veevoer gekocht worden. Tot vorig jaar was de productie en distributie van veevoer in handen van lokale boeren en handelaren.
Toen Elmira bij de deze veevoederfabriek naar de actuele prijzen vroeg kwam ze tot een verrassende ontdekking. Naast de veevoederfabriek is een asfaltfabriek gevestigd waar ook gebroken grind kan worden gekocht. Wij hebben maanden gezocht naar dit materiaal om goed beton te kunnen maken voor de fundering van ons huis en wanneer je er niet om zoekt loop je er zo tegenaan.
In Nederland worden veel tweedehands kleren ingezameld. Veel mensen weten niet wat er daarna met die kleren gebeurt. Veel van de ingezamelde kledingstukken verdwijnen in de handel. Kazachstan is een belangrijke afnemer van tweedehands kleren. In bijna elk dorp van enige omvang is wel een winkel te vinden waar die kleren worden verkocht, ook in Wanovka op zo’n 20 minuten afstand van Jabagly. De kleren worden daar per gewicht verkocht, uit mijn hoofd ongeveer 2 euro per kilo.
Elmira is vanochtend met Ruslan wezen shoppen bij de tweedehands zaak. Zelf heeft ze voor 6000 Tenge gekocht (bijna 40 euro) en Ruslan voor 14000 Tenge (85 euro). De bedragen zijn zo hoog, omdat er ook een bergschoenen bij zitten voor een aantal familieleden. Gerenommeerde schoenen—vaak in bijna nieuw staat—worden in de tweedehands winkel voor een appel en een ei verkocht. Stappers waar je hier enkele honderden euro’s voor betaalt gaan daar voor maximaal 10 euro per paar van de hand.
Vanochtend is Elmira met Nathalie naar het ziekenhuis geweest voor een inenting tegen tuberculose. In Nederland komt tuberculose nauwelijks voor en worden alleen personen uit risicogroepen preventief ingeënt. In Kazachstan is het een veel voorkomende ziekte waardoor het BCG vaccin tot het standaard vaccinatieprogramma aldaar behoort. Nou ja, standaard vaccinatieprogramma is een groot woord. Het BCG vaccin wordt daar door de regering gedistribueerd in ampullen waarmee 20 kinderen kunnen worden gevaccineerd. Dus eerst moet gewacht worden tot er 20 kinderen zijn die voor het vaccin in aanmerking komen alvorens men daar tot vaccinatie over gaat. Omdat bovendien veel ouders op het platteland niet over eigen vervoer beschikken blijven veel kinderen hierdoor ongevaccineerd. Gelukkig is vervoer voor ons geen probleem en dus heeft Nathalie vandaag deze belangrijke inenting gekregen.
Een paar maand geleden hebben we een nieuwe stofzuiger gekocht ter vervanging van een oude Sovjet straaljager. Het is toen een Philips geworden. Misschien wel chauvinistisch, maar hij werkt prima. Het is een model waarin papieren zakken moeten, maar speciaal voor dit soort landen levert Philips de stofzuigers met een stoffen zak die uitgeklopt en hergebruikt kan worden. Dat speelt in op de cultuur hier dat er niets weggegooid wordt.
Gisteren tijdens ons telefoneren vroeg Elmira of ik uit Nederland niet een paar pakken stofzuigerzakken kon meenemen. Die stoffen zak was misschien wel een stap vooruit voor Kazachen die tot nu toe altijd de vloer met een natte doek gedweild hadden, maar er zitten zulke grote gaten in dat het stof er aan de achterkant haast net zo snel weer uit gaat als het er aan de voorkant ingezogen wordt. Misschien worden wij wel het eerste gezin in Kazachstan dat wegwerpzakken in de stofzuiger gebruikt. Wat een verspilling.
Ik heb net Elmira aan de telefoon gehad. Ze is vanavond met de auto naar Mischa geweest om te vragen of hij medestrijders heeft kunnen vinden om ons huis te bouwen. Het nieuws was op zijn zachtst gezegd niet positief. Sacha die uit Rusland terug wilde keren naar Kazachstan heeft bij het bedrijfsongeluk een maand geleden niet alleen enkele vingers afgezaagd. Zijn hele arm functioneert niet meer en hij is nu invalide volgens categorie 3. Dat geeft hem wel recht op een invaliditeitsuitkering, maar werken zal hij niet meer zo hard doen. Een andere bouwvakvriend heeft recentelijk zelfmoord gepleegd.
Micha ziet het niet zitten om in zijn eentje met de bouw te beginnen, dus voorlopig zitten we zonder bouwvakkers.
Vanochtend ben ik teruggekomen in Nederland. Niet helemaal zonder slag of stoot. Op de meestal efficiënte luchthaven van Frankfurt had men besloten enkele Aziatische vluchten binnen te laten komen op de A pier die slechts via een beperkt bemande paspoortcontrole met het Schengen deel van de luchthaven verbonden is. Resultaat een grote drom mensen met niet-EU paspoorten voor twee hokjes met douanebeambten. Uiteindelijk kostte het mij 40 minuten om door de controle te komen. Gelukkig was het vliegtuig uit Almaty vroeg aangekomen waardoor er geen problemen waren met de aansluiting naar Amsterdam.
Ook in Amsterdam bleek niet alles helemaal vlotjes te lopen. Weliswaar was de chauffeur van de Schipholtaxi naar huis binnen 10 minuten aanwezig, maar op het busje stond andere belettering dan ik gewend was. Reden? Het taxibedrijf Vliegensvlug waarmee ik in april naar Schiphol was gebracht was twee weken geleden op de fles gegaan. Gelukkig had Airport Taxi Noord Nederland alle openstaande ritten overgenomen, anders had ik waarschijnlijk met de trein naar huis gemoeten.
Vroeg in de ochtend kom ik met de trein aan op station Alma-Ata 2. De nacht is koel geweest en rond een uur of zes heeft het onderweg zelfs even geregend. Daardoor was het in de coupé best uit te houden en heb ik heerlijk kunnen slapen. De eerste tocht is naar baboeshka bij de luchthaven om mijn bagage daar te stallen. Een aantal oudere vrouwen die bij de luchthaven wonen verhuurt kamers aan reizigers. Voor 500 Tenge (3 euro) kan daar de nacht doorgebracht worden. De huizen liggen pal tegen de luchthaven aan, dus je kunt lopend naar het vliegveld. Na een aantal plekken uitgeprobeerd te hebben maken we al weer anderhalf jaar gebruik van de diensten van een omaatje op nummer 29. Elmira heeft twee dagen geleden gebeld dat ik er aan kom, dus dat is geen probleem.
Als ik met Elmira reis nemen we meestal de bus van het treinstation naar de luchthaven—goedkoper hè—maar nu ik alleen ben doe ik duur en neem ik een taxi. Wel zo comfortabel vergeleken met de bussen van Chinese makelij die om deze tijd van de dag stampvol zijn en waar voor mijn hoofd geen staruimte is. De thee staat klaar als ik op mijn verblijfadres aankom. Veel tijd heb ik echter niet, want ik moet naar de markt om nog wat inkopen te doen. Voor iedereen behalve voor mijn neefje Sybren hebben we een presentje gekocht en het zou wel wat sneu zijn als iedereen wat krijgt behalve hij. Wat ik na lang zoeken gekocht heb kan ik hier nog niet zeggen—anders zou zijn moeder dat misschien al vertellen voor hij het gekregen heeft—maar ik denk dat hij er wel blij mee is.
Een nieuw gasfornuis met oven vraagt natuurlijk om uitgeprobeerd te worden. Al een hele tijd hebben we een pak zelfrijzend bakmeel voor een appeltaart in de kast staan. Tot nu toe is het er niet van gekomen om een appeltaart te bakken, maar vanavond reis ik af naar Nederland dus vandaag is de laatste kans. We nemen onze grootste springvorm met een diameter van 30 centimeter. Een kilo appels verdwijnt in het binnenste. De kaneel die er normaal in hoort hebben we niet, maar nootmuskaat lijkt een goede vervanger.
Anderhalf uur staat de taart in de oven gaar te worden. Goudbruin gebakken komt hij er uit. En de smaak? Voortreffelijk.
Vorig jaar hebben we een schotelantenne gekocht. Niet om zenders uit Nederland te kunnen ontvangen, maar om wat Russische afwisseling te bieden aan het eentonige Kazachstaanse aanbod. Sinds enkele dagen doet de ontvanger het echter niet meer. Volgens de intensiteitsmeter is het signaal van de satelliet praktisch nul. Omdat de antenne stevig verankerd is aan de muur is het onwaarschijnlijk dat hij niet meer goed gericht is, daarom is het waarschijnlijk een probleem met de LNB zelf.
De antenne is van een Russisch type. De schotel is 1,80 meter in doorsnede en de LNB bestaat uit een eenvoudige buis waarin een (keramische?) plaat in de buis is geplaatst. Die plaat zit niet heel stevig in de buis en het is daardoor aannemelijk dat de plaat verschoven of gevallen is.
Gelukkig hangt de schotel niet erg hoog. Staande op een stoel kan ik net met mijn hand in de LNB voelen wat daar aan de hand is. Het voelt vreemd aan, net of er bladeren in de LNB gevallen zijn, wat natuurlijk vreemd is omdat de LNB naar beneden hangt waardoor er niets in kan vallen. Als ik mijn hand terugtrek valt er iets wits uit. Een rond papieren wespennest met de afmetingen van de LNB. Eén van de wespen heeft kans gezien mij in mijn vinger te steken. Gelukkig niet ernstig.
De satellietontvanger doet het weer, maar de wespen zijn niet zo happy. Kennelijk vonden ze de op de kop hangende buis een ideale plaats om een nest in te bouwen. In het vervolg kijk ik wel uit met het repareren van de schotel. Dat is maar een gevaarlijk beroep.
Nathalie is nu twee maanden oud en is zich al helemaal bewust van de wereld om zich heen.
Veel Kazachen vragen zich af waarom wij een Lada Zhiguli gekocht hebben en niet een innamarke, het woord dat gebruikt wordt voor alle auto’s die van buiten de voormalige Sovjet Unie afkomstig zijn. Het antwoord is simpel. Met een Audi of Mercedes—de meest voorkomende buitenlandse merken hier—is het niet zo gemakkelijk om over de hobbelige bergweggetjes te rijden. En een Toyota Landcruiser is misschien wel comfortabeler, maar wel erg lastig met de dichtstbij zijnde fatsoenlijke garage op 650 kilometer afstand.
Hier bevoorraden we de boerderij. Op het dak 100 kilo voer voor de varkens en in de kofferbak 60 liter benzine voor de vrachtwagen en de jeep. Op dit soort ritten merk je waarom de keuze van de fabriek voor een lange veerweg—die op asfaltwegen niet altijd even ideaal is—toch nog niet zo’n slechte keuze is geweest.
De hooitijd in Kazachstan valt in het algemeen vroeger dan in Nederland. In de droge warme gebieden wordt al in mei begonnen met het maaien en binnenhalen van het hooi. Eind juni is het zo warm dat het gras in de lage gebieden volledig verdord is. Alleen op de berghellingen kan er dan nog gemaaid worden. Vroeger werd het hooi los in de hooiberg gelegd, maar er zijn steeds meer boeren die zich het persen van pakjes kunnen veroorloven. Sinds twee jaar maken mijn schoonouders ook gebruik van een pers. Vorig jaar werd die gehuurd, dit jaar voor het eerst met een eigen.
Op de foto worden de pakjes op de Zil vrachtwagen geladen voor transport naar de boerderij. Ruslan heeft de pakjes extra groot en vast geperst waardoor ze per stuk tussen de 20 en 25 kilo wegen. Het is dus voor te stellen dat de mannen aan het eind van de dag moe zijn.
Vandaag gaan we een treinkaartje kopen naar Almaty. Tot nu toe heeft Elmira of Ruslan mij altijd vergezeld op mijn reizen naar en van de luchthaven, maar het is nu te warm weer voor Nathalie om de hele nacht in de trein of bus te zitten en Ruslan werkt elke dag 16 uur omdat het hooitijd is. Omdat mijn Russisch onderhand goed genoeg is en ik de weg ken is het geen probleem dat ik alleen naar Almaty reis. Daarom kopen we vandaag één kaartje op het treinstation van Tjulkebas.
In de stationshal is het warm, zeker zo’n 35 graden. Voor ons staan een man of tien in de rij voor het loket. Het kaartjesloket van het treinstation in Tjulkebas is zeker speciaal te noemen. In een 60 centimeter dikke muur is een gat gemaakt waarin een venster is geplaatst met een schuifla waarin het paspoort en geld kunnen worden gelegd. De dame achter de balie woont als in een bunker, en lijkt vandaag totaal geen haast te hebben om kaartjes te verkopen. Uiteindelijk duurt het bijna een uur voor de tien mensen voor ons van een kaartje voorzien zijn. Dan zijn wij aan de beurt.
“Oh een buitenlands paspoort, dat is moeilijk” verzucht ze. Waar is het visum en de registratie? Mijn visum staat op pagina zeven en ze begint van achteraf te bladeren. Dat is niet zo handig, want ik heb een zakenpaspoort en daarin zitten 64 bladzijden. Bij elk oud visum dat ze vindt houdt ze het visum voor het venster en vraagt: “Is dit hem?” Als ze na een aantal minuten bladeren het juiste visum niet kan vinden krijgen we het paspoort terug om zelf te zoeken. Ik blader snel in het paspoort en we vertellen haar dat het visum op pagina zeven staat. Weer begint ze vanaf de achterste pagina in het paspoort te bladeren en na nog een paar minuten talmen heeft ze eindelijk het juiste visum gevonden. Het visum eindigt op 18 juli, het kaartje is voor 16 juli, dus dat is OK.
Eindelijk na een minuut of tien bij het loket te hebben gestaan krijg ik het kaartje. Vanaf Tjulkebas tot Almaty, vertrektijd 19:30 op 16 juli.
Op de terugreis kopen we benzine voor de vrachtwagen en voer voor de varkens.
